Ankara’da geceleri yıldızlar neden kayboldu? Başkentin ışık kirliliği haritası

Ankara’da gece başınızı gökyüzüne kaldırdığınızda gördüğünüz birkaç parlak yıldız, aslında gökyüzünde bulunanların yalnızca küçük bir bölümünü temsil ediyor. Kent merkezinden uzaklaşıldığında ise aynı gece çok daha fazla yıldız ortaya çıkabiliyor.

Yıldızlar kaybolmadı. Onları görmemizi sağlayan karanlık kayboluyor. Bunun arkasındaki temel nedenlerden biri ışık kirliliği. Sokak lambaları, bina ve cephe aydınlatmaları, reklam panoları, tesisler, otoparklar ve diğer yapay ışık kaynaklarının bir bölümü yalnızca hedeflenen yüzeyi değil çevreyi ve gökyüzünü de aydınlatıyor.

Atmosferde saçılan bu ışık, şehirlerin üzerinde geniş bir parlaklık kubbesi oluşturuyor. Türkiye Uzay Ajansı, bu olguyu “gökyüzü parlaması” olarak tanımlıyor ve şehirlerdeki gece gökyüzünün doğal yıldız ışığıyla aydınlanan gökyüzünden çok daha parlak hale gelebildiğine dikkat çekiyor.

Parlak arka plan arttıkça özellikle sönük yıldızlarla Samanyolu'nun kontrastı azalıyor. Ankara için yeni uydu verileri ise bu hikâyenin son 12 yıldaki boyutunu görmemizi sağlıyor. ANKARA’NIN GECE IŞIĞI 12 YILDA YAKLAŞIK YÜZDE 80 ARTTITürkiye Gece Işıkları Atlası'nın EOG VIIRS uydu verilerinden ürettiği karşılaştırmaya göre Ankara'nın kalibre edilmiş toplam gece ışığı 2013'te 273 bin 281,61 birimken 2025'te 491 bin 618,51 seviyesine çıktı.

Atlasın hesabına göre değişim yüzde 79,89.Ancak bu rakamı doğru okumak gerekiyor. Ölçülen değer elektrik tüketimi, sokakların aydınlık seviyesi ya da gökyüzü parlaklığı değil. Uydu sensörünün gece yerden dışarı ve yukarı doğru ulaşan ışınımı algılamasına dayanıyor.

Dolayısıyla yüzde 79,9'luk artış, “Ankara'nın gökyüzü yüzde 79,9 daha parlak oldu” anlamına gelmiyor. Buna rağmen veri, Ankara'nın gece ürettiği ve uzaydan algılanabilen yapay ışık miktarının 2013'e göre belirgin biçimde büyüdüğünü ortaya koyuyor.

Üstelik atlasın kullandığı 2025 nüfusu 5 milyon 910 bin 320. Böylece Ankara'da bin kişi başına kalibre gece ışığı göstergesi 83,18 olarak hesaplanıyor. IŞIK KİRLİLİĞİ HARİTASINDA ANKARA'NIN MERKEZİ NEDEN PARLIYOR?Uydu haritalarında Ankara'nın yoğun yapılaşmış kent çekirdeği geniş bir aydınlık alan olarak seçiliyor.

Bunun nedeni tek bir büyük ışık kaynağı değil. Yolların, konut alanlarının, ticaret merkezlerinin, kamu binalarının, otoparkların ve diğer gece aydınlatmalarının yan yana gelmesi, şehir ölçeğinde birleşik bir ışık alanı oluşturuyor.

Ankara merkezinden dışarı doğru gidildikçe yapılaşmanın seyrekleştiği ve ışık kaynaklarının azaldığı bölgelerde gece gökyüzünün kararma ihtimali artıyor. Ancak yıldız gözlemi için yalnızca uydu haritasına bakmak yeterli değil; Ay'ın evresi, hava, nem, pus, bulutluluk ve görüş alanı da sonucu değiştiriyor.

YILDIZLARI GÖRÜNMEZ YAPAN ŞEY ASLINDA KONTRAST KAYBIBir yıldızın Ankara üzerinde fiziksel olarak kaybolması söz konusu değil. Sorun gözümüzün onu arka plandan ayıramaması. Karanlık bir yerde gökyüzünün fonu siyaha yakınken sönük bir yıldızın ışığı fark edilebiliyor.

