2 bin yıllık hayal, 7 padişahın yarım kalan Sapanca projesi

Sapanca Gölü'nü İzmit Körfezi'ne, Sakarya Nehri'ni ise göle bağlama fikri, Roma döneminden Osmanlı'ya kadar yüzyıllar boyunca gündeme geldi. Ticaret ve taşımacılığı kolaylaştırması amacıyla hazırlanan projeler hiçbir zaman hayata geçirilemedi.

Peki Roma'dan Osmanlı'ya kadar 7 padişahın gündemine gelen dev kanal projesi neden hiç hayata geçirilemedi? İşte tüm detaylar...

Sakarya'nın coğrafyası, yaklaşık 2 bin yıldır büyük su yolu projelerine konu oluyor. Sapanca Gölü'nün İzmit Körfezi'ne, Sakarya Nehri'nin de Sapanca Gölü'ne kanallarla bağlanması fikri, Roma İmparatorluğu döneminden Osmanlı'ya kadar farklı dönemlerde gündeme geldi.

Bölgedeki ticaret ve taşımacılığı kolaylaştırması hedeflenen proje için çeşitli araştırmalar ve ölçüm çalışmaları yapılsa da planlanan kanal hiçbir dönemde tamamlanamadı.

Sapanca Gölü'nü denize bağlama fikrinin bilinen en eski örneklerinden biri, MS 2. yüzyılın başlarına uzanıyor. Bitinya Valisi Genç Plinius, İmparator Trajan'a gönderdiği mektupta, Nikomedia yakınlarında bulunan büyük gölün bir kanalla denize bağlanmasını önerdi.

Günümüzde Sapanca Gölü olduğu kabul edilen bu su kütlesinin çevresindeki taşımacılık sorunlarına dikkat çeken Plinius, mermer, tahıl ve kereste gibi ürünlerin kara yoluyla taşınmasının hem zahmetli hem de maliyetli olduğunu ifade etti. Kanalın açılmasıyla deniz taşımacılığının kolaylaşabileceğini savundu.

Ancak İmparator Trajan, kanalın gölün suyunu boşaltabileceği ve su seviyesinde ciddi sorunlara yol açabileceği endişesini dile getirdi. Böylece Roma dönemindeki ilk girişim de hayata geçirilemedi.

Tarihî kaynaklarda kanal projesi; Kanuni Sultan Süleyman, III. Murad, IV. Mehmed, III. Mustafa, II. Mahmud, Abdülmecid ve Abdülaziz dönemleriyle ilişkilendiriliyor.

Kanuni Sultan Süleyman döneminde Mimar Sinan'ın projeyle görevlendirildiğine ilişkin aktarımlar bulunurken, bu bilginin tarihçiler arasında tartışmalı olduğu da belirtiliyor.

III. Murad döneminde ise 1591 yılında bölgedeki kadılara keşif ve ölçüm çalışmaları yapılması için hüküm gönderildiği aktarılıyor. Böylece Roma döneminde ortaya atılan fikir, Osmanlı yönetiminde de somut araştırmalarla değerlendirilmeye devam etti.

1759'da mühendisler 20 gün boyunca sahada çalıştı

Belgeye göre mühendis Benaki ve beraberindeki ekip, Sakarya Nehri, Sapanca Gölü ve İzmit Körfezi arasındaki bağlantının kurulabilmesi amacıyla 20 gün boyunca bölgede incelemelerde bulundu.

Saha araştırmalarının ardından proje hazırlıklarına geçildiği kayıtlara yansıdı. Ancak dönemin savaşları ve çeşitli siyasi, ekonomik ve teknik nedenleri nedeniyle çalışmalar tamamlanamadı.

Abdülaziz döneminde yeniden haritası çizildi

Bu süreçte kanal güzergâhına ilişkin bir harita da hazırlandı. Ancak yapılan incelemelere ve hazırlıklara rağmen Sapanca Gölü ile İzmit Körfezi ve Sakarya Nehri arasında planlanan su yolu yine hayata geçirilemedi.

Sapanca Gölü neden sürekli bu proje için düşünüldü?

Sapanca Gölü'nün coğrafi konumu, kanal projesinin yüzyıllar boyunca yeniden gündeme gelmesinin en önemli nedenlerinden biri olarak öne çıkıyor. Deniz seviyesinden yaklaşık 31 metre yüksekte bulunan göl, İzmit Körfezi ile Sakarya Nehri arasında stratejik bir konumda yer alıyor. Gölün fazla suları da Çark Deresi aracılığıyla Sakarya Nehri'ne ulaşıyor.

Bu doğal bağlantı ve bölgenin coğrafi yapısı, geçmişte deniz taşımacılığına uygun bir su yolu oluşturulabileceği düşüncesini güçlendirdi. Özellikle ağır yüklerin kara yoluyla taşınmasının zor olduğu dönemlerde böyle bir kanalın ticaret açısından önemli avantajlar sağlayabileceği değerlendirildi.