Gaziantepli öğrenciden Türk dünyasına bilimsel ışık

Gaziantep Kolej Vakfı Cemil Alevli IB Lisesi öğrencisi İbrahim Efdal Bay, Prof. Dr. Erdal Bay, Prof. Dr. Mehmet Emin Erendor ve Dr. Ülkü Sancar tarafından gerçekleştirilen verimlilik raporu kamuoyuna duyuruldu. 1996–2025 yılları arasındaki 30 yıllık kümülatif küresel bilim verilerini inceleyen çalışma, küresel bilimsel hegemonyada yaşanan büyük dönüşümü ve Türk dünyasının dikey yükselişini gözler önüne serdi.

Gaziantep Kolej Vakfı Cemil Alevli IB Lisesi öğrencisi İbrahim Efdal Bay, Prof. Dr. Erdal Bay, Prof. Dr. Mehmet Emin Erendor ve Dr. Ülkü Sancar tarafından gerçekleştirilen verimlilik raporu kamuoyuna duyuruldu. 1996–2025 yılları arasındaki 30 yıllık kümülatif küresel bilim verilerini inceleyen çalışma, küresel bilimsel hegemonyada yaşanan büyük dönüşümü ve Türk dünyasının dikey yükselişini gözler önüne serdi.

Araştırmanın Metodolojik Gücü: SCImago (SJR) Veri Tabanı Çalışmanın küresel verileri, Elsevier’in Scopus® altyapısını temel alan bağımsız bibliyometrik platform SCImago Journal & Country Rank (SJR) üzerinden elde edilmiştir. Sadece ham yayın sayılarını değil aynı zamanda dergilerin saygınlığını, öz-atıf oranlarını ve algoritma tabanlı etki faktörlerini (PageRank) analiz eden bu platformdan alınan 1996–2025 yıllarını kapsayan 30 yıllık devasa veri seti, AD Scientific Index verileriyle sentezlenerek Türk dünyasının gerçek etki gücünü tarafsız ve bilimsel bir hassasiyetle ortaya koymaktadır.

Küresel Bilimde İvme: Saatte 687 Yeni Makale! Rapora göre, dünya genelindeki kümülatif bilimsel yayın birikimi son 30 yılda 92,36 milyon dokümana ulaşmış durumdadır. 2025 yılı itibarıyla küresel akademi sisteminde saatte 687 yeni makale üretilmekte, bu da bilgi üretim hızında tarihi bir rekora işaret etmektedir.

Raporda sunulan veriler, bilimsel araştırma üretiminin son 30 yılda nasıl katlanarak büyüdüğünü net bir şekilde gözler önüne sermektedir. 1996 yılından bu yana küresel bilimsel yayın üretimi yaklaşık 4,4 kat büyümüştür.

Küresel Bilim Arenasında Nicelik Ve Nitelik Ayrışması: Zirvedeki İlk 20 Ülke Küresel AR-GE liginde nicelik ve nitelik arasındaki makas giderek açılıyor. ABD, kümülatif 17,96 milyon yayınının yanında 34,38 Doküman Başı Atıf (DBA) ve 3.388 H-İndeks ile kalitatif liderliğini korurken; Çin 13,09 milyon yayınla hacmen zirveye yaklaşsa da%61,22'ye ulaşan yüksek öz-atıf oranı nedeniyle etki liginde (16,53 DBA) geride kalıyor. Bilimde asıl "butik kalite" şampiyonluğunu ise 39,96 DBA ile İsviçre ve 39,45 DBA ile Hollanda göğüslüyor. Bu devler liginde 1,11 milyon yayınla 17. sırada yer alan Türkiye ise%19,05'lik son derece dengeli ve organik öz-atıf oranıyla Avrupa standartlarında, sağlıklı bir gelişim grafiği çiziyor. Türkiye, 694 H-İndeks gücüyle Polonya'nın (842) gerisinde kalsa da en yakın bölgesel rakibi İran'ı (594) geride bırakarak niteliksel üstünlüğünü koruyor.

Bilimsel Blokların Savaşı: Türk Dünyasından Nitelik Sürprizi Küresel AR-GE ve iş birliği blokları karşılaştırıldığında, Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) ezber bozan bir başarıya imza atıyor. Kümülatif 1,58 milyon yayın hacmiyle dünya bilimsel üretim birikiminin%1,71’ini karşılayan ve niceliksel sıralamada listenin sonunda yer alan TDT, makale başına elde ettiği 14,45 atıf (DBA) ortalamasıyla etki gücünde dünya 3.'lüğüne yerleşti. Bu çarpıcı performansıyla Türk dünyası, devasa yayın bütçelerine sahip Çin'i (13,81 DBA) ve Şanghay İşbirliği Örgütü’nü (13,09 DBA) kalitede geride bırakmayı başardı. Araştırma hacminde 22,5 milyon dokümanla (%24,41 dünya payı) Avrupa Birliği (AB) küresel liderliğini korurken, etki kalitesinin zirvesinde ise 31,89 atıf ortalamasıyla ABD yer alıyor. Veriler, kümülatif payı%1,71 olan TDT’nin küresel bilimdeki gerçek etki potansiyelinin, fiziki hacminden çok daha yüksek olduğunu tescilliyor.

