Atatürk’ü Ağlatan Pehlivan: Kurtdereli Mehmet

Haber S’in Kurtdereli Mehmet Pehlivan’ın yaşamını ele aldığı özel dosyanın üçüncü bölümünde, er meydanlarının efsane isminin Mustafa Kemal Atatürk ile yollarının kesiştiği tarihi günlere uzanıyoruz. Resmî kurumların kayıtlarında yer alan bilgiler, Kurtdereli’nin yalnızca rakiplerini deviren güçlü bir pehlivan olmadığını; millet adına güreşmeyi kendisine ilke edinmiş bir sporcu olduğunu ortaya koyuyor.

Karesi Belediyesi’nin tarihçesine göre 1931 yılında Ankara’da düzenlenen yağlı güreşlerde artık ilerlemiş yaşındaki Kurtdereli, Suyolcu Mehmet Pehlivan ile birlikte başhakem olarak görev yaptı.

Atatürk’ü duygulandıran o söz

Himaye-i Etfal Cemiyeti tarafından Ankara At Yarışı Alanı’nda gerçekleştirilen organizasyonu Mustafa Kemal Atatürk de izledi. Kurtdereli burada dönemin gazetecilerine gençlik yıllarını ve Avrupa’daki mücadelelerini anlatırken başarılarının arkasındaki düşünceyi de açıkladı: “Güreşirken, bütün Türk milletini arkamda hisseder ve onun şerefini korumak için her şeyi yapardım.” Karesi Belediyesi’nin aktardığı Afet İnan’ın hatıralarına göre bu sözler Atatürk’ü derinden etkiledi; Atatürk’ün gözlerinden birkaç damla yaş geldiği kaydedildi.

Atatürk, aynı gün Çankaya’ya döndükten sonra Kurtdereli’ye bir mektup kaleme aldı. Akademik kaynaklarda mektubun tarihi 12 Kasım 1931 olarak yer alıyor. Atatürk, Kurtdereli’nin millet şerefini her güreşin üzerinde tutan yaklaşımından duyduğu memnuniyeti dile getirerek bu anlayışı Türk sporcularına “meslek düsturu” olarak kaydetti.

Mektubun yanında Kurtdereli’nin ailesi için 1.000 liralık bir armağan da gönderildi ve söz konusu paranın Atatürk’ün aylığından kesilmesi talimatı verildi.

Mektup gece yarısı ulaştırıldı

Bu tarihi olayın çok bilinmeyen ayrıntılarından biri de mektubun Kurtdereli’ye nasıl ulaştırıldığıydı. Kaynaklara göre Atatürk, mektup ve 1.000 liralık armağanı Kılıç Ali ile Salih Bozok aracılığıyla gönderdi. Kurtdereli o sırada Suyolcu Mehmet Pehlivan ile Ankara’daki Zafer Oteli’nde kalıyordu.

Gece yarısı uykusundan kaldırılan yaşlı pehlivana Atatürk’ün mektubu ve armağanı teslim edildi. Beklemediği bu iltifat karşısında Kurtdereli’nin gözyaşlarını tutamadığı ve dua ettiği aktarılıyor.

Kurtdereli’nin kişiliğini anlatan en güçlü ipuçlarından biri ise yıllar önce başlayan vatan ve millet anlayışıydı. Onun için er meydanındaki mücadele kişisel şöhretten ibaret değildi. 1911’de, 47 yaşında ve kolundaki romatizmaya rağmen İstanbul’daki Talimhane güreşlerine katıldı.

İngiliz, Hollandalı, Macar, Avusturyalı ve Rus rakiplerle mücadele ederek şampiyonluğa ulaştı. Bu organizasyonda Donanma Cemiyeti için 600 altın lira toplanmasına katkı sağladığı da resmî yerel kayıtlarda yer alıyor.

Kurtdereli’nin yaşamındaki dikkat çekici ayrıntılardan biri de er meydanlarına vedasıydı. Son güreşini 1911 yılında İstanbul’da yaptıktan sonra pehlivanlık geleneğine uygun biçimde kispetini Balıkesirli Hacı Kara Mehmet aracılığıyla Kâbe’ye gönderdi ve aktif güreş yaşamını noktaladı.

Sultan II. Abdülhamid ve Sultan Mehmet Reşat dönemlerinde de başarıları karşılıksız kalmamış; kendisine Gümüş Sanayi Madalyaları ve berat verilmişti.

Kurtdereli’nin spor anlayışında güç kadar temsil ettiği milletin itibarı da belirleyiciydi. Atatürk’ün onun sözünü bütün Türk sporcularına örnek göstermesi, bu nedenle yalnızca iki tarihi şahsiyet arasındaki bir hatıradan çok daha büyük anlam taşıdı.

Kurtdereli’nin “millet şerefi” üzerine kurduğu spor anlayışı, Cumhuriyet döneminde Türk sporcusuna bırakılan simgesel miraslardan birine dönüştü. Nitekim Millî Eğitim Bakanlığı materyallerinde de Atatürk’ün Kurtdereli’ye gönderdiği mektuba yer verilmesi, olayın kuşaklar boyunca aktarılan tarihsel önemini gösteriyor.

Bugün Balıkesir’de adına düzenlenen geleneksel yağlı güreşler de Kurtdereli’nin mirasını yaşatıyor. “Geleneksel Cihan Pehlivanı Kurtdereli Mehmet Pehlivan Yağlı Güreşleri”, Kültür ve Turizm Bakanlığı Balıkesir İl Müdürlüğünün Somut Olmayan Kültürel Miras İl Envanteri’nde yer alıyor.

Aradan geçen onlarca yıla rağmen Kurtdereli’nin adı yalnızca kazandığı güreşlerle değil, Atatürk’ün takdir ettiği bir anlayışla yaşamaya devam ediyor: Er meydanına çıktığında kendi şöhreti için değil, arkasında hissettiği Türk milletinin şerefi için mücadele etmek.