Temizlikte bu ürünleri sakın karıştırmayın! Akciğer sağlığı için önemli uyarılar

Parfüm, oda kokusu, deodorant ve temizlik ürünleri günlük yaşamda sıkça kullanılıyor. Ancak bazı ürünler, özellikle astım ve KOAH hastalarında solunum şikâyetlerini tetikleyebiliyor. Temizlik sırasında farklı kimyasalların karıştırılması ise ciddi akciğer hasarına kadar varabilen sonuçlar doğurabiliyor.

Göğüs Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Elif Küpeli, günlük hayatta solunan kimyasalların akciğer sağlığı üzerindeki etkilerini Yeni Ankara’ya özel açıklamalarda değerlendirdi. Küpeli; kokulu ürünlerden çamaşır suyuna, gece nefessiz uyanmaktan sigara içmeyen kişilerde görülen akciğer kanserine kadar pek çok konuda bilgi verdi.

PARFÜM VE ODA KOKULARI ASTIM KRİZİNİ TETİKLEYEBİLİREvlerde, iş yerlerinde ve araçlarda kullanılan oda kokuları, parfümler ve spreyler, hassas kişilerde solunum şikâyetlerine yol açabiliyor. Kokulu ürünlerin özellikle hassas hava yollarına sahip kişilerde sorun oluşturabileceğini belirten Küpeli, şunları söyledi:“Parfümler, spreyler, oda kokuları ve tütsüler gibi yoğun kimyasal koku içeren ürünler uçucu organik bileşikler yayarlar.

Bu maddeler solunduğunda solunum yollarındaki hassas mukozayı doğrudan tahriş eder. Özellikle sık ve kapalı ortamlarda kullanılan bu ürünler boğazda yanma, öksürük ve hassas kişilerde nefes darlığına neden olabilir.”Astım hastalarının daha dikkatli olması gerektiğini vurgulayan Küpeli, şöyle devam etti:“Astım hastalarının hava yolları normalden çok daha hassastır.

Oda kokuları, parfümler veya ağır deodorantlar astım hastalarında ani bronkospazma yol açarak şiddetli krizleri, öksürük nöbetlerini ve hırıltılı solunumu tetikleyebilir.”ÇAMAŞIR SUYUNU BAŞKA TEMİZLİK ÜRÜNLERİYLE KARIŞTIRMAYINEv temizliğinde yapılan tehlikeli hatalardan biri, daha etkili sonuç almak amacıyla farklı kimyasalları karıştırmak. Özellikle çamaşır suyunun tuz ruhu veya amonyak içeren ürünlerle karıştırılması, zehirli gazların açığa çıkmasına neden olabiliyor.

Bu karışımların hayati tehlike oluşturabileceğini belirten Küpeli, şu uyarıda bulundu:“Özellikle çamaşır suyu ile tuz ruhu veya amonyak asla karıştırılmamalıdır. Bu karışım kimyasal reaksiyona girerek zehirli gazlar açığa çıkarır.

Bu gazlar solunduğunda akciğer dokusunda kimyasal yanıklara, ani ve şiddetli nefes darlığına, öksürüğe ve hatta akciğer ödemine neden olarak hayati tehlike yaratabilir.”Temizlik ürünlerinin etiketlerindeki kullanım talimatlarına uyulması ve farklı ürünlerin karıştırılmaması gerekiyor. Kimyasal gaz solunması durumunda maruziyetin bulunduğu ortamdan uzaklaşmak ve tıbbi yardım almak önem taşıyor.

GECE NEFESSİZ UYANMAK NEYİN HABERCİSİ OLABİLİR?Gece uykudan aniden nefes alamama, boğulma hissi veya hava açlığıyla uyanmak, yalnızca yorgunluk ya da uyku düzensizliği olarak değerlendirilmemeli. Bu şikâyetlerin birden fazla nedeni olabileceğini belirten Küpeli, olası sorunları şöyle sıraladı: Uyku apnesi: Özellikle tıkayıcı tipte, üst hava yolunun daralması veya kapanması nedeniyle solunumun tekrarlayan biçimde kesilmesi.

Kalp yetmezliği: Akciğerlerde sıvı birikmesine bağlı solunum güçlüğü. Astım: Gece ve sabaha karşı artabilen hava yolu daralması. KOAH: Hava yolu daralması ve salgı birikimiyle ilişkili solunum güçlüğü. Reflü: Mide içeriğinin yemek borusuna yükselmesiyle ilişkili tahriş ve solunum şikâyetleri.