Türk Dünyasında Bilimsel Güç Birliği: Türkiye Lokomotif, Macaristan Kalite Zirvesinde Türk dünyası, kümülatif 1,59 milyon yayınıyla küresel bilimsel üretimin%1,72’sine imza atmaktadır. Bu üretimin yaklaşık%70'ini (%69,82) tek başına üreten Türkiye ekosistemin lokomotif gücü olurken, gözlemci üye Macaristan%19,34'lük katkısıyla kalitatif ikinci büyük güç olarak öne çıkmaktadır. Teşkilatın toplam üretiminin neredeyse%94'ü Türkiye, Macaristan ve Kazakistan (%4,81) üçlüsü tarafından domine edilirken; Özbekistan%3,09, Azerbaycan%2,34, Kırgızistan%0,55 ve Türkmenistan%0,05’lik paylarıyla küresel sıralamada Türk dünyasının gücünü tescilleyen diğer aktörler olmuştur.

Kırgızistan ve Macaristan, aldıkları bilimsel atıfların sırasıyla sadece%4,8 ve%12,2'sini kendi kendilerine yaptıkları atıflardan (öz-atıf) elde ederek; yapay şişirmelerden uzak, son derece organik ve küresel akademiyle tam entegre bir bilimsel etki üretmeyi başarıyor

Türk Dünyasından Sessiz Devrim: Dünya Liginde Sıralama Sıçraması Teşkilat üyesi ülkelerin 1996 yılından bu yana uyguladıkları bilim ve AR-GE politikalarının kümülatif etkileri, 5'er yıllık dönemler halinde incelendiğinde son derece dinamik bir yükselişe işaret etmektedir. 1996–2000 periyodunda dünya 25.’si olan Türkiye, 2021–2025 döneminde dünya 13.’lüğüne sıçrayarak tarihi bir zirveye imza atmıştır. Teşkilat bünyesinde en agresif yükselişi sergileyen Kırgızistan ise tam 32 basamak birden tırmanarak 104. sıraya yerleşmiş ve dünya bilimi'İlk 100' sınırına dayanmıştır (Sessiz Devrim). Bu devrimde şüphesiz Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesinin payı büyüktür. Altyapı reformları ve hibe programlarıyla öne çıkan Kazakistan dünya 86.'lığından 62. sıraya (+24 basamak) yükselirken; Azerbaycan 93.'lükten 73. sıraya (+20 basamak) ve Özbekistan 73.'lükten 64. sıraya (+9 basamak) sıçrayarak küresel bilim sahnesinde dikey tırmanışlarını sürdürmektedirler.

Türk Dünyasında Bilimsel Verimlilik: Macaristan ve Azerbaycan Beşerî Güçte Öne Çıkıyor Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) bünyesindeki ülkelerin araştırmacı kadroları ile kurumsal altyapı güçleri kıyaslandığında, bilim insanı başına düşen bilimsel üretkenlik oranlarında çarpıcı yapısal farklılıklar göze çarpıyor. Araştırmacı başına düşen 25 Bilimsel Üretkenlik Katsayısı (BÜK) ile gözlemci üye Macaristan, teşkilat genel ortalamasının (14 BÜK) yaklaşık iki katına ulaşarak beşerî sermaye verimliliğinde liderliği elinde tutuyor. Dikkat çekici bir diğer başarı ise Azerbaycan’dan geliyor; 2.110 faal bilim insanıyla son derece dinamik bir AR-GE yapısı kuran Azerbaycan, elde ettiği 17 BÜK katsayısıyla Türkiye ve Kazakistan'ı geride bırakarak ikinci sıraya yerleşiyor.

Teşkilatın toplam bilimsel hacminin%69,82'sini sırtlayan ve kümülatif 1,1 milyonun üzerinde yayın üreten Türkiye ise araştırmacı başına 13 BÜK katsayısında kalıyor. Uzmanlar, bu durumun Türkiye’nin son yıllardaki agresif niceliksel araştırmacı ve kurum artışının, araştırmacı başına düşen dikey verimlilik ve derinlikle tam olarak desteklenemediğini gösterdiğini vurguluyor.