İstanbul'da IATA Güvenlik Zirvesi Başlıyorken Moldova'da Zelenskiy Uçağına İHA Tehdidi: Sivil Havacılık için 'Kırmızı Çizgi

Dünya havacılık önderleri İstanbul'da kriz yönetimini tartışırken, Kişinev Havaalanı'nda Ukrayna Başkanı Zelenskiy'in uçağının hedef alındığı iddia edildi. Uzmanlar: GPS sahteciliği ve İHA tehdidi artık 'yeni normal'.</p><p>İSTANBUL/ KİŞİNEV— Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA)'nın 79. Yıllık Genel Kurulu ve Dünya Havacılık Güvenliği Zirvesi bugün İstanbul'da açılırken, yüzlerce kilometre kuzeyde yaşanan bir olay gündemin pesine düştü. Moldova yetkilileri, Ukrayna Başkanı Volodimir Zelenskiy'in Kişinev Uluslararası Havaalanı'na iniş yaptığı saatlerde hava sahasının güvenliğinin, bir İHA (İnsansız Hava Aracı) girişimi nedeniyle tehlikeye atıldığını onayladı.</p><p>Türk Hava Yolları (THY) ev sahipliğinde Lüksemburg otelinde başlayan iki günlük zirveye, 120 ülkeyi temsil eden 300'ün üzerinde havayolu CEO'sü, güvenlik uzmanı ve düzenleyici kurum yetkilisi katılıyor. IATA Genel Müdürü Willie Walsh, açılış konuşmasında 2023'ten bu yana sivil havacılığa yönelik 'asimetrik tehditlerin' katlanarak arttığını vurguladı. Walsh, "GPS sahteciliği (spoofing), conflict zone (çatışma bölgesi) risk analizi eksikliği ve kontrolsüz İHA trafiği; artık operasyonel bir rahatsızlık değil, varlık tehdidi" ifadelerini kullandı.</p><p>Zirve gündeminin başında gelen üç kritik konu başlığı şöyle:</p><p>Zirve salonundaki paneller devam ederken, Moldova Sivil Havacılık Otoritesi (CAA) ve Ukrayna Hava Kuvvetleri'nden sipariş edilen basın açıklamalarında şu detaylar paylaşıldı: Zelenskiy'in başlığına ait uçağın Kişinev'e iniş yapacağı saat diliminde (yerel saat 10:15 civarı), havaalanının kuzeybatısında, Moldova Cumhuriyeti'nin Pridnestrovye (Transnistir) bölgesi sınırına yakın bir noktada, radara yakalanan ve askeri kaynağı şüpheli bir İHA'nın hava sahası sınırını ihlal ettiği tespit edildi.</p><p>Moldova Savunma Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, İHA'nın Belarus veya Ukrayna yönünden gelmesi muhtemel olduğu, Moldova hava savunma sistemleri tarafından takip edilip nötrleştirildiği (yere indirildiği veya geri itildiği) belirtildi. Havaalanı operasyonları约 45 dakika askıya alındı, uçuşlar alternatif rotalara (İaşi/Romania, Odessa/Ukrayna - kapalı olduğu için daha çok Bakü/İstanbul rotaları) yönlendirildi.</p><p>THY ve AnadoluJet gibi operatörler, Ukrayna-Rusya savaşının başlangıcından bu yana Kara Denizi ve Doğu Avrupa hava sahasını tamamen kapatmak zorunda kaldı. Bu durum, İstanbul Havalimanı'nı (İGA) küresel bir 'bypass' (geçiş) hub'ına dönüştürse de, operasyonel maliyetleri (yakıt, süre, personel) ciddi oranda artırdı. IATA verilerine göre, conflict zone kaçış rotaları nedeniyle yıllık milyar dolarlık ek yakıt maliyeti oluşuyor.</p><p>Bugünkü zirvede THY Yönetim Kurulu Başkanı Prof. Dr. Ahmet Bolat, "Türkiye, kara denizi havacılık güvenliği için bir 'güvenli liman' konumundadır. Ancak Moldova olayında görüldüğü üzere, tehdit coğrafi sınırları tanımıyor. Bizim için kritik olan, ICAO standartlarının ötesinde, bölgesel bir 'Güvenli Hava Sahası Protokolü' geliştirmek" dedi.</p><p>Hava Kuvvetleri Komutanlığı emekli generali ve havacılık güvenliği danışmanı bir uzman, off-the-record açıklamada şu tespiti paylaştı: "Moldova'da ne olduysa, bu bir 'deneme' olabilir. Sivil bir başkan uçağını hedef almak veya o hava sahasını kapatmak, hybrid savaş doktrinindeki 'havacılık kapanması' stratejisinin bir parçası. IATA zirvesi kararları bağlayıcı değil, önerici niteliktedir. Gerçek çözüm, ICAO'nun 193 üye ülkesini bağlayacak zorunlu standartlar (SARPs) çıkarmasında ve bu standartlara uymayan hava sahalarının (veya onları koruyamayan devletlerin) uluslararası havacılık ağından geçici olarak çıkarılmasında yatar."</p><p>Zirve yarın 'Dijital Kimlik ve Yolcu Deneyimi' oturumuyla devam edecek ancak gündemden 'Güvenlik' maddesi kalkmayacak. Moldova olayı, İstanbul'da imzalanacak 'İstanbul Bildirisi' taslağının en sert maddelerini yazdırıyor.