AB, evlerini ısıtamayan 50 milyon Avrupalıya nasıl destek olabilir?

AB'nin Enerjiden Sorumlu Komiseri Dan Jorgensen, Avrupa'da yaklaşık 50 milyon kişinin evini yeterince ısıtamadığı uyarısında bulundu. AB, petrol veya doğal gaz kıtlığı beklemese de asıl tehdidin, temel hizmetleri karşılanamaz hale getirebilecek bir ekonomik şok olduğu belirtiliyor.

Rusya'nın Ukrayna'ya karşı savaşı ve Orta Doğu'daki istikrarsızlık dahil jeopolitik gerilimler nedeniyle AB'nin doğal gaz depolarındaki doluluk oranı, geçen yılki yüzde 83 seviyesinden yüzde 75'e geriledi.2021-2023 döneminde şirketlerin yüzde 62'si, enerji maliyetlerindeki dalgalanmalar nedeniyle faaliyetlerinde darboğaz yaşadığını bildirdi. AB'deki işletmelerin yüzde 80'i ise tedarik zincirinde kısıtlamalarla karşılaştı veya yeniden yapılanmaya gitmek zorunda kaldı.

Bu baskılara rağmen enerji bakanlarının toplantısı, tüketicilerin korunması konusunda anlaşmaya varılamadan sona erdi. Bakanlar, Avrupa Komisyonunun yeşil enerjiyi teşvik etmek amacıyla doğal gaz vergilerini artırma önerisi konusunda bölündü.

Almanya ve İtalya'nın da aralarında bulunduğu 13 ülke, düşük gelirli vatandaşları korumak için önerinin geri çekilmesini istedi. Rusya'dan sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ithalatı yasağının planlandığı gibi Ocak 2027'de yürürlüğe girmesi beklenirken, İtalya gibi ülkeler kendi fiyat tavanı uygulamaları üzerinde çalışıyor.

Piyasalardaki dalgalanma sürerken AB Konseyi yeni adımları erteledi ve Aralık 2026'da uzlaşma arayışına yöneldi. Ucuz enerjinin önündeki engeller: Rusya ve Orta DoğuAvrupa'nın enerji piyasalarında koşullar zorlaşıyor. Doğal gaz fiyatları kısa süre önce megavatsaat başına 97 euronun üzerine çıkarak 2022'den bu yana en yüksek seviyeye ulaştı.

Rusya, geçmişte AB'nin doğal gaz ithalatının yaklaşık yüzde 45'ini karşılıyordu. Ancak Ukrayna'yı işgal etmesinin ardından bu oran 2025 itibarıyla yaklaşık yüzde 12'ye geriledi. Avrupa ülkeleri de Norveç, ABD ve Cezayir gibi tedarikçilerden daha fazla gaz almak zorunda kaldı.

Rusya ile Ukrayna arasındaki doğal gaz transit anlaşmasının 31 Aralık 2024'te sona ermesi, 2024 boyunca yaklaşık 15 milyar metreküp Rus gazının taşındığı bir güzergahı kapattı. AB, ucuz Rus boru hattı gazının önemli bir bölümünü daha pahalı LNG ile değiştirmek zorunda kaldı.

Bu da fiyatları uluslararası rekabete ve jeopolitik gerilimlere daha açık hale getirdi. Avrupa, gaz tedarikinde Asya'nın büyük ithalatçılarıyla da rekabet ediyor. Dolayısıyla talepteki artış ve küresel arz kesintileri, Avrupa'daki fiyatları hızla yükseltebiliyor.

Orta Doğu'daki savaş da durumu ağırlaştırıyor. Küresel LNG arzının yaklaşık yüzde 20'si Hürmüz Boğazı'ndan geçiyor. Ancak savaşın başlamasının ardından deniz taşımacılığında yaşanan aksamalar, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi büyük üreticilerin ihracatını azalttı.

Uluslararası Enerji Ajansına göre, bu ülkelerden yapılan LNG sevkiyatı Mart-Haziran 2026 döneminde geçen yılın aynı dönemine kıyasla yaklaşık 35 milyar metreküp düştü. Avrupa Gaz Altyapısı Birliği'nin (GIE) verilerine göre, AB'deki depoların doluluk oranı 26 Ekim 2026 itibarıyla yalnızca yüzde 75 civarındaydı.

Ülkeler arasında ise belirgin farklar bulunuyordu. Almanya'da depolar yaklaşık yüzde 62, Hollanda'da yüzde 65 doluyken, İtalya'da bu oran yüzde 90'ın üzerindeydi. Rezervleri düşük olan ülkelerin, ısıtma talebinin ve fiyatların genellikle en yüksek olduğu kış aylarında ilave gaz alması gerekebilir.

AB hangi önlemleri değerlendiriyor? AB enerji bakanları, 29 Ekim'deki toplantıda iki temel konuyu ele aldı: Elektrik şebekesi bedellerini değiştirerek faturaları düşürmek ve olası doğal gaz arzı kesintilerine hazırlanmak.

