Kuzey Kafkasya'nın sürgündeki cesur yüzü: Haydar Bammat

, 11 Mayıs 1918'de kurulan Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti’nin ilk dışişleri bakanıdır.3 Kasım 1890 tarihinde Kafir Kumuk köyü doğumlu Bammat, ndendir. İlkokulu Timurhan-şura’da liseyi Stavrapol Lisesi’nde okumuştur. Küçük yaşlarda İslâmî ilimleri ve Arapçayı öğrenmiştir.1906 yılında girdiği Petersburg Üniversitesi Hukuk Bölümü'nden mezun olmuştur. Haydar Bammat, 1912 sonbaharından Şubat 1917 devrimine kadar Tiflis'te Çar'ın nin yanında maiyet memurluğu görevini ifa etmiştir.1916 yılı sonunda Tiflis Müslüman Yardım Komitesi'nin başkanlığına seçilmiştir. Şubat 1917'de ile birlikte Kafkasya halklarına ve kurumlarına devrime katılmak için bir çağrı yapmıştır. devriminden sonra Dağıstan'a dönen Haydar Bammat aktif siyasete geçmiş ve Kuzey Kafkasya’da başlayanyolunda önemli çalışmalara imza atmıştır. Mezuniyet sonrasımücadelesinde aktif siyasî faaliyetlerde bulunmuştur.1-11 Mayıs 1917’de Moskova’da Kafkasyalı sosyal demokratlardan Ahmet Tsalıkkatı’nın başkanlığını yaptığı’nun organize ettiği’ne Dağıstan temsilcisi olarak katılmıştır. Ağustos 1917’de Dağıstan Andi’de yapılacak Kafkasya Dağlı Halkları Birliği’nin Kongresi’ne Dağıstan üyesi olarak seçilmiştir. Ağustos 1917 başlarında Temirhan-şura’daki Dağıstan Bölgesi İcra Komiteleri toplantılarına katılarak konuşmalar yapmıştır. Güney Rusya’da kurulan Güney-Doğu Birliği hükümetinde (Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti’nin birinci başkanı), ile birlikte yer almıştır. Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti Başkanı Abdülmecid Tapa Çermoy, Dışişleri Bakanı Haydar Bammat, Devlet Bakanı Zubeyr Temirhan (Dağıstanlı) ve Dağıstan Millî Konseyi üyelerinden Mehmet Kadı Dibir ile birlikte Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti’nin bağımsızlığı meselelerini konuşmak üzere 19 Mart 1918’de Tiflis’e geçmiştir. Tiflis’te bulunduğu dönemde Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti’nin ikinci başkanı olan’nin hapishaneden çıkması için aracı olmuş ve Pşımaho Kotse’nin hapisten çıkmasını sağlamıştır. Kafkas Hükümetlerinin ve Osmanlı Devleti’nin katıldığı’nda Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti’nin Kafkasya Konfederasyonu teklifi çeşitli sebeplerden ötürü gerçekleşmemiştir. Haydar Bammat’ın bu yöndeki teklifleri sonuçsuz kalmıştır. Alman hükümeti temsilcisi General von Lossow ile bağımsızlık konularında istişareler yapmıştır. Dış devlet temsilcileriyle görüşmeler yapmak, bağımsızlığın tanınması ve’nden destek alınması için birçok görüşme yapılmıştır. ve’nda Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti’nin tanınması için oluşturulan heyette yer almıştır. Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti’nin bağımsızlık ilânında Abdülmecid Tapa Çermoy ile birlikte Haydar Bammat’ın imzası bulunmaktadır. Yapılan çalışmalar sayesinde,. 8 Haziran 1918’de imzalanan bu antlaşma ile Haydar Bammat, Abdülmecid Tapa Çermoy’a Talat Paşa’nın Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti’ne insani, maddi ve silah yardımı yapılacağından dolayı söz verdiğini yazmıştır. Tüm bunlardan anlaşılacağı üzere, Haydar Bammat, cumhuriyetin bağımsızlığı için hem Osmanlı ile hem de diğer dış devletlerle aktif diplomatik ilişkiler yürütmüştür. Haydar Bammat, Paris dönüşünde ise Bakü’de Dağıstan Sovyet temsilcilerinden ile görüşmeler yapmıştır. Bu görüşmelerle birlikte Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti meselesi için Savunma Konseyi kurulmuştur. Cumhuriyetin bağımsızlığı döneminde Türkiye’deki gibi gazetelere demeçler vermiş ve Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti’nin bağımsızlık ilânına ilgileri çoğaltmıştır. Haydar Bammat hemhem Paris’e geçmeden önce Türkiye’de Trabzon’da bir süre kalıp evlenmiştir. 1922 yılında cesaretinden ve devlet adamlığından ötürü Afganistan kralı tarafından kendisine Afgan vatandaşlığı verilmiştir. İkinci Dünya Savaşı yıllarında siyasetten emekli olan Haydar Bammat, Afgan Hükümeti’nin İsviçre maslahatgüzarı olarak Bern’de uzun yıllar görev yapmıştır. Sağlığının bozulması nedeniyle Paris’e dönen Bammat, 1929 yılında Fransızca olarak kitabını yazmıştır. Rus Devrimi yıllarında Kafkasya’yı bu eserinde işlemiştir.1946 yılında eserini yazmıştır. Arapça’ya da çevrilen bu eser daha sonra 1958 yılında düzeltilerek ve genişletilerek yayımlanmıştır. 1962 yılında bu kitap Türkçeye çevrilmiş ve Türkiye’de yayımlanmıştır. Bammat’ın ortaya çıkartmış olduğu eserlerinden bazıları şunlardır:31 Mart 1965’te diğer âleme göçerek Paris’te defnedilmiştir. Haydar Bammat’ın IRCICA'da (İslâm Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi) arşivi bulunmaktadır. Hemçalışmaları hem çalışmaları için bu arşivden yararlanmak gerekmektedir. Haydar Bammat’ın Timur ve Necmettin adında iki oğlu olmuştur. Oğlu da babası gibi İslâm dünyası ile ilgili birçok çalışma yapmış, eserler bırakmış ve diplomatlık görevlerini yürüterek dünyaca ünlü olmuştur. İslâm İşbirliği Konferansı, Birleşmiş Milletler gibi kurumlarda görev almıştır.