Küpeli, astım hastalarında gece saatlerindeki hormonal değişimlerin de hava yollarının daralmasını kolaylaştırabildiğini söyledi. KOAH hastalarında ise salgı birikimi ve yatay pozisyonun solunum yükünü artırabilmesi nedeniyle gece nefes darlığı yaşanabildiğini ifade etti.

UYKUDA OKSİJEN DÜŞÜŞÜ BEYNİ NASIL ETKİLİYOR?Uyku sırasında solunumun kesilmesi ve oksijen seviyesinin düşmesi, dinlenme düzenini bozabiliyor. Özellikle uyku apnesinde tekrarlayan solunum kesintileri, uykunun bölünmesine neden olabiliyor.

Küpeli, bu süreci şöyle anlattı:“Uyku sırasında kandaki oksijen seviyesi düştüğünde beyin bunu bir tehlike sinyali olarak algılar ve vücudu korumak için uykuyu bölerek mikro-uyanmalara neden olur. Bu durum kişinin derin uykuya geçmesini engeller.”Tedavi edilmeyen uyku apnesi; sabah baş ağrısı, gün içinde aşırı uyku hâli, unutkanlık ve konsantrasyon güçlüğü gibi sorunlarla ilişkilendiriliyor.

Uzun vadede kalp-damar sağlığı açısından da risk oluşturabiliyor. HİÇ SİGARA İÇMEYENLERDE AKCİĞER KANSERİ NEDEN GÖRÜLÜYOR?Akciğer kanseri denildiğinde ilk akla gelen risk faktörü sigara olsa da hastalık hiç sigara içmemiş kişilerde de ortaya çıkabiliyor.

Sigaranın en önemli risk faktörü olduğunu ancak tek neden olmadığını belirten Küpeli; hava kirliliği, egzoz dumanı, pasif içicilik, radon gazı, mesleki kimyasal maruziyetler ve genetik yatkınlığın da riski etkileyebildiğini söyledi. Aile öyküsünün değerlendirilmesinin önemine dikkat çeken Küpeli, genetik özelliklerin çevresel etkenlerle birlikte ele alınması gerektiğini ifade etti.

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), ABD’deki akciğer kanserlerinin yaklaşık yüzde 10–20’sinin hiç sigara içmeyen veya yaşamı boyunca 100’den az sigara içmiş kişilerde görüldüğünü bildiriyor. Bu oran ABD verisi; Türkiye’ye doğrudan uyarlanmamalı.

RADON GAZI EVLERDE FARK EDİLMEDEN BİRİKEBİLİYORAkciğer kanseri açısından önemli risk etkenlerinden biri de radon. Toprak ve kayalardaki doğal radyoaktif süreçler sonucunda ortaya çıkan radon; renksiz, kokusuz ve tatsız bir gaz.

Küpeli, radonun özellikle binaların alt katlarında ve yeterince havalandırılmayan alanlarında birikebildiğini belirtti. Dünya Sağlık Örgütü de radonu önemli akciğer kanseri nedenleri arasında gösteriyor. Kapalı alanlardaki radon düzeyi ölçümle belirlenebiliyor.

Radon maruziyeti ile sigara kullanımının birlikte bulunması, akciğer kanseri riskini daha da artırıyor. Pasif içiciliğin de göz ardı edilmemesi gerektiğini söyleyen Küpeli, sigara içmeyen kişilerin başkalarının tükettiği tütün ürünlerinden çıkan dumanı soluyarak kanserojen maddelere maruz kaldığını hatırlattı.

Küpeli’nin açıklamalarında; sigaradan uzak durmanın yanında evde kullanılan kimyasallara, temizlik alışkanlıklarına, havalandırmaya ve gece ortaya çıkan solunum şikâyetlerine dikkat edilmesi gerektiği öne çıktı. TEKRARLAYAN NEFES DARLIĞINI İHMAL ETMEYİNGece tekrarlayan nefes darlığı, boğulma hissi veya yatınca artan solunum güçlüğü yaşayanların hekim değerlendirmesi alması gerekiyor.

Ani ve şiddetli nefes darlığı, göğüste baskı veya morarma gibi belirtilerde ise acil tıbbi yardım istenmeli.