İsrail Suriye’de Suriye Suudi’de

Tarihsel süreçte pek çok devlet, ağır iç krizler ve askeri yetersizlikler karşısında dışarıdaki büyük çatışmalardan kaçınmak için “stratejik sabır” veya “öncelikle içeride güçlenme” argümanını kullanmıştır. Söylem ile eylem arasındaki uçurum derinleştikçe (örneğin İsrail’in bölgesel müdahalelerine karşı sessiz kalınırken dışarıda askeri angajmanlara girilmesi), bu tür gerekçeler halk nezdinde birer “savunma mekanizması” veya “samimiyetsizlik” olarak algılanmaktadır.

Bu durum, yönetimlerin meşruiyetini daha da sarsmakta ve “münafıklık/ikiyüzlülük” suçlamalarının toplumsal tabanda karşılık bulmasına zemin hazırlamaktadır. Yazının başlığına istinaden mesele yalnız Suriye’nin yeni emrivaki hükümetinin başı Ahmed Şara’nın Suudi Arabistan’a ne vereceği değil; Suriye’nin hangi jeopolitik projenin askerî, siyasî ve ekonomik taşeronu hâline getirilmeye çalışıldığıdır.

Devlet kapasitesi henüz oluşmamış, toprak bütünlüğü tartışmalı, ekonomisi çökmüş bir Suriye nasıl bölgesel güvenlik sağlayıcısı olacak? Kendi ülkesinde İsrail’in askerî hamlelerine karşı caydırıcılık oluşturamayan Şara, başka bir cephede nasıl askerî güç sunacak?

Suudi Arabistan’ın milyarlarca dolarlık finansmanına ve ABD’nin güvenlik şemsiyesine ihtiyaç duyan bir Şam yönetimi, bu ittifaka ne kadar bağımsız katkı sağlayabilecek? BAŞKASINA YARDIMA GİDECEK GÜCÜ VAR MI?Suriye’nin somut tablosu, fiili yönetimin içinde bulunduğu derin çelişkiyi oldukça net biçimde ortaya koyuyor.

Suriye, tarihinin en ağır ekonomik ve toplumsal yıkımıyla karşı karşıya. Dünya Bankası tahminlerine göre savaş hasarını onarmak için yaklaşık 216 milyar dolar gerektiriyor; bu rakam ülkenin 2024 GSYİH’sinin neredeyse 10 katı.

Halkın büyük çoğunluğu temel gıdaya dahi ulaşmakta zorlanıyor; Dünya Gıda Programı, 2026 Mayıs itibarıyla 20 milyon Suriyelinin gıda güvensizliği yaşadığını ve yardımların yarı yarıya kesildiğini bildiriyor. Ülke, dünyanın en büyük insani krizlerinden birini yaşarken, yönetim kendi halkına dahi iaşe sağlayamıyor.

Güvenlik ve toplumsal doku ise tam anlamıyla çökmüş durumda. Yönetimin çekirdeğini oluşturan eski HTŞ (Şam Kurtuluş Örgütü) kadroları, geçmişte cihatçı gruplarla olan bağlantıları nedeniyle uluslararası alanda hâlâ büyük bir güven sorunu yaratıyor.

Nitekim 2025 başında yeni orduya dahil edilen yabancı savaşçılara üst düzey rütbeler verilmesi, birçok ülkenin sert tepkisine yol açmıştı. Ülke içinde ise mezhep temelli şiddet azalmak yerine derinleşiyor; 2026 yılı başından itibaren 614 sivilin öldürüldüğü, bunların 387’sinin doğrudan mezhepsel saikli saldırılar olduğu raporlanıyor.

Bu tablo, “hukuk” ve “eşit vatandaşlık” söylemlerinin ne kadar havada kaldığını gösteriyor. İsrail, Aralık 2024’teki rejim değişikliğinden bu yana Suriye’ye yönelik binlerce hava saldırısı ve yüzlerce kara işgali gerçekleştirdi; buna rağmen Şam yönetimi fiili olarak bir askeri karşılık veremedi.

Yönetim, İsrail’in ilerleyişini durduramazken, Suudi Krallığı’nda “sadece eğitim ve danışmanlık” görevi üstleneceğini söylüyor, Yemenli yetkililer ve sahadaki kaynaklar 3 bin ila 10 bin arasında Suriyeli savaşçının Suudi-Yemen sınırına konuşlandırıldığını iddia ediyor. Bu durum, yönetimin kendi kamuoyuna karşı şeffaf olmadığını ve dış politikada tamamen Suudi finansmanına bağımlı hale geldiğini gösteriyor.‘ÖNCE GÜÇLENELİM’ SÖYLEMİ İŞLEMEZWashington, Esad sonrası düzeni şekillendirmede etkili bir aktör, ancak doğrudan angajman yerine düşük maliyetli bir denetim mekanizması kurmayı tercih ediyor.

Yönetimin eski cihatçı kadrolarına yönelik eleştiriler zaman zaman yapılsa da, İsrail’in eylemlerine karşı caydırıcı bir tutum sergilenmiyor. ABD için öncelik, İran’ın bölgedeki etkisinin kırılması ve İsrail’in güvenliği; Suriye halkının refahı veya egemenliği değil.

