Fotoğraflarla Elbistan-2

Fotoğraflarda görülen ev “Nakiplerin evi” olsa da rahmetli Tapucu Münir uzun yıllar oturduğu için halk “Tapucu Münir’in evi” derdi. Elbistan’ın en güzel konaklarından biriydi. Ceyhan Camii ile aralarında bir sokak vardı.

Görülen bahçesi, bizim ilk gençlik yıllarımızda yazlık kahve olarak işletilirdi. O zamanlar soldaki fotoğrafta görülen beyaz duvar yoktu ve alt katında sağdaki fotoğrafta belirgin olan bahçe kapısından girilen bir oda, çay ocağı olarak kullanılırdı.

Oradan aynı zamanda üs kattaki boş odalara çıkılırdı. Nereden biliyorum; ilkokul çağımda bir yıl dondurmacı çırağı iken elimde terazi (çay, tatlı, dondurma, hatta yemek taşınan tepesinde bir halkada birleştirilen üç kollu tepsi) ile burada masalar arasında “Dondu kuru kaymaak” diye dolaşırdım.

İsteyen olursa hemen ileride belediyenin beri tarafındaki dut ağaçlarının altındaki tahta barakasının yanında dövme dondurma yapan merhum Ümmet (Arayıcı) ağabeyden alıp getirirdim. Ümmet ağabey aslında o barakayı ortağı ile birlikte bilardo ve masatopu (langırt) oynatmak için yaptırmıştı...

Bu yazlık kahvede ortaokul çağımda bir yıl da garson çırağı olarak çalıştım. Garson ve kahveyi işleten rahmetli Mehmet Çember’di. Halk Cember Meamet derdi. Onun yeğeni ve benim en eski, ilkokuldan sınıf arkadaşım Mehmet Ali Katkaya orada çıraktı.

Ben de çalışmak istediğimi söyledim, kabul edildim ve bir yaz boyu çalıştım. Bu kahveye insanlar Ceyhan Camii Köprüsü’nü kullanarak sağda görülen çatal kapının önünden geçip gelirdi. Kahvenin bir de güney tarafında kapısız giriş vardı.

Evde yaşayan aile fertleri sürekli gelip giden erkeklerden rahatsız olduklarından buradan geçişi engellemek için sağdaki fotoğrafta görülen söğüt ağacının hizasından briketle küçük bir kulübe yaptırdı. Bunun üzerine müşterilerin rahatlıkla gelip gidebilmeleri için ikinci fotoğrafta görülen Ceyhan’ın bu tarafından yani Köprübaşı’nın 15-20 metre altından tahta köprü yaptırıldı.

Şu iki çınarın önündeki girintide görülen su, bir kanalın son ucudur. O kanal, Pınarbaşı’nda, bugünkü bendin yanından ayrılır (ki o bent sırf bu kanala su biriktirebilmek için 1955’te yapılmıştır) Jandarma Karakolu’nun yanına, Elbistan’ı ilk kez elektriğe kavuşturacak olan ve 60’lı yılların başında (müteahhidi Halis Özsoy’dur. ArifBilgin) yapılan elektrik santralinin türbinlerini çalıştıracak suyu taşırdı.

O taşınan su görevini yaptıktan sonra santralden ayrılarak yolun altından geçen ve Emek sinemasından sonra açığa çıkan bir kanal ile Ceyhan’a buradan kavuşurdu. O kanalın solunda görülen (ve yıllar sonra yükseltilen) taş duvar yokken Ceyhan sol tarafına doğru genişlerdi.

80-100 sene kadar önce Kızılcobalıların sığırları burada sulanırmış. Kanalın ve nehrin kenarına duvar örülerek dolduruldu. Doldurulmadan önce Köprübaşı hizasından itibaren yola paralel 40 metre kadar uzunluğundaki yer kavaklıktı.

Sonra yazlık kahve olarak çalıştırıldı. Yıktırılan ekmek fabrikasının yerinde toprak yapılı kışlık bölümü ile “bızalığı” vardı. Bunların yerine (2009-2019 yılları arasında iki dönem seçilen) belediye başkanı Durmuş Küçük zamanında ekmek fabrikasına dönüştürülen binanın 1980 öncesi yapıldığını bildiğim halde ne zaman yapıldığını hatırlayamadım.

O binanın üst katı bir ara Şeker Fabrikasının misafirhanesi, alt katı lokanta oldu. Zaman içinde Elbistanspor’un futbolcularına tahsis edildi. 1934-1939 yılları arasında Belediye başkanı olan Dr. merhum Hasan Başaran’ın yaptırdığı ilk belediye binası yetersiz kalınca, 1984-1989 yılları arasında belediye başkanı olan merhum Hamza Akbaş tarafından yenisi yapılmak üzere yıktırıldı. [ki yapılan da 2023 depreminde ağır hasar alması nedeniyle dönemin belediye başkanı Mehmet Gürbüz (2019-2024) zamanında yıktırıldı.] Alt katı yola yakın kesimi çayhane ve bahçesi yazlık kahve olarak kullanıldı.

