Tarihin tozlu sayfaları aralandı: Cumhuriyet karşıtlarının'Halife' oyunu

Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün tarihe ışık tutan eseri Nutuk'un sayfaları, Cumhuriyet'in ilan edildiği ilk günlerde devrimlere karşı yürütülen gizli ve açık muhalefeti tüm çıplaklığıyla gözler önüne seriyor. İstanbul merkezli basının halifelik makamını öne çıkararak rejim üzerinde vesayet kurma çabalarına dikkat çeken Atatürk, aynı zamanda Millî Mücadele yıllarında İstanbul Hükûmeti'nin millî teşkilatları vatan hainleriyle bir tutan yıkıcı yaklaşımını belgeleriyle ortaya koyuyor."CUMHURİYET'İN İLANI HİLAFET MESELESİNİ YENİDEN DOĞURDU" İDDİASICumhuriyet’in ilan edilmesiyle birlikte İstanbul’da bazı çevrelerin ve kimi gazetecilerin Halife’ye siyasi bir rol biçme arayışına girdiğini belirten Atatürk, basında ilk olarak Halife’nin istifa edeceği yönünde maksatlı söylentiler ve asılsız yalanlamalar yayımlandığını ifade etti.

Kamuoyunda kafa karışıklığı yaratılmak istendiğini vurgulayan Atatürk, sürecin Vatan gazetesinde yayımlanan kışkırtıcı yayınlarla tırmandırıldığını aktardı. Halife'nin İslam dünyasından binlerce telgraf aldığı, heyetlerin akın ettiği ve hilafet makamının sarsılamaz olduğu yönündeki iddialarla hükümete üstü kapalı bir gözdağı verildiğini belirten Atatürk, dönemin şartlarını şu ifadelerle özetledi:"Hükûmetin iç meselelerle meşgul olduğu ve şimdiye kadar hilafet görevlerini tespit edemediği belirtilerek, İslam dünyasının bunu bir yere kadar hoş göreceği dile getiriliyordu.

Bir yandan bizi hilafetin görevlerini tespite çağırırken, diğer yandan İslam dünyasının dikkatini çekerek üzerimizde baskı kurmaya çalışıyorlardı."LÜTFİ FİKRİ BEY'İN MEKTUBU VE UYDURMA VAPUR HİKÂYESİPropagandanın bir sonraki ayağında, 10 Kasım 1923 tarihli Tanin gazetesinde Lütfi Fikri Bey imzasıyla Halife’ye hitaben açık bir mektup yayımlandı. Mektupta, milletin güya Halife'nin istifa ihtimalinden derin üzüntü duyduğunu kanıtlamak için yapay bir vapur sahnesinin kurgulandığına işaret eden Atatürk, Lütfi Fikri Bey’in şu tehlikeli telkinde bulunduğunu hatırlattı:"Lütfi Fikri Bey,'Gönül istiyor ki bu istifa sözü ebedî olarak gömülsün, yoksa dünya için felaket olur' diyordu.

Dahası, hilafete dışarıdan düşmanların değil, doğrudan biz Türklerin saldırdığı hezeyanını yayarak, hilafetin kaldırılmasını'Türklük için bir intihar' şeklinde niteliyordu."Atatürk, bu iddialara sert tepki göstererek Çanakkale’de, Suriye’de ve Irak’ta İngiliz ile Fransız saflarında Türklere karşı kurşun sıkanların da hilafet sancağı altındaki bazı Müslüman unsurlar olduğunu hatırlattı."CUMHURİYET REJİMİ İLE ÇÜRÜMÜŞ HANEDAN YAN YANA YAŞAYAMAZ"Tanin başyazarının 11 Kasım 1923 tarihli "Şimdi de Hilafet Meselesi" başlıklı makalesiyle kampanyayı bir üst boyuta taşıdığını belirten Atatürk, Cumhuriyet’in ilanına mani olamayan zihniyetin hilafeti son kale olarak korumaya çalıştığını vurguladı. Yazıda, hanedan lehine sempati oluşturulmaya çalışıldığını, Meclis'in baskı altında tutulduğu algısının yaratılarak vekillere çağrıda bulunulduğunu ifade eden Atatürk, sözde cumhuriyetçi çevrelerin maskedeki tutarsızlığını şu sözlerle kaydetti:"Tanin başyazarı kendisinin'cumhuriyetçi' olduğunu ilan ediyordu; ancak onun tasavvur ettiği rejimin başında, Osmanlı hanedanından bir halife oturacaktı.