Şehir merkezinde ise yukarı ve yana saçılan yapay ışığın atmosferde oluşturduğu parlaklık bu arka planı aydınlatıyor. Yıldız ile gökyüzü arasındaki kontrast azaldığında önce en sönük yıldızlar görünmez oluyor. Işık arttıkça çıplak gözle seçilebilen yıldızların sayısı daha da azalıyor.

Türkiye Uzay Ajansı da ışık kirliliğinin şehirlerde yıldızların görülmesini engellediğini, sorunun kaynaklarından birinin aşırı parlak, yanlış yönlendirilmiş veya korumasız dış mekân aydınlatmaları olduğunu belirtiyor. LED IŞIKLAR UYDU HARİTASININ DA KÖR NOKTASINI OLUŞTURUYORUydu verilerinde dikkat edilmesi gereken başka bir ayrıntı daha var.

Türkiye Gece Işıkları Atlası'nın kullandığı VIIRS sensörü beyaz LED'lerdeki yaklaşık 450-460 nanometrelik mavi ışık tepesine yeterince duyarlı değil. Bu nedenle geleneksel aydınlatmadan beyaz LED'e geçen bir yer, insanların gözünde daha güçlü bir ışık etkisi yaratırken uyduda aynı ölçüde parlak görünmeyebilir.

Bu durum, Ankara'daki gerçek gökyüzü parlamasının yalnızca uydu radyans değerlerinden hesaplanamayacağını da gösteriyor. Başka bir ifadeyle uydu bize ışığın nereden ve ne kadar yükseldiğine ilişkin önemli bir gösterge veriyor; fakat bir Ankaralının gökyüzünde kaç yıldız görebileceğini belirlemek için yer seviyesinde gökyüzü parlaklığı ölçümü de gerekiyor.

SORUN YALNIZCA YILDIZLARI GÖREMEMEK DEĞİLIşık kirliliği çoğu zaman astronomi üzerinden konuşulsa da etkisi yalnızca gece göğünün görüntüsüyle sınırlı değil. TÜBİTAK Bilim Genç'in 2026'da yayımladığı değerlendirme, yapay gece ışığının farklı canlılarda yön bulma, üreme ve davranış döngülerini etkileyebildiğini aktarıyor.

Özellikle mavi dalga boyundaki ışığın bazı türlerde daha güçlü biyolojik etkiler oluşturabildiğine ilişkin deneysel çalışmalar bulunuyor. Türkiye Uzay Ajansı da yanlış yönlendirilmiş dış aydınlatmanın yalnızca gökyüzüne değil enerji kullanımına ve çevreye yönelik sonuçları bulunduğuna dikkat çekiyor.

Bu nedenle ışık kirliliğinin azaltılması “şehri karanlıkta bırakmak” anlamına gelmiyor. Temel yaklaşım; ihtiyaç duyulan alanı, ihtiyaç duyulan zamanda ve yeterli seviyede aydınlatırken ışığın gökyüzüne veya gereksiz yönlere kaçmasını azaltmak.

ANKARA'NIN YILDIZLARI GERİ GELEBİLİR Mİ?Işık kirliliği, hava veya su kirliliğinden farklı bir özelliğe sahip: ışık kaynağının yönü ve kullanımı değiştirildiğinde etkisi çok hızlı azaltılabiliyor. Tam korumalı armatürler kullanılması, ışığın gökyüzüne değil zemine yönlendirilmesi, gereksiz cephe ve reklam aydınlatmasının sınırlandırılması, ihtiyaç olmayan saatlerde aydınlatmanın azaltılması ve gereğinden yüksek ışık seviyelerinden kaçınılması gökyüzü parlamasını düşürebilecek yöntemler arasında.

Fakat Ankara açısından önemli bir veri eksikliği bulunuyor. Kamuya açık kaynaklarda başkentin ilçelerini kapsayan, aynı noktalarda uzun yıllar boyunca düzenli olarak yapılmış yer seviyesi gece gökyüzü parlaklığı ölçüm serisine ulaşılamıyor.

Bu yüzden mevcut veriler bize Ankara'nın gece ışığının arttığını güçlü biçimde gösterirken, “2013'te Ankara merkezinden şu kadar, 2025'te bu kadar yıldız görünüyordu” şeklinde kesin bir sonuç çıkarmaya izin vermiyor. Yine de uydu haritasının ortaya koyduğu değişim dikkat çekici.

Ankara'nın kalibre toplam gece ışığı 2013 ile 2025 arasında yaklaşık yüzde 80 büyümüş durumda. Gökyüzündeki yıldızların sayısı değişmedi. Değişen, Ankara ile yıldızların arasına giren ışık tabakası.