Avrupa Komisyonu, depolardaki doluluk oranlarının düşmesine rağmen AB'nin doğal gaz sisteminin kışa hazır olduğunu belirtiyor. Ancak bir soğuk hava dalgası arz üzerinde baskı oluşturabilir. Toplantının önemli gündem maddelerinden biri, Komisyonun 17 Temmuz 2026'da sunduğu ve tüketicilerin elektrik şebekeleri için ödeme biçimini değiştirerek faturaları düşürmeyi amaçlayan öneriydi.

Elektrik hatları ve diğer altyapının inşası, işletilmesi ve bakım maliyetlerini karşılayan bu bedeller, AB'de ortalama bir hanenin elektrik faturasının yaklaşık dörtte birini oluşturuyor. Öneri, şebeke kullanım maliyetlerini daha şeffaf ve verimli hale getirmeyi amaçlıyor.

Bunun için işletmecilerin yalnızca maliyetli yeni inşaatlara yönelmesi yerine akıllı sayaçlar, dijital sistemler ve daha iyi yönetim yoluyla mevcut altyapıdan daha fazla yararlanması teşvik ediliyor. Düzenleme, haneleri ve işletmeleri elektriği talebin düşük olduğu saatlerde kullanmaya da yönlendirebilir.

Örneğin elektrikli bir aracı akşamın erken saatlerindeki yoğun talep döneminde şarj etmek yerine gece şarj etmek, şebeke bedellerini düşürebilir ve şebeke üzerindeki baskıyı hafifletebilir. Öneri ayrıca tüketicileri elektrikli ısıtmaya ve diğer teknolojilere geçmeye teşvik etmek amacıyla, elektrikteki özel tüketim vergisinin doğal gazdakinden yüksek olmamasını öngörüyor.

Ancak bakanlar, kuralların şu anda ulusal hükümetlerin aldığı kararlar üzerinde AB'ye fazla kontrol sağlayabileceği kaygısını dile getirdi. Ülkelerin koşullarını dikkate alacak daha fazla esneklik talep edildi. Bakanlar, 2026-2027 kışında yaşanabilecek doğal gaz arzı kesintilerine hazırlığı da görüştü.

Tedarikin çeşitlendirilmesinin, fosil yakıtlara bağımlılığın azaltılmasının ve yerli temiz enerjiye yatırım yapılmasının önemi vurgulandı. AB içinde daha yakın koordinasyon, bilgi paylaşımı ve özellikle Ukrayna ile Moldova'yla dayanışmanın önemi de öne çıkarıldı.

Doğal gaz depolama, kış hazırlıklarının önemli bir parçası olmaya devam ediyor. AB ülkelerinin genel olarak 1 Ekim ile 1 Aralık arasında depolarını yüzde 90 doluluğa ulaştırması gerekiyor. Ancak kurallar, zor piyasa koşullarında esneklik tanıyor.

Konsey ayrıca enerji altyapısının, iklim kaynaklı riskler de dahil olmak üzere uzun vadeli tehditlere karşı dayanıklılığının artırılması gerektiğini vurguladı. Olası zorluklarDoğal gaz çoğu zaman elektrik fiyatlarını belirliyor ve Avrupa, gaz fiyatlarındaki ani yükselişleri kontrol edemiyor.

AB'de elektrik üretim kaynakları, yenilenebilir enerjiden başlayıp doğal gaza uzanan bir sıralamayla, en ucuzdan en pahalıya doğru devreye alınıyor. Yenilenebilir kaynaklar talebin tamamını karşılayamadığı için üye ülkeler doğal gaz santrallerini kullanıyor.

Talebi karşılamak için devreye alınması gereken son santral, genellikle doğal gazla çalışan bir tesis oluyor ve piyasa fiyatını belirliyor. Bu nedenle elektriğin büyük bölümü daha ucuz kaynaklardan üretilse bile küresel doğal gaz fiyatlarındaki artış, elektrik fiyatlarını da yükseltiyor.

Avrupa, doğal gaz ve elektrik fiyatlarını birbirinden ayrıştırma konusunda ilerleme kaydetti. Ancak Avrupa Dış İlişkiler Konseyi'nin kıdemli politika araştırmacısı Noah Gordon, Avrupa'nın "yeterli enerji depolama kapasitesine (pompaj depolamalı hidroelektrik veya bataryalar) [...] sahip olmadığı sürece en yüksek talebi karşılamak için doğal gaza ihtiyaç duyacağını" söyledi.

Daha iyi enerji şebekeleri ve daha güçlü sınır ötesi bağlantılar, Avrupa'nın doğal gaza bağımlılığını azaltabilir. Bol ve düşük maliyetli yenilenebilir enerjiye sahip ülkeler, bunu daha az temiz elektrik üreten ülkelere ihraç edebilir.

Ancak Gordon, "Üye ülkeler arasında, hatta ülkelerin kendi içinde yeterli bağlantı bulunmaması, ucuz temiz elektriğin bazen en çok ihtiyaç duyulan yere ulaşamaması anlamına geliyor" dedi. Bu nedenle bazı ülkeler daha pahalı, yenilenebilir olmayan yerel enerji kaynaklarına dayanıyor.

