Türkiye'de çevreyi savunmanın bedeli: Tehdit, dava, gözaltı ve yüz binlerce liralık yargılama masrafı
- İnsan Hakları Okulu Derneği'nin hazırladığı “Türkiye'de Çevreyi Savunmak” raporuna göre, araştırmada ilgili soruları yanıtlayan 25 çevre savunucusundan 15'i tehdit edildiğini, 11'i hakkında suç duyurusunda bulunulduğunu, 8'i fiziksel müdahale veya saldırıya uğradığını bildirdi
İnsan Hakları Okulu Derneği'nin hazırladığı “Türkiye'de Çevreyi Savunmak” raporuna göre, araştırmada ilgili soruları yanıtlayan 25 çevre savunucusundan 15'i tehdit edildiğini, 11'i hakkında suç duyurusunda bulunulduğunu, 8'i fiziksel müdahale veya saldırıya uğradığını bildirdi. Gözaltı, davalar, şirketlerden kaynaklandığı belirtilen ekonomik baskılar ve 200 bin liraya ulaşabilen yargılama giderleri çevre mücadelesinin önündeki engeller arasında.
Paylaş Paylaş WhatsApp Kopyala Kısa Dalga - Türkiye'de ormanlarını, tarım arazilerini, sularını ve yaşam alanlarını korumak için mücadele eden yurttaşlar, yalnızca çevresel tahribatla değil, hukuki, ekonomik ve toplumsal baskılarla da karşı karşıya kalıyor.
İnsan Hakları Okulu Derneği (İHO) tarafından hazırlanan “Türkiye'de Çevreyi Savunmak” başlıklı ön rapor, çevre savunucularının yaşadığı güçlükleri ve hak ihlallerini saha araştırmalarıyla ortaya koydu.
Dicle Kaya ve Eda Nural Kan tarafından hazırlanan Kasım 2026 tarihli çalışma, Global Climate Legal Defense (CliDef) desteğiyle yürütülen “Çevre Savunucularının İhtiyaçlarının Haritalandırılması” projesi kapsamında gerçekleştirildi.
Araştırma için Akbelen, Artvin, Giresun, Ordu, Fatsa, Aydın ve Akbük'teki çevre mücadeleleri incelendi. Çevre savunucularıyla 22 derinlemesine görüşme gerçekleştirildi, ayrıca 38 kişinin katıldığı çevrimiçi anketten yararlanıldı.
Görüşülen 22 kişinin 13'ü kadın, 9'u erkekti. Anket katılımcılarının 20'si ise on yıl veya daha uzun süredir çevre mücadelesi yürüttüğünü belirtti.
Araştırmanın bulguları, çevre savunuculuğunun giderek daha fazla zaman, para ve hukuki destek gerektiren bir mücadeleye dönüştüğünü gösteriyor.
Raporda çevre savunucularının önemli bir bölümünün başlangıçta aktivist olmadığına dikkat çekiliyor.
Kimi çiftçi, kimi köy sakini, kimi avukat veya akademisyen. Birçoğu, yaşadığı bölgenin madencilik, enerji veya başka yatırımlar nedeniyle zarar göreceğini düşünmesinin ardından çevre mücadelesine katılmış.
Muğla'daki Akbelen Ormanı mücadelesinde yer alan bir yurttaş, bu değişimi şu sözlerle anlatıyor:
“Ama öncesinde ve özünde çiftçiyim. Sonradan da direnişçi olduk.”
Bir başka Akbelenli ise neden mücadeleye katıldıklarını şöyle açıklıyor:
“Biz bu mücadeleye sadece orman için çıkmadık. Toprağımız için, suyumuz için, zeytinimiz için, emeğimiz için, anılarımız için çıktık.”
Rapora göre çevre mücadeleleri yalnızca doğal varlıkları koruma amacı taşımıyor. İnsanların geçim kaynakları, yaşadıkları yerlerle kurdukları bağlar ve yaşam biçimleri de bu mücadelenin bir parçası.
Nitekim ankette en çok karşı çıkılan faaliyet madencilik oldu. 38 katılımcının 32'si madencilik faaliyetlerine karşı mücadele ettiğini bildirdi.
Madenciliği 23 kişiyle orman tahribatı ve ağaç kesimleri, 18 kişiyle iklim uyumu politikaları, 17 kişiyle korunan alanlar ve biyolojik çeşitlilik, 16 kişiyle su kaynaklarına erişim ve su kirliliği izledi.
Araştırmanın en dikkat çekici sonuçları, çevre savunucularının karşılaştığı baskılarla ilgili.
