Gölcük fındık bahçelerinin üstünde donanma şehri olarak kuruldu, subay orduevinin bir bloğu 17 Ağustos'ta yerle bir oldu

Bir zamanlar Bahriye Çiftliği olan Gölcük, Yavuz zırhlısının tamiriyle donanmanın şehrine dönüştü. Orduevinin 1950'de açılması planlanıyordu. 17 Ağustos 1999'da subay orduevinin bir bloğu çöktü.

Gölcük, Cumhuriyet'le birlikte doğan bir şehir. Bugün donanmanın evi olan kıyı, bir zamanlar kestane ve fındık ağaçlarıyla dolu bir çiftlikti. Adı da "Bahriye Çiftliği"ydi.

Bu dönüşümün en tanıdık yapılarından biri Gölcük Orduevi oldu. Salt Araştırma arşivindeki eski bir fotokartta orduevinin geniş verandalı, iki katlı binası görülüyor. Kartın arkasına elle "Göl. Orduevi gazino kısmı" yazılmış. Kartı basan stüdyo Foto Tez İş, M. Balkaya.

Gölcük Orduevi'nin gazino kısmı. Fotokart Foto Tez İş, M. Balkaya, Salt Araştırma. Çekim yılı kayıtta belirtilmemiş.

HER ŞEY YAVUZ'UN TAMİRİYLE BAŞLADI Lozan Antlaşması boğazların çevresinde askerî tesis bulunmasını yasaklayınca donanmanın ve tersanenin yeni adresi İzmit Körfezi oldu. Gölcük'ün donanmayla bağını ise Yavuz zırhlısının tamir ihtiyacı kurdu.

1924 sonunda Alman Flender şirketi 25 bin ton kaldırma kapasiteli, altı pontonlu bir yüzer havuzun yapımına başladı. Havuz 1926'da tamamlandı. 1930'da yabancı şirketlerin Gölcük'teki tesisleri donanmaya devredildi. 1933'te TBMM, Gölcük'te yeni bir ana üs ve tersane kurulmasını kabul etti.

ORDUEVİ 1950'DE KAPILARINI AÇACAKTI Gölcük Deniz Ana Üs Komutanlığı'nın tarihini inceleyen akademik çalışmaya göre komutanlığın kuruluşunda orduevine bakacak ayrı bir birim oluşturuldu. O sırada Gölcük'te yeni yapılmakta olan orduevinin 1950'de hizmete açılması planlanıyordu.

Gölcük'te subayların sosyal hayatı yalnız orduevinden ibaret değildi. Aynı çalışmada, 1948'de eski Fransız Mektebi binasının yanına bir sinema ile subay gazinosu eklendiği, subaylar için Yalova'da, astsubaylar için de Ulaşlı'da dinlenme tesisleri açıldığı anlatılıyor.

Komutanlık 1 Ocak 1952'de Gölcük'e taşındı. Karargâh, eski Rauf Bey Oteli binasında kuruldu, önüne de 200 metrelik Poyraz Rıhtımı yapıldı.

17 AĞUSTOS SABAHI 17 Ağustos 1999'da saat 03.02'de Gölcük merkezli deprem, donanmanın şehrini de vurdu. Donanma Komutanlığı karargâh binası ve Karargâh Destek Kıtalar Komutanlığı binası tamamen çöktü.

Donanma Komutanlığı Subay Orduevi'nin B Blok'u yerle bir oldu, A Blok'un da yıkılmasına karar verildi. Orduevi Deprem Anıtı, 26 Temmuz 2000'de açıldı.

Depremin ardından üs bir süre "ana üs" statüsünü kaybetti. 18 Ekim 2003'te yeniden Gölcük Deniz Ana Üs Komutanlığı adını aldı.

Gölcük kıyısından bir görünüm. Fotoğraf Vikiçizer, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

BİR ŞEHRİN HAFIZASI Fındık bahçesinden donanma şehrine uzanan bu hikâyenin en kişisel izleri, Gölcüklülerin aile albümlerinde saklı.

Sizin de Gölcük Orduevi'nde bir hatıranız, eski bir fotoğrafınız varsa Kocaeli Denge'ye yazın, Gölcük'ün hafızasını birlikte büyütelim.

Kaynaklar Salt Araştırma (Foto Tez İş, M. Balkaya fotokartı), "Gölcük Deniz Ana Üs Komutanlığının Tarihi", SAVSAD Savunma ve Savaş Araştırmaları Dergisi, Haziran 2021.