Yazlık bahçesi öğretmenlere tahsis edildi. Durmuş Küçük bu binanın alt katına ekmek fabrikası kurdurdu ve bahçesini düzenleyerek kavaklık olan kesime bugün de hizmet veren ahşap ve iki katlı binayı yaptırdı. O zaman adına “Mehmet Akif Kahvaltı Salonu” denmişti; şimdiki belediye başkanı Erkan Gürbüz (2004-...) zamanında adı “Sultan Baybars Halk Evi” olarak değiştirildi.

Nakiplerin evinin arkasında bitişik olarak Kölelilerin evi vardı; onlardan sonra dar bir sokak. O sokak, Kökerlerin evine sınır olarak başlar, sağ ileride bir zamanlar meyhane, sonra (60’lı yılların ortalarında) sosyal demokrat gençlerin mekânlarının önünden, yazlık ve bitişiğindeki kışlık Emek sinemasının önünden geçerek meydanlığa, devam edince Köprübaşı’nın uzantısı caddeye çıkılırdı.

Kölelilerin evinin güney tarafı sözünü ettiğim kanala kadar bahçeydi. Bu bahçe dar sokak ile soldaki fotoğrafta görülen iki çınarın gerisinde ilerisindeki duvarın arasındaydı. Bir ara içine meyve ağaçları da dikilmişti. O bahçenin etrafına taş duvarla çevirttirilerek yazlık lokanta işletilmişti.

Elbistan’daki yazlık lokantalar o yıllarda genellikle içkili lokanta olarak çalıştırılırdı. Köprübaşı’nın batısında bunlar varken doğu tarafında yola elli altmış metre mesafede Ertenlere ait birbirine bitişik iki konak vardı.

Doğu (öte) taraftaki Öğretmenler derneği, batı (beri) taraftaki Avcılar kulübüydü. Bu binanın güney tarafındaki daire altmışlı yıllarda müftülük, daha sonra doktorların muayenehanesi oldu. Öğretmenler derneğinin nehre kadar önündeki, Avcılar kulübünün nehre kadar önündeki ve yola kadar da batısındaki bahçeleri de yazlık kahve olarak kullanılırdı.

Hemen güney taraflarında 1911 yılında yapılan ve iki yıl kadar Öğretmen Okulu olarak kullanılan sonra da Gazipaşa İlkokulu ve üst katı İmam Hatip orta okulu olanak kullanılan bina vardı. Böyle olduğu düşünülürse bu bölgenin Elbistan’ın en hareketli, eğlenceli, gençlerin ve ekâbirlerin zaman geçirdiği bölge olduğu da anlaşılır.

Ayrıca buralara birkaç yüz metrelik alan içinde önce bir, sonra iki ve en son üç kışlık; önce bir sonra iki ve sonra üç yazlık sinemanın olduğunu; hele ille bir yazlık sinemanın eksik olmadığı, Ertenlerin çayırında (bugün PTT’nin arkasında, konteynırların olduğu nehre kadar genişleyen bölgenin büyük kesiminde) cambazların ve meddahların gösteri yaptığını, düğün sonrası güreşlerin yapıldığını, nehir kenarındaki girintide kadınların yün, çamaşır ve kilim yuduğunu, döllerin girintinin başladığı ve 9 kazık denilen kesiminde çimdiğini de eklersem bölgenin işlevi daha iyi anlaşılır. Ertenlerin çayırı bir ara futbol sahasına çevrilmişti.

Burada esnafların ve hatta memurların bile işini gücünü bırakıp izlediği (özellikle Ceyhan Spor ile Şardağı Spor arasındaki çok çekişmeli) maçlar oynanır, güreşler yapılırdı.

Oldu olacak Köprübaşı’ndan Cumhuriyet Meydanı’na doğru uzanan yüz elli metrelik cadde üzerindeki bakkallardan kahvelere, dondurmacıdan fırına, arzuhalcilerden eczaneye, gazeteciden berbere, avukat yazıhanelerinden fotoğrafçı dükkânına kadar onlarca iş yerinin olduğunu da ekleyeyim. Dahası, belediyenin önünde cip ve sonra taksi durağı işletilir, içmelere ve o taraftaki köylere giden dolmuşlar buradan kalkardı.

19 Mayıs Bayramı hariç diğer bayramlar da o zamanki hükumet konağı (şimdiki kent konseyi) ile belediye arasındaki Cumhuriyet Meydanı’nda kutlanırdı... Nakiplerin evi de Elbistan’ın 40’a yakın eski evi gibi Kültür Bakanlığı tarafından tescillidir.

Hemen hepsi yıkıldı; ama bir gün yeniden yapılmalarını sağlayacak bütün bilgileri ve fotoğrafları kaydedildi.