65 Milyon Yıllık Evrimsel Gizem: Çin’de Keşfedilen Dev Mantar Bilim Dünyasını Heyecanlandırdı

Çin’in Yunnan eyaletindeki ormanlarda, 50 santimetre boya ve 2,2 kilogram ağırlığa ulaşabilen yeni bir dev mantar türü keşfedildi. Dianjunus rex adı verilen tür, yalnızca bilim dünyası için yeni olmakla kalmadı; aynı zamanda daha önce tanımlanmamış bir mantar familyasının da ilk temsilcisi oldu.

“D-rex” lakabı verilen mantarın oluşturduğu üreme yapıları, Ascomycota grubunda bugüne kadar kaydedilen en büyük örnekler olarak tanımlandı. Genetik analizler ise yeni familyanın evrimsel kökeninin yaklaşık 65 milyon yıl öncesine, dinozorların yok oluşunu izleyen döneme kadar uzandığını gösteriyor.

Araştırma Frontiers in Fungal Biology dergisinde yayımlandı.

Kunming Botanik Enstitüsü araştırmacıları, yeni mantara Yunnan’daki farklı ormanlık alanlarda yürüttükleri çalışmalar sırasında rastladı.

Örnekler, yakın zamanda ölmüş ağaçların odunsu köklerinden ve bunların çevresindeki topraktan çıkıyordu. Mantarların boyu 20 ila 50 santimetre arasında değişirken çoğu örnek 250 ila 600 gram ağırlığındaydı. En büyük örnek ise 2,2 kilograma ulaştı.

Mantarın toprak üzerinde görünen büyük, dik yapıları aslında spor üretmeye yarayan “stroma” adı verilen oluşumlar. Bu yapılar olgunlaştıkça kalınlaşıyor ve parmak benzeri dallar geliştirebiliyor.

Araştırmacılar, örnekleri laboratuvara taşıyarak fiziksel özelliklerini inceledi ve genomlarını analiz etti.

Genetik sonuçlar, mantarın bilinen türlerden beklenenden çok daha farklı olduğunu gösterdi.

Araştırmacılar Dianjunus rex için yalnızca yeni bir tür ve cins değil, Dianjunaceae adı verilen tamamen yeni bir familya oluşturdu. Bu familya, Xylariales takımına dahil edildi.

Yeni türün bilinen en yakın akrabası, Kuzey Yarımküre’de ölü sert ağaçlar üzerinde yaşayan Graphostroma platystoma adlı mantar.

“D-rex” adı ise mantarın sıradışı büyüklüğüne gönderme yapıyor. Dianjunus adı Yunnan’daki antik Dian Krallığı ile ilişkilendirilirken Latince “rex” sözcüğü “kral” anlamına geliyor.

Keşfin dikkat çekici yönlerinden biri de yeni mantar familyasının yaşı.

Araştırmacılar, farklı mantarların genetik verilerini karşılaştıran moleküler saat yöntemiyle Dianjunaceae soyunun yaklaşık 65 milyon yıl önce ortaya çıktığını hesapladı. Çalışmadaki tahmin aralığı yaklaşık 50 ila 80 milyon yıl öncesine uzanıyor.

Bu tarih, yaklaşık 66 milyon yıl önce gerçekleşen Kretase-Paleojen kitlesel yok oluşunun hemen sonrasına denk geliyor.

Söz konusu felaket, kuş olmayan dinozorların yanı sıra çok sayıda bitki ve hayvan türünün ortadan kalkmasına yol açmıştı.

Senanayake, yok oluş sonrasında ormanlarda büyük miktarda ölü bitki materyalinin ortaya çıkmasının, odunu parçalayarak beslenen mantarlar için yeni yaşam alanları yaratmış olabileceğini belirtiyor.

Ancak araştırmacılar, kitlesel yok oluşun doğrudan bu mantar familyasının ortaya çıkmasına neden olduğunu söylemiyor. İki olay arasındaki bağlantı şimdilik evrimsel açıdan dikkat çekici bir olasılık olarak değerlendiriliyor.

Yeni mantarın ulaştığı boyut da araştırmacıların açıklamaya çalıştığı bir başka konu.

Daha önce bilinen en büyük Ascomycota üreme yapıları yaklaşık 20 ila 30 santimetre boya ulaşırken Dianjunus rex 50 santimetreye kadar büyüyebiliyor.

Araştırmacılar, bu sıradışı büyüklüğün sporların yayılmasına yardımcı olabileceğini düşünüyor.

Orman tabanındaki yaprakların ve bitkilerin üzerine kadar yükselen bir üreme yapısı, sporlarını hava akımlarına daha kolay bırakabilir ve böylece daha geniş bir alana yayabilir.

Ancak bu büyüklüğe ulaşmak mantar için ciddi miktarda enerji gerektiriyor. Bu nedenle araştırmacılar, söz konusu özelliğin ancak spor yayılımındaki avantajın enerji maliyetini karşılayabildiği belirli çevre koşullarında evrimleşmiş olabileceğini değerlendiriyor.

Keşif, Yunnan ormanlarındaki mantar çeşitliliğinin henüz tam olarak bilinmediğini de gösteriyor.

Bölgedeki farklı iklimler, orman yapıları ve canlılar arasındaki karmaşık ilişkiler çok sayıda mantar türünün gelişmesine imkân sağlıyor.

Buna karşın uzak ve zorlu arazilerde araştırma yapmanın güçlüğü, mantarların yalnızca belirli dönemlerde görünür hâle gelmesi ve geçmiş araştırmaların ekonomik değeri bulunan türlere yoğunlaşması nedeniyle bu çeşitliliğin önemli bölümü hâlâ kayıt altına alınmış değil.

Senanayake ve çalışma arkadaşları, Doğu Asya ormanlarında gerçekleştirilecek yeni araştırmaların hem bilinmeyen türleri hem de sıradışı evrimsel geçmişlere sahip yeni mantar soylarını ortaya çıkarabileceğini düşünüyor.

: Mantarlar, Yağmurdan Sonra Kendi Aralarında’Konuşuyor’

Güzel Sanatlar Fakültesi öğrencisiyim. Çocukluğumdan beri üretmeyi seviyorum ve farklı alanlarda deneyim kazanmak istiyorum. Tutkum, öğrenme isteğim ve bu alanlarda kendi tarzımı oluşturma çabamla ilerlemeye devam ediyorum.