Ankara ise yeni yönetimle en yakın ilişkiye sahip aktör. Ancak Türkiye’nin de Şam yönetimine İsrail karşısında somut bir askeri destek sağlaması söz konusu değil; daha çok ekonomik ve idari kapasite inşasına odaklanılıyor.

“Önce güçlenelim sonra İsrail’i hallederiz!” söylemi ise, gerçeklikten kopuk bir oyalamadan ibaret. Zira Suriye, Suudi Arabistan’ın parasıyla ayakta duran, İsrail’in hava sahasını fiilen kullandığı, içeride mezhep çatışmalarıyla parçalanmış bir ülke konumunda.

“Önce güçlenelim!” diyen yönetim, güçlenmek için ihtiyaç duyduğu kaynağı ve meşruiyeti, İsrail’in hamisi olan ABD ve bölgedeki statükocu güçlerden (Suudi Arabistan gibi) sağlıyor. Bu denklemde İsrail’e karşı ciddi bir adım atması, kendisini finanse eden ve koruyan aktörlerle karşı karşıya gelmesi anlamına gelir.

Dolayısıyla bu söylem, iç kamuoyunu ve direniş eksenini oyalamak için kullanılan, pratikte karşılığı olmayan bir retoriktir. Suriye halkının büyük çoğunluğu için bu söylem “satmıyor”; aksine yönetimin acziyetini ve dışa bağımlılığını gizlemeye çalışan bir propaganda malzemesi olarak görülüyor.

ORTAYA ÇIKACAK MUHTEMEL TABLOSuriye’de yıllarca savaşmış, farklı silahlı örgütlerden gelen binlerce insan var. Bunların bir kısmı Şam Ordusu’na entegre ediliyor. Bunların eğitmen, danışman, özel kuvvet personeli veya ileride muharip birlik olarak kullanılması ihtimali var.

Ama ve lakin Suudi Arabistan, ABD ve İsrail’in bile tamamen etkisizleştiremediği Yemen Cumhuriyeti’ne karşı Şara’nın savaşçılarıyla mı sonuç alacak? Suudi stratejisinin bir kara işgalinden ziyade, Yemen’e karşı bölgesel bir baskı ve caydırıcılık ağı kurmak olduğunu düşünüyoruz.

Suriye’den getirilecek birkaç bin savaşçı ise bu denklemi kendiliğinden değiştiremez. Mekke İttifakı’nın üç kurucu üyesi Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan. 600 vekil ihtiva eden Türkiye Büyük Millet Meclisinde yapılan oylamaya sadece 398 vekil katıldı.

İttifak 279 evet, 119 hayır oyuyla onaylandı. Anlaşma kolektif savunma, istihbarat paylaşımı, ortak caydırıcılık ve savunma sanayii işbirliği öngörüyor. Ancak Türkiye’nin asker gönderebilmesi için ayrıca yetkilendirme gerektiriyor.

Tam bu esnada Şara yönetiminin oyuna dahil olması sonucunda şöyle bir tablo zuhur edebilir: Türkiye askerî koordinasyon, istihbarat, eğitim, lojistik ve savunma teknolojisi sağlarken Suudi Arabistan finansmanı üstlenir; Şam ise sahada asker kaynağı sunar. Böyle bir iş bölümü oluşursa Türkiye’nin doğrudan muharip asker göndermeden bölgesel askerî nüfuzunu genişletmesi mümkün olur.

Bu ittifakı yalnızca Yemen’e karşı kurulmuş bir askerî organizasyon olarak okumak bana eksik geliyor. Çünkü ittifakın gerçek sınavı Yemen değil, İsrail’in Suriye işgali ve üzerindeki askerî baskısı da olabilir. Eğer Şam, Riyad, Ankara ve İslamabad bir güvenlik ittifakı kuruyor ama İsrail’in Suriye’deki askerî faaliyetlerine karşı ortak bir caydırıcılık geliştiremiyorsa, o zaman ittifakın güvenlik mimarisi ciddi biçimde sorgulanır.

Üstelik İsrail’le doğrudan çatışmaya girmeden Suriye’nin egemenliğini korumak da başlı başına zor bir mesele. Ama burada çok önemli bir tehlike var: Suriye, kendi devletini yeniden kurmadan başkalarının güvenlik sorunlarını çözmeye soyunursa, yeniden inşa edilmesi gereken bir ülke olmaktan çıkıp yeniden savaşların lojistik ve savaşçı kaynağı havuzuna dönüşebilir.

İşte tam bu sebeplerden mütevellit cevap arayan sorularımız var: Şara, Suriye’yi İran’ın nüfuz alanından çıkartıp Suudi-Amerikan güvenlik mimarisine mi taşıyor, yoksa Türkiye’nin de içinde bulunduğu yeni bir bölgesel güç merkezinin kurulmasına mı katkı sağlıyor? Özellikle Türkiye’nin bu ittifakta bağımsız bir stratejik aktör mü, yoksa ABD’nin bölgesel güvenlik yükünü paylaşan ortak mı olacağı meselesi de çok ama çok önemlidir.