Baskı ve hak ihlallerine ilişkin soruları yanıtlayan 25 kişiden 15'i sözlü, yazılı veya anonim tehditlere maruz kaldığını belirtti. Bu sayı, soruyu yanıtlayanların yüzde 60'ına karşılık geliyor.
Aynı gruptaki 11 kişi dava, soruşturma veya şikâyetle tehdit edildiğini, 11 kişi hakkında suç duyurusunda bulunulduğunu, 11 kişi ise toplantı ve gösteri yasaklarıyla karşılaştığını bildirdi.
Sekiz katılımcı fiziksel müdahale veya saldırıya maruz kaldığını, beş kişi gözaltı veya tutuklama deneyimi yaşadığını ifade etti.
Beşer katılımcı da ceza davası, idari para cezası ve adli kontrol kapsamında bölgeye giriş yasağı gibi uygulamalarla karşılaştığını belirtti.
Baskıların yalnızca kolluk müdahaleleriyle sınırlı olmadığı da araştırmanın bulguları arasında.
Katılımcılardan 12'si yerel topluluk içinde “provokatör” veya “kalkınma karşıtı” olarak yaftalandığını, 10'u ise sosyal medyada tacize uğradığını söyledi.
Rapor, bu sonuçların Türkiye'deki bütün çevre savunucularına genellenemeyeceğini özellikle vurguluyor. Bulgular, araştırmaya katılan kişilerin deneyimlerini yansıtıyor.
Çevre savunucularına yönelik baskılar arasında ekonomik ilişkiler üzerinden kurulduğu belirtilen tehditler de yer alıyor.
Raporda bazı şirketlerin faaliyet gösterdiği bölgelerde yaşayan yurttaşlara iş imkânı veya başka ekonomik avantajlar sunulduğu, mücadeleye devam edenlerin ise farklı baskılarla karşılaşabildiği anlatılıyor.
Bir çevre savunucusu bu süreci şöyle tarif ediyor:
“En önce teklif oluyor. Teklif kabul edilmezse bu sefer tehditlere dönüyor.”
Görüşmelerde, şirketlerde çalışan köylülerin veya yakınlarının işlerini kaybedebileceği yönünde mesajlar iletildiği de belirtiliyor.
Bir hukukçu yaşananları “Ekmeğinizle sizi tehdit ediyorlar” sözleriyle özetliyor.
Araştırmaya göre bu tür ekonomik baskılar özellikle kırsal bölgelerde etkili olabiliyor. Madencilik veya enerji yatırımlarının istihdam yarattığı yerlerde, yaşam alanlarını korumaya çalışan yurttaşlarla şirketlerde çalışanlar arasında gerilimler ortaya çıkabiliyor.
Şirketlerle ekonomik bağımlılık ilişkilerinin bulunması, bazı yurttaşların çevre mücadelesine açıkça katılmasını zorlaştırabiliyor.
Raporun bir diğer önemli bulgusu, çevre savunuculuğunun giderek daha fazla hukuki süreçle iç içe geçmesi.
Araştırmada görüşülen yurttaşlar, protestolar, basın açıklamaları, alan nöbetleri ve çeşitli eylemlerin ardından ifadeye çağrılma, suç duyurusu, soruşturma veya dava süreçleriyle karşılaştıklarını anlattı.
Bir çevre savunucusu kendi durumunu şöyle özetledi:
Başka bir katılımcı, çevresel tahribatı belgelediği için sürekli şikâyet edildiğini, ifadeye çağrıldığını ancak bu başvuruların kovuşturmaya yer olmadığı kararlarıyla sonuçlandığını aktardı.
İnsan Hakları Okulu, çevre savunucularına karşı açılan bazı davaların, kamusal katılımı caydırmaya yönelik stratejik davalar (SLAPP) açısından incelenmesi gerektiğine de dikkat çekti.
SLAPP olarak adlandırılan hukuki girişimler, kamu yararını ilgilendiren konularda faaliyet yürüten kişileri susturmak, yıldırmak veya faaliyetlerini zorlaştırmak amacıyla kullanılabilen yargı süreçlerini ifade ediyor.
Raporda, Avrupa Konseyi'nin 2024 yılında kabul ettiği SLAPP'larla mücadeleye ilişkin tavsiye kararı da değerlendirme çerçevesine alındı.
Ancak araştırmacılar, incelenen her davanın SLAPP niteliğinde olduğu sonucuna varmıyor. Bazı hukuki süreçlerin savunucuları caydırma etkisi yaratmış olabileceğine ilişkin bulguların daha ayrıntılı araştırılması gerektiğini belirtiyor.
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.

Kategori: Eğitim · Bölge: Bursa
Yayın: 16 Kasım 2026 10:41 · Kaynak: kisadalga.net