Akademik İnceleme: Ordu’nun 10 Yıllık Büyükşehir Deneyimi Beklentileri Karşıladı mı?

6360 sayılı Kanun kapsamında büyükşehir statüsü kazanan Ordu’nun 2014-2024 yılları arasındaki 10 yıllık performansı akademik mercek altına alındı. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi’nden Dr. Erol Uğraş Öçal tarafından hazırlanan ve KAMU Hukuk ve Yönetim dergisinin Aralık 2025 sayısında yayımlanan hakemli çalışma; idari yapılanma, siyasi temsil mekanizmaları ve ekonomik göstergeler bağlamında hedeflenen sonuçlara ulaşılamadığını ortaya koydu.

Resmi veriler ve stratejik planlar incelenerek hazırlanan raporda, modelin Ordu özelinde kırsal hizmetlerde aksamalar yarattığı, belediye meclisindeki temsil dengesini bozduğu ve kentin ekonomik kalkınmasına sınırlı katkı sunduğu kaydedildi.

Araştırmada öne çıkan ilk bulgu, yasanın yürürlüğe girdiği dönemde Ordu'nun yasal nüfus eşiğini karşılayamayan tek il olması oldu. Büyükşehir olmak için aranan 750 bin kişilik nüfus şartına karşılık Ordu’nun 2012 nüfusu 741 bin 371 seviyesindeydi.

Nüfus taşıma kampanyalarıyla bu sınırın geçici olarak aşıldığı ancak kalıcı olamadığı belirtildi. 2014 yılında kentin nüfusunun yeniden 730 binin altına gerilediği, 10 yıllık sürecin üç yılında ise büyükşehir barajının gerisinde kalındığı belgelendi.

Bu durum, yoğun metropol alanlar için kurgulanan bir modelin kriterleri taşımayan bir coğrafyaya uygulanması açısından temel bir çelişki olarak değerlendirildi.

Hizmette Merkezileşme ve Kırsal Alanlardaki Güçlükler Yasanın uygulanmasıyla birlikte Ordu’da idari yapıda köklü tasfiyeler gerçekleşti:

İl Özel İdaresi ve Ordu Belediyesi kapatıldı.

53 belde belediyesi ve 479 köy tüzel kişiliği lağvedildi.

Tasfiye edilen kurumların taşınır ve taşınmaz varlıklarının yüzde 60,29’u Ordu Büyükşehir Belediyesi’ne devredildi.

Kaynakların ana belediyede toplanmasının hizmeti tabana yayma ilkesine zarar verdiği savunuldu. Özellikle itfaiye hizmetleri gibi acil müdahale gerektiren birimlerin beldelerden alınarak tek merkeze bağlanmasının, uzak kırsal yerleşimlerde afet ve yangınlara müdahale süresini uzattığına dikkat çekildi.

Büyükşehir yönetiminin genişleyen il sınırlarını koordine etmek amacıyla Altınordu, Fatsa ve Ünye eksenli üç merkezli bir örgütlenmeye gittiği ifade edildi. Ancak bu tercihin bazı yönetimsel soru işaretleri barındırdığı kaydedildi:

OSKİ Genel Müdürlüğü: Su yatırımlarının ve imalat hacminin büyük kısmının Altınordu ilçesinde gerçekleşmesine rağmen, OSKİ İdare Merkezi'nin Fatsa’ya konuşlandırılmasının verimlilik gerekçeleri tartışıldı.

Sürekli Değişen Teşkilat Şeması: Belediyedeki daire başkanlığı sayısının birinci stratejik planda 11 iken, ikinci planda 19’a, 2025-2029 dönemini kapsayan üçüncü planda ise 21’e yükseldiği görüldü. Birimlerin sık aralıklarla yeniden yapılandırılmasının kurumsal sürekliliği ve hizmet standartlarını olumsuz etkilediği ifade edildi.

Araştırmanın siyasi bulgularında, il mülki sınırlarının seçim çevresine dönüşmesinin ve ilçe meclislerinden dolaylı üye aktarma usulünün seçmen iradesiyle meclis sandalye dağılımı arasında dengesizlik yarattığı aktarıldı:

2014 Yerel Seçimleri: AK Parti yüzde 40,4 oy oranıyla belediye meclisindeki sandalyelerin yüzde 92’sini (69 sandalye) alırken; yüzde 24,7 oy alan CHP yüzde 5,3 (4 sandalye), yüzde 18,2 oy alan MHP ise yüzde 1,5 (1 sandalye) ile temsil edildi.

2019 Yerel Seçimleri: AK Parti il genelindeki yüzde 55’lik oyuna karşılık mecliste yüzde 81 temsil hakkı kazandı.

2024 Yerel Seçimleri: AK Parti yüzde 40,7 oy ile sandalyelerin yüzde 63’ünü (47 sandalye), CHP yüzde 25,5 oy ile yüzde 21’ini (16 sandalye) elde etti. Yüzde 6,6 oy alan Yeniden Refah Partisi ise mecliste hiç sandalye kazanamadı.

Kadın Temsili: Büyükşehir Meclisi'ndeki kadın üye oranının 2014'te yüzde 2,7, 2019'da yüzde 5,3 ve 2024'te yüzde 6,7 düzeyinde kalarak karar alma süreçlerinde sınırlı kaldığı tespit edildi.

Büyükşehir statüsünün ekonomik kalkınmayı tetiklemesi beklentisi de incelenen resmi raporlarla desteklenmedi:

SEGE Sıralaması: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Endeksi'nde (SEGE) Ordu 2011'de 61. sırada yer alırken, 2025 raporunda 54. sıraya ilerledi. Ancak il, her üç dönemde de 5. gelişmişlik kademesinden yukarı çıkamadı. Komşu büyükşehirler Trabzon ve Samsun ise ilk 30 bandında kaldı.

Dış Ticaret: 2024 verilerine göre Ordu'nun ihracat hacmi; Samsun (1,43 milyar dolar) ve Trabzon’un (1,33 milyar dolar) yaklaşık üçte biri seviyesinde kaldı.

Dr. Erol Uğraş Öçal’ın araştırmasında; yalnızca idari sınırları genişleterek belde ve köyleri kapatmanın, yerel yönetimleri tek başına daha etkin, demokratik veya kalkınmış kılmadığı ifade edildi. Ordu modelinin 10 yıllık bilançosu, yerel yönetim mevzuatının hizmete erişilebilirlik, coğrafi gerçeklikler ve temsilde adalet ilkeleri doğrultusunda yeniden ele alınması gerektiğini ortaya koyuyor.