Bu da AB içindeki enerji fiyatı farklarını büyütüyor. Bir başka zorluk, bütün ülkelere uygun tek bir çözümün bulunmaması. Üye ülkelerin enerji kaynaklarının dağılımı farklılık gösteriyor. Bu durum, doğal gazın ve fosil yakıtların hane faturaları üzerindeki etkisini de şekillendiriyor.

İspanya'da rüzgar ve güneş enerjisinin yaygın kullanımı, doğal gazın elektrik fiyatlarını yalnızca birkaç saat boyunca etkilemesini sağlıyor. İtalya'da ise doğal gazın elektrik üretimindeki payı daha yüksek ve fiyatlar büyük ölçüde gaz tarafından belirleniyor.

Almanya ve Hollanda bu iki örneğin arasında yer alıyor. Dolayısıyla doğal gaz fiyatlarının etkisini sınırlamak, İtalya'ya büyük fayda sağlarken diğer ülkelerde daha sınırlı bir etki yaratabilir. Gordon, "Tüm üye ülkeler için dayanıklılığa ve arz güvenliğine ulaşmanın tek yolu elektriğe geçiş ve temiz enerji" dedi.

Kısa vadeli destek mi, uzun vadeli çözümler mi? Avrupa, enerji krizine iki yoldan yanıt verebilir. Vergi ve harç indirimleri, sübvansiyonlar veya destek kuponları, tedarikçilere yönelik fiyat tavanları ve sanayiye devlet yardımları gibi kısa vadeli önlemler, hanelere ve işletmelere hemen rahatlama sağlıyor.

Avrupa Komisyonuna göre AB ülkeleri yalnızca bu yıl söz konusu önlemlere 17,9 milyar euro harcadı. Önlemlerin yıl sonuna kadar uzatılması halinde toplam tutar 38,6 milyar euroya ulaşıyor. Eurac Research Yenilenebilir Enerji Enstitüsü araştırma grubu lideri Matteo Prina, acil destek önlemlerinin özellikle düşük gelirli haneler için önemli olduğunu, ancak kamu bütçelerini zorlayabileceğini söyledi.

Prina, mali kapasitenin "önlemlerin kapsamına ve süresine" bağlı olduğunu belirtti. Desteklerin "geçici" olması ve "piyasa koşulları değiştikçe gözden geçirilmesi" halinde daha sürdürülebilir hale geldiğini ifade etti. Uzun vadeli çözümler arasında fosil yakıtların aşamalı olarak terk edilmesi, ithalat bağımlılığının azaltılması ve enerjinin daha uygun fiyatlı ve güvenli hale getirilmesi bulunuyor.

Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinden bu yana AB, yenilenebilir enerjiyi yaygınlaştırdı, enerji kaynaklarını çeşitlendirdi, enerji tasarrufunu teşvik etti, depolamayı ve elektriğe geçişi destekledi. Ulusal enerji düzenleyicileri arasında koordinasyon sağlayan AB Enerji Düzenleyicileri İşbirliği Ajansına (ACER) göre, yenilenebilir kaynaklar 2025'te AB'nin elektriğinin yaklaşık yarısını karşıladı.

Bu yaklaşım Avrupa'nın enerji bağımsızlığını artıracak olsa da Prina, etkilerin "her yerde aynı biçimde veya hemen ortaya çıkmak yerine zamanla birikeceğini" söyledi. Prina, "Yeni yenilenebilir enerji kapasitesi, projeler devreye girdikçe toptan fiyatları etkilemeye başlayabilir.

Ancak hane faturaları üzerindeki etki; şebeke kapasitesi, depolama, vergiler, şebeke bedelleri ve perakende sözleşmeleri gibi unsurlara bağlı" dedi. Kısa vadeli destekler daha cazip görünebilir. Ancak enerji fiyatlarını yapay biçimde düşük tutmak, üye ülkelerin yenilenebilir enerjiye yatırım yapma motivasyonunu zayıflatabilir ve Avrupa'nın uzun vadeli çevre hedeflerini sekteye uğratabilir.

Avrupa Parlamentosu Araştırma Servisi, bu yaklaşımın temiz enerjiye geçişi, emisyonların azaltılmasını ve iklim hedeflerindeki ilerlemeyi yavaşlatarak AB'yi gelecekteki enerji şoklarına karşı savunmasız bırakacağı uyarısında bulunuyor. Prina, belirli ihtiyaç sahiplerine yönelik kısa vadeli desteklerin, Avrupa'nın fiyat şoklarına maruz kalma riskini azaltacak önlemlerle birleştirilmesini savunuyor.

Euronews'e konuşan Prina, AB'nin arz ve talebe yönelik önlemleri koordine ederken "yenilenebilir enerji, şebekeler, depolama, elektriğe geçiş ve enerji verimliliğini hızlandırması" gerektiğini söyledi. Prina ayrıca "elektrik fiyatlarının ve perakende piyasa düzenlemelerinin hanelerin bu yatırımlardan yararlanmasına olanak sağlamasının" güvence altına alınması gerektiğini belirtti.