Prof. Dr. Selda ÇELİK’ten 14 Kasım Dünya Diyabet Günü açıklaması

Prof. Dr. Selda ÇELİK, 14 Kasım Dünya Diyabet Günü vesilesiyle gerçekleştirdiği bilgilendirmede, kronik bir rahatsızlık olan diyabetle mücadelenin ve erken teşhisin önemine dikkat çekti. Toplum genelinde farkındalığın artırılmasının hedeflendiği bu özel günde, hastalıkla ilgili merak edilenler detaylıca ele alındı.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve Uluslararası Diyabet Federasyonu (IDF), halk sağlığı alanında farkındalığı artırmak amacıyla, 1921 yılında insülin hormonunu bulan Kanadalı tıp doktoru Frederick Banting’in doğum tarihi olan 14 Kasım’ı “Dünya Diyabet Günü” olarak ilan etmiştir. Her yıl yüz altmıştan fazla ülkede bir milyardan fazla kişiye erişen bu kapsamlı kampanya çerçevesinde; paneller, yürüyüşler, eğitim faaliyetleri, radyo ile televizyon programları ve kan şekeri taramaları icra edilmektedir.

Ülke genelinde pek çok kurum tarafından diyabetin sebepleri, belirtileri, risk unsurları, tedavi yöntemleri ve yol açabileceği organ tahribatları hususunda halkı aydınlatmaya yönelik çeşitli organizasyonlar yapılmaktadır. Diyabet hastalığına ve beraberinde getirdiği problemlere dikkat çekmek amacıyla 14 Kasım etkinliklerinde Mavi Halka simgesi tercih edilmektedir. Mavi renk umudu, halka ise bu hastalıkla mücadeledeki birlikteliği simgelemektedir.

Dünya Diyabet Günü, 1991 yılından bu yana her sene Uluslararası Diyabet Federasyonu tarafından saptanan farklı ana temalar etrafında çeşitli programlarla idrak edilmektedir. 2026 ile 2027 yılları kapsayacak şekilde Uluslararası Diyabet Federasyonu tarafından duyurulan Dünya Diyabet Günü teması “Diyabette Erken Harekete Geçin (Early Action on Diabetes)” şeklinde kamuoyuna açıklanmıştır.

Bu seneki kampanya; şeker hastalığının erken teşhis edilmesinin, risk faktörlerinin tespit edilmesinin, koruyucu tedbirlerin hayata geçirilmesinin ve bu rahatsızlıkla yaşayan kişilerin zamanında, kaliteli ile kesintisiz sağlık hizmetlerine ulaşımının mühim olduğunu vurgulamaktadır. Erken teşhis ve vakitli müdahale sayesinde komplikasyonların engellenmesi veya geciktirilmesi, kişilerin yaşam kalitesinin yükseltilmesi ve sağlıklı bir geleceğin desteklenmesi amaçlanmaktadır.

Uluslararası Diyabet Federasyonu (IDF) 2025 Diyabet Atlası verilerine göre dünya genelindeki yirmi ve yetmiş dokuz yaş aralığı: Dünya genelinde yaklaşık 589 milyon yetişkin diyabetle yaşamaktadır. Bu durum, her dokuz yetişkinden birinin diyabet hastası olduğunu göstermektedir.

Şeker hastası olan yetişkinlerin yaklaşık yüzde kırk iki virgül sekizi (252 milyon insan) rahatsızlığından haberdar değildir. Diyabetik birey miktarının 2050 senesinde 853 milyona (her sekiz yetişkinden birine) çıkacağı tahmin edilmektedir.

Şeker hastalığıyla yaşayan yetişkinlerin yaklaşık yüzde seksen biri düşük ve orta gelir düzeyindeki ülkelerde bulunmaktadır. Diyabet, 2024 yılında yaklaşık 3,4 milyon ölümden sorumlu tutulmuştur. Bu durum, her dokuz saniyede bir kişinin bu hastalık sebebiyle vefat etmesi anlamına gelmektedir.

Küresel çapta yaklaşık 635 milyon yetişkinde (yüzde 12) glukoz tolerans bozukluğu görülmektedir. Bu tablo tip 2 diyabetin ortaya çıkması bakımından mühim bir risk teşkil etmektedir. Yaklaşık 488 milyon yetişkinde açlık glukoz bozukluğu mevcuttur.

Gebelikte hiperglisemi yaklaşık 23 milyon doğumu etkilemektedir. Diyabetle bağlantılı küresel sağlık harcamaları 2024 yılında yaklaşık 1,015 trilyon ABD dolarına ulaşmıştır.

Uluslararası Diyabet Federasyonu (IDF) tarafından yayımlanan 2025 Diyabet Atlası’nın 11. baskısında yer alan 2024 yılı tahminlerine göre; Türkiye’de yirmi ile yetmiş dokuz yaş aralığında yaklaşık 9,6 milyon yetişkin diyabetle yaşamaktadır. Ülkemizde diyabet prevalansı yüzde 16,3, yaşa göre standardize edilmiş diyabet prevalansı ise yüzde 16,5 olarak hesaplanmıştır.

Şeker hastalığıyla yaşayan yetişkinlerin yaklaşık yüzde kırk beş virgül beşinin (4,37 milyon kişi) rahatsızlığının farkında olmadığı görülmektedir. Türkiye’de yaklaşık 5 milyon yetişkinde açlık glukoz bozukluğu, 4,5 milyon yetişkinde ise glukoz tolerans bozukluğu bulunmaktadır.

Diyabete bağlanan vefat sayısı 2024 yılında yaklaşık 42.558 olarak tahmin edilmektedir. Ülkemizde diyabetle yaşayan yetişkin miktarının 2050 yılında yaklaşık 14,1 milyona çıkması beklenmektedir. Türkiye, IDF Avrupa Bölgesi’nde diyabetli yetişkin miktarı ve yaşa göre standardize edilmiş diyabet prevalansı açısından birinci sırada yer almaktadır.