HABAŞ’ta işçi ölümleri peş peşe geldi: CHP raporu denetim zincirini sorguladı!

CHP'nin, İzmir'in Aliağa ilçesindeki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası'nda meydana gelen patlamayı incelemek üzere görevlendirdiği heyetin hazırladığı raporda, tesiste daha önce de iki işçinin hayatını kaybettiği hatırlatılarak iş güvenliği önlemleri ve denetim mekanizması sorgulandı. Raporda, "Bir işçinin ölümü, bütün çalışma düzeninin yeniden incelenmesi için yeterli olmalıydı.

Önceki ölümlerden sonra hangi önlemlerin alındığı, hangi eksikliklerin giderildiği ve bunların kim tarafından kontrol edildiği açıklanmadan, bu facia karşısında sorumluluk yerine getirilmiş sayılamaz" ifadelerine yer verildi.

CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu'nun talimatıyla görevlendirilen heyette, CHP Grup Başkanvekili ve Balıkesir Milletvekili Serkan Sarı, İzmir Milletvekili Mahir Polat ile Adana Milletvekili Müzeyyen Şevkin yer aldı. Heyet, patlamanın meydana geldiği fabrikada incelemelerde bulunarak raporunu hazırladı.

Raporda, işverenin ve kamu otoritesinin sorumluluğunun birlikte araştırılması gerektiği belirtildi. Önceki işçi ölümlerine ve şirketin açıkladığı kaza verilerindeki artışa dikkat çekilen raporda, "Bu kadar uyarıya rağmen işçilerin hayatını korumak için ne yapılmıştır" sorusu yöneltildi.

Aynı tesiste 21 Ekim'de Hakan Doğan'ın, 5 Kasım'da ise Eyüp Eğinli'nin hayatını kaybettiği hatırlatılan raporda, son ölümün üzerinden yalnızca dört gün geçtikten sonra büyük patlamanın meydana geldiğine işaret edildi.

“ALINAN ÖNLEMLER NEDEN ÇALIŞANLARI KORUYAMADI?”

Şirketin 2025 Sürdürülebilirlik Raporu verilerine göre, 2024'te 147 olan kayıp günlü iş kazalarının toplamının yüzde 55,8 artışla 2025'te 229'a yükseldiği belirtildi. Alt işveren çalışanlarında ise kaza sayısının aynı dönemde yüzde 118,4 artışla 38'den 83'e çıktığı bildirildi.

Raporda, bu veriler karşısında şirket yönetiminin ve denetim makamlarının hangi önlemleri aldığı sorgulandı. Eğitim ve toplantı sayılarının tek başına güvenli çalışma koşullarının sağlandığını göstermediği vurgulanan raporda, şu ifadeler kullanıldı:

"Eğitim verildiğini, toplantı yapıldığını, denetim gerçekleştirildiğini söylemek yeterli değildir. Bütün bunlar yapılmışsa işçiler neden daha fazla kaza geçirmiştir? Alınan önlemler neden çalışanları koruyamamıştır?"

“İKTİDARIN HESABINI VERMESİ GEREKEN, İŞÇİLER YAŞAMINI YİTİRMEDEN ÖNCEKİ DÖNEMDİR”

Raporun sonuç bölümünde, AKP iktidarının sorumluluğunun patlama sonrasında olay yerine bakan göndermekle sona ermeyeceği belirtildi. Arama kurtarma çalışmalarının yürütülmesinin, yaralıların tedavi edilmesinin ve soruşturma açılmasının devletin temel görevleri olduğu hatırlatılarak, asıl hesap verilmesi gereken dönemin işçiler hayatını kaybetmeden önceki süreç olduğu vurgulandı.

Raporda şu ifadeler yer aldı:

“İktidarın hesabını vermesi gereken, işçiler yaşamını yitirmeden önceki dönemdir. Kamu gücü, işçinin hayatını tehlikeye atan koşulları ortadan kaldırmak için kullanılmış mıdır? Eksiklikler tespit edilmişse giderilmesi sağlanmış mıdır? Tespit edilmemişse denetim sistemi neden bu tehlikeleri görememiştir?”

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan’ın işletmenin denetlendiği ve ciddi bir sorun görülmediği yönündeki açıklamasına da değinilen raporda, bu açıklamanın bakanlığı sorumluluktan kurtarmadığı, denetimin niteliğini tartışmanın merkezine taşıdığı savunuldu.

Patlamanın nedenlerinin bağımsız teknik incelemelerle ortaya çıkarılması istenen raporda, sorumluluğun yalnızca olay sırasında sahada bulunan çalışanlara yüklenemeyeceği belirtildi. Bakım bütçesini, ekipmanların yenilenmesini, üretim takvimini, personel sayısını ve taşeron çalışma düzenini yönetimin belirlediği hatırlatılarak, "Dolayısıyla araştırılması gereken kararlar, vinç operatörünün bulunduğu kabinle sınırlı değildir.

Yönetim odalarında alınan kararların işçinin çalışma koşullarına nasıl yansıdığı da incelenmelidir" denildi.

KAMU GÖREVLİLERİ DE SORUŞTURMA KAPSAMINA ALINSIN

Raporda, şirket sahibi Mehmet Rüştü Başaran'ın da aralarında bulunduğu yöneticilerin gözaltına alınması, soruşturmanın yönetim kademelerine uzanması bakımından önemli bulundu. Ancak gözaltı işlemlerinin bütün sorumlulukların ortaya çıkarıldığı anlamına gelmediği vurgulandı.

Denetim görevini yerine getirmediği belirlenen kamu görevlilerinin de soruşturma kapsamında ele alınması istenen raporda, kıdemli çalışanların işten çıkarılarak daha düşük ücretlerle yeniden işe alındığı yönündeki işçi anlatımları ile işten çıkarılma korkusu nedeniyle güvenlik sorunlarının bildirilemediğine ilişkin aile beyanlarının araştırılması talep edildi.

Raporda, "Bir işçi tehlikeyi bildirdiğinde işini kaybetmekten korkuyorsa, güvenlik mekanizmasının işlemesi güçleşir" değerlendirmesi yapıldı.

Aileler cenazelerini teşhis etmeye çalışırken üretimin ve ek vardiyanın sürdürüldüğüne ilişkin heyet açıklamalarına da yer verilen raporda, daha sonra üretimin durdurulduğunun bildirilmesinin aradaki süreçte hangi faaliyetlerin yürütüldüğünün açıklanması gereğini ortadan kaldırmadığı belirtildi.

Can güvenliği sağlanana kadar riskli faaliyetlerin durdurulması, bu sürecin bedelinin ücret kesintileriyle veya işten çıkarmalarla çalışanlara ödetilmemesi istendi. Raporda, CHP Genel Başkan Yardımcısı Sarı'nın Bakan Işıkhan'a yönelik istifa çağrısının gerekçelerine de yer verildi.

Bakanlığın çalışanların hayatını koruyacak denetim düzeninin siyasi sorumluluğunu taşıdığı, Cumhurbaşkanının da yürütmenin başı olarak iş güvenliği politikasının sonuçları konusunda hesap vermekle yükümlü olduğu belirtildi.