Trabzon'un 800 yıllık afet geçmişi yeni verilerle gün yüzüne çıkarılıyor

Trabzon'un yaklaşık 800 yıllık doğal afet serüvenini gözler önüne seren çalışmada, 1850-2025 döneminde gerçekleşen 123 felakette 693 vatandaşın yaşamını yitirdiği saptandı.

Şehirde en yüksek can kaybının sel ve su taşkınlarından kaynaklandığı, kayıtlara geçen en eski afetin ise Trabzon'u kuşatan Selçuklu ordusunu etkilediği anlaşıldı.

Trabzon Büyükşehir Belediyesi eski daire başkanı Fatih Erol ve coğrafyacı Mustafa Topsakal tarafından kaleme alınan Geçmişten Günümüze Trabzon'da Doğal Afetler isimli eser, yeni bilgi ve dokümanlarla zenginleştiriliyor.

Uzmanlar, kitabın basımından sonra yaşanan afetlerin yanı sıra arşiv belgelerinde sonradan fark edilen olayları da incelemeye dahil ediyor.

Çalışmada, Trabzon'un yüzyıllardır maruz kaldığı sel, heyelan, çığ, fırtına ve deprem gibi felaketler; tarihleri, konumları ve can kayıpları detaylıca işleniyor.

Ayrıca afetlerin tetiklediği göç hareketlerine de dikkat çekiliyor.

Güncellenen afet envanterine göre, 1850-2025 yılları arasında can kaybı verisine ulaşılan 123 afette toplam 693 kişi hayatını kaybetti. Bu süreçte yaşanan 40 sel ve taşkında 387 kişi yaşamını yitirirken, 46 heyelan ve kaya düşmesinde 142, 19 çığ olayında 85, 17 fırtına ve diğer doğa olayında 76, bir depremde ise 3 kişi hayatını kaybetti.

Böylece belgelenen can kayıplarının yaklaşık yüzde 56'sının sel ve taşkınlardan kaynaklandığı belirlendi.

Olay sayısı bakımından ise 46 kayıtla heyelan ve kaya düşmeleri ilk sırada yer aldı.

Solaklı selini, 1988 yılında 64 kişinin yaşamını yitirdiği Çatak heyelanı izledi. 1990 yılındaki bir selde 56, 1998 Beşköy selinde ise 50 kişi hayatını kaybetti. Yalnızca bu dört afette 318 kişi yaşamını yitirdi.

Bu sayı, belgelenen toplam can kaybının yaklaşık yüzde 46'sını oluşturdu.

Trabzon'u kuşatan Selçuklu askerlerini sel vurdu

Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri, Trabzon'un bilinen en eski afet kaydının yaklaşık 800 yıl öncesine uzanması oldu. Tarihi kaynaklarda yer alan anlatıma göre, 1223 veya 1228 yılında Trabzon'u kuşatan Selçuklu ordusu, şiddetli yağışların ardından meydana gelen sel felaketine yakalandı.

Trabzon surlarının dışında bulunan askerlerin bir kısmı sel sularına kapılarak boğuldu. Bugünkü Tabakhane ve Zağnos dereleriyle ilişkilendirilen taşkında hayatını kaybeden askerlerin sayısı ise belirlenemedi.

Bu olay, Trabzon'da bugüne kadar tespit edilen en eski doğa kaynaklı afet kaydı olarak değerlendiriliyor.

Çığ felaketleri de ağır kayıplara yol açtı

Araştırmada, 1860-2015 yılları arasında meydana gelen 19 çığ olayında 85 kişinin hayatını kaybettiği belirlendi. 1862 Akçaabat çığında 12, 1924 Akçaabat çığında 10, 1932 Maçka çığında 13 ve 2009 Zigana çığında 10 kişi yaşamını yitirdi.

Çaykara'nın Kavlatan bölgesinde ise 1940, 1942, 1953, 1956, 1967 ve 1981 yıllarında can kaybına neden olan çığ olayları kaydedildi.

Aynı bölgede 2015 yılında meydana gelen çığda da 5 kişi hayatını kaybetti.

Envanterde ayrıca 1919 yılındaki Gülcemal kazasında 30, 1936 yılındaki fırtınada 19, 1962 yılındaki fırtınada 9 ve 1939 Erzincan depremiyle ilişkili olarak Trabzon'da 3 kişinin hayatını kaybettiği bilgisi yer aldı.

Afet envanteri yeni belgelerle genişliyor

Araştırmacılar, 1850-2025 yılları arasında belirlenen 693 can kaybının Trabzon'un tarih boyunca yaşadığı afetlerde hayatını kaybedenlerin kesin toplamını göstermediğini vurguladı.

Geçmiş dönemlerde yaşanan bazı afetlerin kayıtlarına henüz ulaşılamadığı, bazı olaylarda ise can kaybı sayısının bilinmediği belirtildi.

Yeni tarihi belgeler ve güncel afet kayıtlarıyla genişletilen çalışmanın, Trabzon'un afet geçmişinin ortaya çıkarılmasının yanı sıra yerel yönetimler, şehir plancıları, mühendisler ve afet yönetimi alanında çalışan kurumlar için de önemli bir bilgi kaynağı oluşturması amaçlanıyor.