Balıkesir geçmişini koruyabiliyor mu?

Bir şehri şehir yapan yalnızca yolları, binaları, meydanları ya da yükselen apartmanları değildir. O şehrin geçmişidir, sokaklarında biriken hatıralarıdır, yıllardır aynı yerde duran bir taş binanın hikâyesidir. Bazen bir kapı tokmağı, bazen eski bir pencere, bazen de çocukluğumuzun geçtiği bir sokak koca bir geçmişi anlatmaya yeter.

Peki biz Balıkesir’in geçmişine ne kadar sahip çıkıyoruz?

Bugün Balıkesir sokaklarında yürürken biraz dikkatli bakmak gerekiyor. Çünkü bu şehir yalnızca yeni yapılan binalardan, genişleyen caddelerden ve değişen meydanlardan ibaret değil. Her köşesinde başka bir hikâye, her eski yapısında başka bir dönemin izi var. Ancak bu izlerin bir kısmını artık hatırlayanların sayısı da giderek azalıyor.

Zağnos Paşa Camii’nin çevresinden geçerken, Yıldırım Camii’nin bulunduğu tarihi dokuyu incelerken ya da Hisariçi’nin sokaklarında dolaşırken insan ister istemez düşünüyor: Biz bu şehrin geçmişini gelecek nesillere ne kadar anlatabiliyoruz?

Bir zamanlar insanların buluştuğu, alışveriş yaptığı, birbirini tanıdığı sokaklar vardı. Eski dükkânların, ahşap kapıların, taş duvarların ve cumbalı evlerin kendine özgü bir ruhu vardı. Şimdi ise çoğu zaman bir yapının önünden geçiyor, ne olduğuna bile bakmadan yolumuza devam ediyoruz.

Elbette şehirler değişecek. Yeni binalar yapılacak, yollar genişleyecek, yaşam koşulları farklılaşacak. Kimse Balıkesir’in gelişmesine karşı değil. Ancak gelişmek demek geçmişi silmek, eskiyi değersiz görmek ya da tarihi dokuyu gözden çıkarmak anlamına gelmemeli.

Bir şehrin modernleşmesiyle hafızasını koruması birbirine engel değil. Asıl mesele, yeniyi inşa ederken eskiyi yok saymamak.

Üstelik bu mesele yalnızca birkaç tarihi binanın ayakta tutulmasından ibaret de değil. Eski mahalle kültürünün, geleneksel mimarinin, meydanların, çeşmelerin ve o sokaklara anlam kazandıran yaşam biçiminin de korunması gerekiyor.

Balıkesir’in tarihi yalnızca merkezle sınırlı değil. Ayvalık’ın taş sokakları, Edremit’in eski yerleşimleri, Gönen’in geçmişten izler taşıyan yapıları, ilçelerimizin kendine özgü mimarisi de bu şehrin ortak hafızasının bir parçası.

Bugün bir çocuğa Balıkesir’in geçmişini anlatmak istediğimizde onu yalnızca birkaç tarihi yapının önüne götürmek yeterli mi? Yoksa yaşadığı şehrin hikâyesini öğrenebileceği, geçmişle bağ kurabileceği daha fazla alan mı oluşturmalıyız?

Tarihi yapıları korumak kadar onları yaşatmak da önemli. Bir binayı restore edip kapısını kapalı tutmakla o yapıyı şehrin hayatına kazandırmak aynı şey değil. İnsanların gezebildiği, öğrenebildiği, kültürle buluşabildiği alanlara ihtiyacımız var.

Belediyelerin, ilgili kurumların, şehir plancılarının ve vatandaşların bu konuda ortak bir sorumluluğu bulunuyor. Tarihi yapılar yalnızca geçmişin değil, gelecek kuşakların da hakkıdır.

Ben bir şehrin güzelliğinin yalnızca yeni yapılan binalarıyla ölçülmesine inanmıyorum. Bazen en güzel manzara, yıllara meydan okuyan eski bir yapının önünde durup onun hikâyesini düşünebilmektir.

Balıkesir büyüsün, gelişsin, güzelleşsin. Ama büyürken kendini unutmasın.

Çünkü bir gün bütün eski yapılarımızı, sokaklarımızı ve hatıralarımızı kaybedersek geriye belki büyük caddeler, yüksek binalar ve yeni meydanlar kalacak.

Ama o zaman kendimize şu soruyu sormak zorunda kalacağız:

Biz hangi şehri büyüttük? Geçmişini koruyan bir Balıkesir’i mi, yoksa geçmişini hatırlamak için fotoğraflara bakmak zorunda kalan bir Balıkesir’i mi?

Bir şehrin hafızası silinirse geriye yalnızca binalar kalır. Oysa şehir dediğimiz şey, içinde yaşayan insanların ortak hikâyesidir.