Onlar,'Hilafet bizden giderse, beş on milyonluk Türkiye'nin hiçbir değeri kalmaz' tezini işliyorlardı. Gelecek kuşaklar, Türkiye’de Cumhuriyet ilan edildiğinde en insafsız saldırıları'cumhuriyetçiyim' diyenlerin yaptığını görerek asla şaşıracak sanmayınız.

Çürümüş bir hanedanın, halife unvanıyla başının üstünde bulunmasını şart koşan bir devlet biçiminde, Cumhuriyet rejimini yaşatmak asla mümkün değildir."Aynı süreçte şahsının hasta olduğu ve Enver Paşa'nın Türkistan'da hayatta olup İslam birliği için çalıştığı yönündeki haberlerin de bilinçli bir psikolojik harekâtın parçası olduğunu belirtti. RAUF BEY'İN TAVRI VE ANKARA YOLCULUĞUCumhuriyet karşıtı bu zümrenin, İngiltere modeline benzer şekilde ulusal egemenliği savunur gibi görünüp devletin başına Osmanlı hanedanından bir halifeyi yerleştirmek istediğini aktaran Atatürk, bu grubun sözcülüğüne Rauf Bey'in getirildiğini dile getirdi.

Rauf Bey’in Ankara’ya hareketi sırasında Vatan gazetesinde büyük bir tören havası yaratıldığını, uğurlayanlar arasında ordu müfettişleri ve paşaların ön plana çıkarıldığını aktaran Atatürk, parti disiplinine aykırı yürütülen bu bireysel siyaset anlayışını eleştirdi. Halk Fırkası milletvekili olan bir ismin, fırka ilkelerini bir kenara bırakarak bağımsız ve yönlendirici bir tavır takınmasının izaha muhtaç olduğunu vurguladı.

ALİ RIZA PAŞA KABİNESİNDEN MİLLÎ GÜÇLERE TEHDİTAtatürk, Cumhuriyet sonrasındaki bu çatışma ortamının köklerinin Millî Mücadele yıllarındaki İstanbul Hükûmetleri zihniyetine dayandığını da tarihi bir belgeyle anlattı. Harbiye Nazırı Cemal Paşa’nın 9 Kasım 1919 tarihli resmî telgrafını hatırlatan Atatürk, Ali Rıza Paşa Kabinesi'nin bağımsızlık mücadelesi veren kuva-yı milliyeyi nasıl gördüğünü şu satırlarla ifşa etti:"Cemal Paşa telgrafında, hükümet işlerine karışılmamasını, tarafsızlık gereği millî teşkilatlar aleyhindeki unsurların cezalandırılmayacağını bildiriyor, aksi takdirde kabinenin istifa edeceği tehdidinde bulunuyordu.

İstanbul Kabinesi; ulusal kuruluşları düşman çetelerle, bizi ise işbirlikçi Ali Kemal ve Sait Molla ile bir tutuyordu. Adapazarı, Karacabey, Bozkır ve Anzavur isyanlarını suç dahi saymıyorlardı."İSTANBUL HÜKÜMETİNE RESTCemal Paşa'ya derhal resmî bir karşılık verildiğini belirten Atatürk, cevabi yazıda İstanbul Hükûmeti'ne rest çekildiğini şu ifadelerle açıkladı:"İstanbul Hükûmeti'ne dedik ki:'Eğer ulusal kuruluşlara ihtiyaç duymaksızın memleketi kurtaracak bir kudrete sahipseniz, bunu açıkça bildirin; aradaki her türlü yanlış anlamayı giderelim.' Görüldüğü üzere, saltanat ve hilafet merkezli siyaset, dün olduğu gibi Cumhuriyet'in ilanından sonra da millî iradeyi boğma gayretinden vazgeçmemiştir."