Kapalıçarşı'da kuyumcular kepenk kapatmaya başladı!

YENER KARADENİZ / İSTANBUL

Türkiye’nin altın ve mücevherat ticaretinde yüzyıllardır önemli bir yere sahip olan Kapalıçarşı, sektörün içinden geçtiği ekonomik darboğazın etkilerini giderek daha fazla hissediyor. Başta kota olmak üzere iç piyasada alım gücünün zayıflaması ve altın fiyatlarında son dönemde yaşanan düşüş, kuyumculuk faaliyetlerini sürdürülebilir olmaktan uzaklaştırdı.

Her ne kadar son dönemde kapansa da 2023 yılından bu yana uluslararası piyasa ile oluşan fiyat farkı, Türkiye’de üretilen altın takı ve mücevherlerin yurt dışındaki rakiplerine göre daha pahalı hale gelmesine yol açarken, hem ihracat hem de turistlere yönelik satışlar üzerinde baskı oluşturdu. Gelinen noktada özellikle işçilik yoğun takı satışları hem iç hem de dış pazarda düşerken gelişme sektörün kalbi olarak nitelendirilen Kapalıçarşı’ya da sirayet etti.

Tarih boyunca altın, mücevher ve değerli taş ticaretinin merkezi olan çarşıda, satışların azalması ve artan işletme giderleri nedeniyle bazı kuyumcular faaliyetlerine son vermeye başladı. Uzun yıllardır aynı noktada hizmet veren işletmelerin yerini ise baharat, hediyelik eşya ve esnaf arasında “çakma” olarak tabir edilen taklit ürünleri satan işletmeler almaya başladı.

İhracat zirveden dönüyor

Önceki gün İstanbul Sanayi Odası seçimlerinde sorularımızı cevaplayan Mücevher İhracatçıları Birliği Başkanı Mustafa Özcan, her ne kadar son aylarda düşen talep nedeniyle uluslararası piyasa ile altının kilogram fiyatında oluşan farkın Türkiye’nin lehine dönse de bu farkın kapanmaya başladığını aktardı. Geride bıraktığımız aylarda 1.500 dolar eksilere kadar düşen farkın bu ara 300 dolar ile başa baş noktasına geldiğini dile getiren Özcan, “1.500 dolara kadar oluşan fiyat avantajı ihracata yansıdı.

Yüksek ihracat rakamlarına ulaşıldı ancak şimdi zirveden düşüş başladı. Zira şu ara fiyat farkı kapandı. Zaten ihracatta da artan taraf külçe altın tarafı. İşçiliğin olduğu ve üreticileri ayakta tutan işlenmiş takı ihracatında düşüş var” diye konuştu.

Türkiye İhracatçılar Meclisi verilerine göre mücevherat sektörü ihracatı bu yıl ocak-eylül arasında yüzde 10,8 artışla 6,86 milyar dolara yükseldi.

Altındaki düşüş ve yüksek faiz etkisi

Gelişmenin bir diğer negatif etkisini ise yine İstanbul Sanayi Odası seçimlerinde bir araya geldiğimiz İstanbul Ticaret Odası Kuyumculuk Meslek Komitesi Başkanı Ercan Özboyacı anlattı. Altın fiyatlarında yaşanan düşüş ve faiz gelirindeki yüksek getirinin yatırımcıları altından uzaklaştırdığını anlatan Özboyacı, Kapalıçarşı’da da işlerin durma noktasına geldiğini anlattı.

Kapalıçarşı, son dönemde maliyenin de üzerinde büyük baskı oluşturduğu ticaret merkezlerinin başında geliyor. Özboyacı, “Tüm bu gelişmeler, bölgede ticaret yapmayı zorlaştırdı. Satışlar durma noktasında. Kapanan kuyumcu sayısı oldukça fazla.

Kuyumcular kapanıyor yerine ise baharatçılar, hediyelik eşya ve esnaf arasında çakma olarak tabir edilen taklit ürünleri satan işletmeler almaya başladı” diye konuştu. Altın fiyatlarında zirveden gerileme ons bazında yüzde 28’i, gram bazında ise yüzde 18’i aştı.

Uluslararası piyasalarda 29 Ocak’ta yaklaşık 5 bin 595 dolarla tarihi zirvesini gören ons altın, 27 Ekim sabahı 4 bin 1 dolar seviyesine geriledi. Böylece ons başına kayıp yaklaşık 1.594 dolara, oransal olarak yüzde 28,5’e ulaştı.

Aynı dönemde spot piyasada 7 bin 816 liraya kadar yükselen gram altın, 6 bin 403 liraya inerek zirvesinin yaklaşık 1.413 lira, yani yüzde 18,1 altında kaldı. Tüm bu düşüş de yatırımcıların altından uzaklaşmasına yol açtı.

Özellikle yabancı turistlere yönelik satış yapan işletmelerin artması, çarşıdaki ürün çeşitliliğini değiştirirken, geleneksel kuyumculuğun kapladığı alanın daralması endişe yaratıyor.

Altın ve mücevherat sektörünün yüksek sermaye gerektiren yapısı, fiyat farkı ve satışlardaki gerilemeyle birleştiğinde kuyumcular açısından faaliyetlerini sürdürmeyi zorlaştırıyor. Buna karşılık daha düşük sermayeyle faaliyet gösterebilen ve turistlere yönelik farklı ürün gruplarında satış yapan işletmeler, boşalan ticari alanlarda kendilerine yer buluyor.

Kapalıçarşı'nın geleneksel yapısı değişiyor

Kapalıçarşı'daki dönüşümün bir başka boyutu da yüzyıllardır devam eden kuyumculuk geleneğinin geleceği. Çarşı yalnızca altın ve mücevher satılan bir alışveriş merkezi değil, aynı zamanda değerli taş, tasarım, el işçiliği ve geleneksel zanaatların bir arada bulunduğu önemli bir ticaret ekosistemi niteliği taşıyor.

Kuyumcu işletmelerinin kapanması, bu nedenle yalnızca dükkan sayısındaki azalmayla sınırlı bir sonuç doğurmuyor. Mücevherat ticaretinin çevresinde faaliyet gösteren tamirciler, ustalar, taş işleme ve tasarım atölyeleri ile diğer tedarikçiler de sektördeki daralmadan etkilenme riskiyle karşı karşıya kalıyor.

Zira geçmiş yıllarda yalnızca kuyumcu vitrinlerinin parladığı çarşının ana caddesinde, artık belirgin şekilde hediyelik eşya dükkanları ve baharatçılar boy gösteriyor.