Euro'nun tersine dönen coğrafyası: Resesyondaki Kuzey, büyüyen Güney

Yıllardır Avrupa ekonomisini tanımlayan geleneksel makroekonomik ezber çöküyor. Disiplinli, ihracatçı Kuzey ile borçlu ve kırılgan Güney ayrımı radikal bir şekilde tersine döndü. Euro Bölgesi, tarihinde ilk kez tek bir para birimi altında iki zıt ekonomik gerçekliği aynı anda yaşıyor. Bir yanda sanayi modelini fiziken kaybeden ve yapısal bir durgunluğa hapsolan Almanya eksenli Kuzey; diğer yanda ise turizm patlaması ve AB kurtarma fonlarının rüzgarıyla büyüyen İspanya, Portekiz ve Yunanistan eksenli Güney var. Avrupa Merkez Bankası’nın (ECB) tek tip faiz politikası bu makası yönetmekte yetersiz kalırken, Euro’nun kurumsal mimarisi bu asimetrik yükü taşımakta zorlanıyor.
Almanya’nın sanayi modeli alarm veriyor
Kuzey’deki makroekonomik sarsıntının merkez üssü Berlin. Alman büyüme modeli; Rusya'dan gelen ucuz doğalgaz, Çin’e yapılan sınırsız ihracat ve düşük faizle şişen inşaat sektörü olmak üzere üç ana sacayağı üzerine kuruluydu. Bu sacayaklarının üçü de kırıldı. Ifo ve Kiel Enstitüsü verilerine göre, Alman sanayi üretimi 2019 seviyelerinin halen%11,5 altında seyrediyor. BASF’nin tesis kapatma kararları ve Volkswagen’in Almanya’daki fabrikalarını kapatmayı tartışmaya açması, durumun konjonktürel bir yavaşlama değil, kalıcı bir sanayisizleşme dalgası olduğunu kanıtlıyor.
Almanya’nın 2023’teki%0,3’lük küçülmesini, 2024’teki sıfır büyüme takip etti. Bu çöküş, tedarik zincirleri üzerinden Fransa, Hollanda ve Avusturya’yı da durgunluğa çekiyor. ECB’nin faiz artışları sonrasında Kuzey’de konut fiyatları%15 geriledi, yeni inşaat ruhsatları ise dibi gördü. Reel ücretlerin toparlanamaması ise iç talebi tamamen dondurdu.
Güney’de fon ve turizmle gelen geçici büyüme
Güney’de ise tam tersi bir tablo hakim. Euro Bölgesi 2024'te ortalama%0,8 büyürken; İspanya%3,2, Yunanistan%2,1 ve Portekiz%1,9’luk büyüme oranları yakaladı. Bölgedeki büyümenin tamamı Güney’den geldi. Ancak bu başarı hikayesi, teknoloji veya yüksek katma değerli sanayi üretmeyen iki geçici enjeksiyona dayanıyor. Sadece İspanya’ya aktarılan 163 milyar Euro'luk NextGenerationEU kaynağı ülke büyümesine doğrudan 1 puanlık katkı sağlarken; turizm patlamasıyla İspanya 2024 yılında 85 milyon turist ağırlayarak tarihi bir rekor kırdı. Güney, düşük katma değerli ve mevsimlik istihdama sıkışmış durumda olduğu için, dışsal mali enjeksiyonlar kesildiğinde bu büyüme modelinin sürdürülebilirliği tamamen ortadan kalkacaktır.
Tek faiz, iki ekonomi: Euro’nun yapısal krizi
Sistemin asıl yapısal enkazı para politikasında gizli. ECB’nin uyguladığı tek faiz politikası; enflasyonun%2’nin altına indiği durgun Kuzey için fazla sıkı ve boğucu kalırken, hizmet enflasyonunun%4’ü aştığı ısınan Güney için fazla gevşek kalıyor. Kuzey bankaları batık gayrimenkul kredileriyle boğuşurken, Güney bankaları fon kaynaklı geçici bir likidite bolluğu yaşıyor. Sonuç olarak sermaye, verimli alanlara değil, suni olarak canlı tutulan Güney’e akıyor.
Sonuç olarak; Euro Bölgesi kısa vadeli bir resesyonla değil, derin bir entegrasyon kriziyle karşı karşıya. Sanayisizleşen bir Kuzey ve fon bağımlısı haline gelen bir Güney birleştiğinde; Euro Bölgesi ABD ve Çin karşısında teknoloji üretemeyen, kendi içinde entegre olamayan ve sadece mali transferlerle ayakta tutulan yapısal bir enkaz modeline dönüşüyor.