Sağlıklı görünen birçok kişide demir eksikliği var: Teşhis neden gecikiyor?
- Demir eksikliği, dünya genelinde bir milyardan fazla kişiyi etkileyen en yaygın besin eksikliği olmasına rağmen pek çok kişi yeterince demir almadığının farkında değil
- Kırmızı et, fasulye, kuru meyve ve diğer bazı gıdalarda bulunan demir, vücutta önemli görevler üstlenen temel bir mineraldir
Demir eksikliği, dünya genelinde bir milyardan fazla kişiyi etkileyen en yaygın besin eksikliği olmasına rağmen pek çok kişi yeterince demir almadığının farkında değil. Kırmızı et, fasulye, kuru meyve ve diğer bazı gıdalarda bulunan demir, vücutta önemli görevler üstlenen temel bir mineraldir.
Kırmızı kan hücrelerinde oksijen taşıyan hemoglobin proteininin ve kaslara oksijen sağlayan miyoglobinin üretimine yardımcı olur. Demir ayrıca enerji üretimi, bağışıklık sisteminin işleyişi, büyüme ve beyin gelişimi için de gereklidir.
Vücut yeterli miktarda demir alamadığında veya demiri bünyesinde tutamadığında kişide yorgunluk ve konsantrasyon güçlüğü görülebilir. Ancak hiçbir belirti ortaya çıkmayabilir de. Vücuttaki demir depolarının tükenmesiyle demir eksikliği, demir eksikliği anemisine (kansızlık) dönüşebilir.
Bu durum, kanın vücuda oksijen taşımasını zorlaştırarak ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. Oxford Üniversitesi Demir Biyolojisi Profesörü Hal Drakesmith, Euronews'e yaptığı açıklamada, "İnsanlar nadiren demir eksikliği nedeniyle hayatını kaybediyor ancak bu durum dünya genelinde çok büyük bir etkiye sahip.
Yeterli demiriniz yoksa yeterli enerjiniz de yok demektir," dedi. Bazı gruplar demir eksikliği açısından daha yüksek risk altında. Bunlar arasında ergenlik çağındaki kız çocukları ve yoğun adet kanaması yaşayan kadınlar bulunuyor.
Hamile kadınların yanı sıra anne karnındaki bebeklerin, bebeklerin ve çocukların da büyüme ve gelişme süreçleri nedeniyle daha fazla demire ihtiyacı var. Ancak bu ihtiyaç her zaman yalnızca beslenme yoluyla karşılanamayabiliyor.
Yaşlı kişilerde ise bağırsak kanamaları veya kronik sağlık sorunları demir eksikliğine neden olabiliyor. 2022 yılında yayımlanan bir araştırma, Avrupa'da görece sağlıklı yaşlı yetişkinler arasında da demir eksikliğinin oldukça yaygın olduğunu ortaya koydu.
Araştırmaya göre Avusturya ve Portekiz'de yaşayan 80 yaş ve üzerindeki kişiler en yüksek risk grubunda yer alıyor. Kırmızı et veya demir açısından zengin diğer gıdaların az tüketildiği beslenme düzenleri de demir eksikliğine katkıda bulunabiliyor.
Drakesmith, düzenli kan bağışında bulunan kişilerin de demir eksikliği yaşayabileceğini, ancak kan bağışından önce genellikle gerekli testlerin yapıldığını belirtti. Drakesmith, "Demir eksikliği son derece yaygın," dedi.
Buna rağmen demir eksikliği yaşayan pek çok kişiye hemen teşhis konulamıyor. Drakesmith'e göre bunun nedenlerinden biri, yaygın belirtilerin belirsiz olması ve yalnızca demir eksikliğine özgü olmaması. Ayrıca vücuttaki demir depoları bir anda tükenmediği için eksikliğin gelişmesi zaman alıyor.
Demir ve demiri depolayan bir protein olan ferritin, son dönemde sağlıklı yaşam çevrelerinde sıkça gündeme geliyor. Demir seviyesi düşük kişilerde soluk cilt ve saç incelmesi gibi gözle görülür belirtiler ortaya çıktığını öne süren ve sosyal medyada yayılan "ferritin yüzü" (ferritin face) iddiasının ise "klinik açıdan yararlı olmadığını" belirten Drakesmith, bu eğilimin demir eksikliği konusunda farkındalık yaratması ve belirtileri olan kişileri test yaptırmaya yönlendirmesi halinde bunu olumlu bulduğunu söyledi.
İrlanda'daki University College Cork'ta Beslenme alanında kıdemli öğretim görevlisi olan Elaine McCarthy, demir eksikliği açısından yüksek risk grubundaki kişiler de dahil olmak üzere rutin taramaların nadiren yapıldığını belirtti. Örneğin hamilelikte düzenli kan testleri standart bir uygulama olsa da bu testlerde genellikle yalnızca hemoglobin düzeyi ölçülüyor.
McCarthy, hemoglobin ile demirin depolandığı ferritinin birlikte test edilmesini savunuyor. Ferritin, "demir durumundaki en erken değişikliklerin göstergesi" olarak işlev görüyor. Eylül ayında Amerikan Hematoloji Derneği (ASH), demir eksikliğinin teşhisine yönelik yeni klinik kılavuzlar yayımladı.
Buna göre yetişkinler, hamile kadınlar ve adet gören kişiler için serum ferritininin 15 µg/L yerine 30 mikrogram/litre veya daha düşük olması, demir eksikliği tanısı için yeterli görülüyor. Bu, European Crohn's and Colitis Organisation tarafından yapılan önerilerle uyumlu.
Ancak Drakesmith'e göre, doğru ferritin eşiğinin belirlenmesi konusunda dünya çapında henüz bir uzlaşı yok. Drakesmith, "O ferritin eşiğini nereye koyduğunuz, demir eksikliğinin görülme sıklığını temelde belirleyecektir," dedi.
Drakesmith, "Bence teşhisi kaçırmamak için temkinli davranmaları son derece mantıklı. Ancak aynı zamanda, muhtemelen o kadar da demir eksikliği olmayan kişileri de içeri dahil edebilirsiniz," diye ekledi. Yalnızca ferritin düzeylerine dayanmak da tüm demir eksikliği vakalarını yakalamaz.
Kronik böbrek hastalığı gibi iltihabi durumları olan kişiler, normal hatta yüksek ferritin düzeylerine sahip olabilir ancak yine de demir açısından düşük olabilir. Vücuttaki inflamasyon, demir depoları düşük olsa bile ferritin düzeylerinin yükselmesine neden olabilir.
Avrupa'daki tavsiyelere göre, iltihabi durumları olan kişilerin serum ferritini 100 µg/L'ye kadar çıkabilir ve bu kişiler yine de demir eksikliği yaşayabilir. Demir eksikliği, altta yatan neden belirlenip çözüldüğü sürece genellikle takviyelerle giderilebilir.
Ancak Drakesmith'e göre demir takviyeleri, kabızlık ve mide ağrısı gibi yan etkilere yol açabilir ve bu da insanların tedaviyi sürdürme isteğini azaltabilir. McCarthy'ye göre fazla demir de sorun olabilir. Çok yüksek dozlar, özellikle çocuklar için ölümcül olabilir.
McCarthy, "Demir eksikliği veya demir eksikliği anemisi tanısı almamışsanız demir takviyesi kullanmamalısınız," dedi. McCarthy, "Vücudunuzun aslında demire ihtiyacı yoksa, yüksek dozda demir takviyeleri tehlikeli olabilir," diye uyardı.
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.


Kategori: Sağlık
Yayın: 19 Kasım 2026 14:46 · Kaynak: tr.euronews.com