Fındıkta ezber bozan soru: Üretici neden ucuza çalışıyor, başkası neden kazanıyor?

Pehlevan, “Üreten üretici, kazanan başkası; riski alan üretici, fiyatı belirleyen başkası” değerlendirmesinde bulundu.

TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası Trabzon Şube Başkanı Cemil Pehlevan, Karadeniz Bölgesi’nin en önemli tarımsal ürünlerinden biri olan fındıkta üreticinin karşı karşıya kaldığı ekonomik tabloyu değerlendirdi.

Fındık üreticisinin yıl boyunca bahçesinde emek verdiğini, üretim maliyetlerini üstlendiğini ve iklim başta olmak üzere çeşitli riskleri taşıdığını belirten Pehlevan, ürünün pazara ulaşmasıyla birlikte üreticinin pazarlık gücünün sorgulanması gerektiğini ifade etti.

“Üreten üretici, kazanan başkası”

Pehlevan, fındık piyasasındaki mevcut yapıyı dikkat çekici bir benzetmeyle anlattı. Üreticinin toprağı işlediğini, gübreleme, ilaçlama, budama, hasat, harman ve kurutma gibi tüm aşamalarda maliyet üstlendiğini belirten Pehlevan, buna rağmen fiyat oluşumunda üreticinin yeterince güçlü olmadığını savundu.

Pehlevan, “Üreten üretici, kazanan başkası; riski alan üretici, fiyatı belirleyen başkası” ifadelerini kullanarak, tartışmanın yalnızca fındığın kilogram fiyatı üzerinden yürütülmemesi gerektiğini söyledi.

“TMO’nun rolü yalnızca alım fiyatıyla
değerlendirilemez”

Fındık piyasasında Toprak Mahsulleri Ofisi’nin (TMO) rolüne de değinen Pehlevan, kurumun yalnızca hangi fiyattan alım yaptığı üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini belirtti.

Pehlevan’a göre TMO’nun piyasadaki arz-talep dengesi, stok yönetimi, alım politikaları ve özel sektörün tedarik davranışları üzerindeki etkisi de birlikte ele alınmalı.

Fındık fiyatlarının geçmiş dönemdeki seviyeleri ile bugünkü fiyatlar arasındaki değişime dikkat çeken Pehlevan, fiyat oluşumunda rekolte beklentisi, arz-talep dengesi, stoklar, ihracat, döviz kuru, dünya piyasaları, kalite, randıman ve üreticinin pazarlık gücü gibi birçok faktörün etkili olduğunu ifade etti.

“Hammadde ucuzlarken nihai ürün neden ucuzlamıyor?”

Pehlevan, üreticinin sattığı fındığın fiyatı düşerken market raflarındaki fındıklı ürünlerin fiyatlarının aynı oranda gerilememesinin de sorgulanması gerektiğini belirtti.

Nihai ürün fiyatlarının yalnızca hammadde maliyetinden oluşmadığını ifade eden Pehlevan; işçilik, enerji, ambalaj, lojistik, finansman, vergi ve pazarlama gibi kalemlerin de fiyat üzerinde etkili olduğunu söyledi.
Ancak buna rağmen kamuoyunun önüne daha şeffaf bir maliyet zinciri konulması gerektiğini savunan Pehlevan, “Fındık üreticisi ürününü daha ucuza satıyorsa, bu ucuzluk tüketiciye neden yansımıyor? Eğer yansımıyorsa, aradaki ekonomik değeri kim alıyor?” sorularını gündeme taşıdı.

“Üretici örgütlü olmalı”

Fındık sektöründe üreticinin pazarlık gücünün artırılması açısından kooperatifçiliğin önemine dikkat çeken Pehlevan, 1938 yılında kurulan Fiskobirlik’in tarihsel konumuna vurgu yaptı.

Kooperatiflerin üreticilerin ortak depolama, pazarlama, ürün standardizasyonu, finansmana erişim, işleme ve katma değer oluşturma gibi alanlarda güçlenmesini sağlayabileceğini belirten Pehlevan, meselenin yalnızca Fiskobirlik üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini söyledi.

Pehlevan, “Mesele üreticinin örgütlü olup olmaması meselesidir” değerlendirmesinde bulundu.

Fiskobirlik tartışması

Fiskobirlik’in geçmişteki yönetim ve finansal sorunlarının da tartışılabileceğini ifade eden Pehlevan, çözümün üreticinin örgütlü yapısını zayıflatmak yerine bu yapıların daha şeffaf ve denetlenebilir hale getirilmesi olduğunu savundu.

Pehlevan, kurumların mali durumlarının siyasi söylemler yerine bilançolar, denetim raporları ve somut rakamlarla değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.

“Üretici neden fiyatı kabul eden konumda?”

Fındık piyasasında temel sorunun üreticinin fiyat oluşum sürecindeki konumu olduğunu ifade eden Pehlevan, şu başlıkların tartışılması gerektiğini dile getirdi:
* Üretici neden fiyat oluşumunda yeterince güçlü değil?
* Neden üretici çoğu zaman fiyatı kabul eden konumunda?
* Hasat sonrasında ürünün kısa sürede satılması zorunluluğu nasıl aşılabilir?
* Depolama ve finansman imkânları nasıl geliştirilebilir?
* Üreticinin örgütlü ekonomik yapıları nasıl güçlendirilebilir?
Pehlevan, üreticinin yalnızca ürününü hasat ettiği anda değil, pazarda güçlü olduğu koşullarda da ekonomik değer elde edebilmesi gerektiğini belirtti.

“Fındığın geleceğinin konuşulduğu masada üretici güçlü olmalı”

Fındık piyasasında kamu kurumlarının, özel sektörün ve üretici örgütlerinin rollerinin ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğini ifade eden Pehlevan, TMO’nun politikalarının, Fiskobirlik’in yönetiminin ve özel sektörün fiyatlama davranışlarının şeffaf biçimde tartışılabileceğini söyledi.

Pehlevan, fındık üreticisinin ihtiyacının yalnızca destek olmadığını belirterek, “adil rekabet, şeffaf piyasa, güçlü kooperatifçilik, erişilebilir finansman, etkin depolama, doğru fiyat politikası ve emeğinin karşılığını alabileceği bir ekonomik sistem” gerektiğini savundu.

Pehlevan, değerlendirmesini şu ifadeyle tamamladı:
“Fındığın sahibi üretici ise, fındığın geleceğinin konuşulduğu masada üreticinin güçlü bir sandalyesi olmak zorundadır.”