İklim mücadelesinde ölçeği büyütmek gerek

Üst düzey iklim şampiyonu olarak, özellikle iklim değişikliğinin ön saflarında yer alan düşük ve orta gelirli ülkelere karşı gelişmiş ekonomilerin sorumluluğu bağlamında, adil dönüşüm kavramı hakkında sık sık sorularla karşılaşıyorum. İklim mücadelesinin kapsayıcı olması gerektiği konusunda geniş bir uzlaşı var.

Gerekli kaynaklara, teknolojiye ve kapasiteye sahip olmayan ülkeler ve topluluklar geride bırakılırsa Paris Anlaşması’nın hedeflerine ulaşılması mümkün değil. Artık belirleyici soru, hangi ülkenin yüzde kaç katkıda bulunması gerektiği ya da iklim değişikliğinde tarihsel sorumluluğun en büyük payının kime ait olduğu değil.

Bu tartışmaları geride bıraktık. Tarihsel emisyonları ve mali kapasiteleri göz önüne alındığında, gelişmiş ekonomilerin adil dönüşüm konusunda daha büyük sorumluluk üstlenmesi gerekiyor. Bugün asıl mesele, büyük ekonomilerin uzmanlık, deneyim ve kaynaklarının diğer ülkelere somut destek sağlayacak biçimde nasıl harekete geçirileceği, başka ülke ve bölgelerin nasıl güçlendirileceğidir.

COP31’in Türkiye’nin Antalya kentinde düzenlenmesiyle birlikte uluslararası toplum, gelişmiş ekonomilerden yalnızca kendi ulusal iklim hedeflerini gerçekleştirmelerini değil, daha küçük ülkelere, devlet dışı aktörlere ve iklim değişikliğinin ön saflarında yer alan topluluklara güç ve destek vermelerini de bekliyor. Bu kapsamda, gelişmekte olan ülkelerin iklim eylemlerini desteklemek amacıyla 2035 yılına kadar yıllık 300 milyar dolarlık iklim finansmanı hedefine ulaşmak için çabaların yoğunlaştırılması da yer alıyor.

Çin’in çevrenin korunması alanında kaydettiği dikkat çekici ilerleme, çabaların nasıl somut sonuçlar verebileceğini gösteriyor. Dünya, büyük kentlerde hava kirliliğinin büyük ölçüde azaldığına tanıklık etti. Örneğin Beijing gibi büyük merkezlerde PM2.5 yoğunluğu yüzde 60’tan fazla azaldı.

Çin kentlerinde ağır hava kirliliği yaşanan günlerin sayısı da 2023 itibarıyla 2013 seviyesine kıyasla yaklaşık yüzde 93 azaldı. Kentlerdeki bu dönüşüme, ülkenin yeşil örtüsünü 1980’lerin başında yaklaşık yüzde 12 düzeyinden bugün yüzde 25’in üzerine çıkaran kapsamlı ağaçlandırma kampanyaları eşlik etti.

Bu kazanımların büyük bölümü, aynı zamanda sera gazı emisyonlarını azaltan ve ormanların karbon tutma kapasitesini artıran önlemler sayesinde elde edildi. Böylece kirlilikle mücadelenin iklim açısından da nasıl ek faydalar sağlayabileceğine dair somut bir model ortaya kondu.

Bu ivmeyi temel alan Çin, şimdi bu başarılarını kapsamlı atık sektörü yönetimi ve döngüsel ekonomi çerçevelerine taşıyor. Katı atık oluşumunu en aza indirmek, kaynak kullanımını azami düzeye çıkarmak ve güvenliği sağlamak amacıyla tasarlanan ulusal “sıfır atık şehir” pilot programı kapsamında Çin, katı atık yönetimini iyileştirme çalışmalarını ilerletiyor.

Atık yönetimini çevresel bir yük olarak değil, yeşil büyümenin temel taşlarından biri olarak ele alan Çin, kendi ülkesindeki dönüşümle Küresel Güney için güçlü bir model sunuyor. Kirlilik ve iklim değişikliği sınır tanımıyor.

Dünyanın bir bölgesinde iklim kriziyle mücadelede kaydedilen bir ilerleme, tıpkı başarısızlıkların sonuçları gibi, insan eliyle çizilmiş coğrafi sınırların çok ötesine uzanıyor. Üst düzey iklim şampiyonluğu görevini üstlendiğimden bu yana çok sayıda devlet dışı aktörle temas kurdum.

Bu görüşmelerden açıkça anlaşılıyor ki iklim çözümlerinden yoksun değiliz. Üstelik bu stratejiler dışarıdan dayatılan, tepeden inme şablonlar değil. Yerel koşullara göre şekillenen, bizzat o toplumlarda geliştirilen ve toplulukların öncülük ettiği çözümler.

Eksik olan, bunların ölçeğini ve uygulanma hızını artırmak. Çin, dönüştürücü değişime öncülük ederek burada temel bir rol oynuyor. Şanghay İşbirliği Örgütü ve BRICS dahil olmak üzere uluslararası ortaklıklar ve çok taraflı platformlar aracılığıyla başarılı yerel iklim çözümlerinin paylaşılmasını ve daha geniş ölçekte uygulanmasını teşvik ediyor.

Çin ve diğer büyük ekonomiler, yerel yaratıcılık ile küresel eylem arasındaki uçurumun kapatılmasına yardımcı oluyor. Ayrıca Çin, Asya Altyapı Yatırım Bankası gibi uluslararası finans kuruluşlarındaki kurumsal öncülüğü sayesinde yeşil altyapı yatırımlarının yanı sıra yerel ölçekte geliştirilen çözümlerin yaygınlaştırılması için gereken ileri teknoloji entegrasyonunun ve sürdürülebilir sermayenin önünü açmaya yardımcı oluyor.

Yapay zekâ alanındaki uluslararası işbirliği, sürdürülebilir teknolojilerin geliştirilmesini ve uygulanmasını destekleyebilir. Kuşak ve Yol Girişimi de bilgi paylaşımı, teknoloji işbirliği ve somut ortaklıklar yoluyla bu çabaları ilerletebilir.

COP31’e doğru ilerlerken önümüzdeki görev açık: Soyut taahhütleri bir kenara bırakıp küresel ölçekte gerçek uygulama dönemine geçmeliyiz. Çin, yerel yenilikçiliği devasa çok taraflı işbirliği mekanizmalarıyla buluşturarak yerel yaratıcılığı küresel etkiye dönüştürüyor.

Böylece iklim mücadelesinin yalnızca yönetim kurulu toplantılarında ele alınan bir konu olmadığını, dünyanın dört bir yanındaki toplulukların görebildiği, dokunabildiği ve hissedebildiği canlı bir gerçeklik olduğunu kanıtlıyor. Not: Yazar, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi COP31 Üst Düzey İklim Şampiyonu’dur.

Bu metin, China Daily’de yayımlanan bir makalenin çevrilmiş ve kısaltılmış versiyonudur. Yazıda dile getirilen görüşler China Daily’nin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir.