Kurum: Güvenli ve dirençli şehirler için ortak sorumluluk çağrısı

COP31’in 4. gününde Antalya’da düzenlenen “Kentsel Dirençlilik, İklim Değişikliğine Uyum ve İklim Eylemi Liderler Etkinliği”nde konuşan COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, güvenli şehirlerin ayrıcalık değil, herkesin hakkı olduğunu söyledi. Kurum, zirvede ülkeleri ortak iradeyi somut sonuçlara dönüştürmeye çağırırken Türkiye’nin yeniden inşa deneyimini de anlattı.

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin (UNFCCC) 31. Taraflar Konferansı (COP31), “Dayanıklı Şehirler ve Yapılı Çevre” temasıyla sürüyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile BM Habitat’ın Akdeniz Salonu’nda düzenlediği etkinliği COP30 Başkanı Andre Correa do Lago yönetti.

Açılışta Kurum’un yanı sıra Birleşmiş Milletler Habitat İcra Direktörü Anaclaudia Rossbach da konuştu. Oturumlarda Ulusal Uyum Planları’nın uygulanması, yerel yönetimlerin iklim finansmanına erişimi, yatırım yapılabilir kentsel dirençlilik projeleri ve iklim dirençli altyapı ele alındı.

İKLİM UYUMUNDA ORTAK HEDEFKurum, iklim değişikliğinin etkilerinin insanların yaşadığı yerlerde açıkça görüldüğünü belirterek sellerin, kuraklığın ve aşırı sıcaklıkların konutları, üretimi ve sağlığı tehdit ettiğini söyledi. Bir şehrin gücünün, insanlarının kendini güvende hissetmesiyle ölçüldüğünü ifade eden Kurum, iklime uyumu kalkınma politikalarının merkezinde gördüklerini kaydetti.

COP31 Başkanlığı’nın hedefini, ortak iradeyi sahada karşılığı olan sonuçlara dönüştürmek; taahhütleri projelerle, yatırımları da insan hayatındaki iyileşmeyle buluşturmak olarak açıkladı. Kurum, bu süreçte merkezi yönetimlerle yerel yönetimlerin aynı yönde ilerlemesi gerektiğini vurguladı.

Dirençli şehirler kurarken doğanın korunması, altyapının güçlendirilmesi ve temel hizmetlerin sürekliliğinin güvence altına alınması gerektiğini belirtti. Planların hem bugünün ihtiyaçlarını karşılamasını hem de gelecekteki riskleri hesaba katmasını istedi.

DEPREM BÖLGESİNDE YENİDEN İNŞADirençli şehirlerin öneminin 6 Şubat depremlerinde görüldüğünü söyleyen Kurum, Türkiye’nin ağır bir sınavdan geçtiğini ifade etti. Depremlerde 11 ilde, 14 milyon insanın yaşadığı yaklaşık 110 bin kilometrekarelik bir alanın derinden sarsıldığını aktardı.

Bu alanın birçok Avrupa ülkesinden daha büyük olduğunu; yüzölçümü bakımından Bulgaristan ve İzlanda ölçeğinde, nüfus bakımından ise Litvanya’nın yaklaşık 5 katına karşılık geldiğini söyledi. Cumhurbaşkanımızın liderliğinde devletin bütün kurumlarının imkânlarının depremzede vatandaşlar için seferber edildiğini belirten Kurum, Asrın İnşa Seferberliği kapsamında 2 yıl gibi kısa sürede 455 bin konut, köy evi ve iş yerinin tamamlanarak teslim edildiğini bildirdi.

Çalışmaların yalnızca konutlarla sınırlı kalmadığını; yolların, altyapının, meydanların ve çarşıların da yeniden ayağa kaldırıldığını söyledi. Tarihi dokuya, mahalle kültürüne ve şehirlerin hafızasına özen gösterildiğini kaydetti.

Kurum, yeniden inşa sürecinde afet riski, enerji verimliliği, su, ulaşım ve kamu hizmetlerini birlikte ele aldıklarını anlattı. Güvenli konutla güçlü altyapıyı, çevreye duyarlı tasarımla sosyal hayatı bir arada değerlendirdiklerini belirterek, yaptıkları yuvaları enerji verimli, Sıfır Atık uyumlu ve iklim dostu malzemelerle inşa ettiklerini söyledi.

Bu yaklaşımın, Türkiye’nin dünyaya örnek olan tecrübesinin parçası olduğunu ifade etti. COP31 kapsamında Hatay’dan başlatılan “Dirençli Şehirler” buluşmalarının da bu anlayışa dayandığını belirten Kurum, mayıs ayında Hatay’da ortaya konan ortak iradenin afet sonrası toparlanmadan kalıcı dönüşüme uzanan bir yol haritası olarak görüldüğünü aktardı.

Ağustos ayında Ankara’da belediyelerle aynı hedef etrafında buluştuklarını; su kayıplarının ölçülmesi, enerji ve atık yönetiminin geliştirilmesi, mahalle ölçeğinde risklerin belirlenmesi konularını ele aldıklarını söyledi. Her tespitin uygulanabilir bir projeye dönüşmesi gerektiğini vurguladı.

KONUT VE İKLİM FİNANSMANIDirençli şehri insanını, ekonomisini, kültürünü ve tabiatını birlikte koruyan şehir olarak tanımlayan Kurum, bu yaklaşımın Türkiye’nin yeniden inşa deneyiminden çıkan en kıymetli ders olduğunu söyledi. Şehirlerin güçlenmesi için herkesin güvenli ve erişilebilir konuta ulaşmasının şart olduğunu belirtti.

TOKİ eliyle bugüne kadar 1 milyon 750 bin sosyal konut üretildiğini; bu konutların Sıfır Atık uyumlu, ısı yalıtımlı, düşük enerji verimli, sosyal donatıları ve yeşil alanlarıyla şehirleri tamamlayan, tarihi mirası sürdüren nitelikte olduğunu kaydetti. Kurum, Yüzyılın Konut Projesi kapsamında 81 ilde 500 bin yeni sosyal konut için çalıştıklarını, İstanbul’da kiralık sosyal konut modelini de hayata geçirdiklerini açıkladı.

Amaçlarının dar gelirli ailelerin güvenli ve yaşanabilir konutlara erişimini kolaylaştırmak olduğunu söyledi. Deprem bölgesindeki yeniden inşa çalışmalarıyla sosyal konut hamlesinin, insanların bugününü güvence altına alma ve yarınını daha sağlam temeller üzerinde yükseltme hedefinde buluştuğunu belirtti.

İklim değişikliğine uyum finansmanının artırılması ve yerel yönetimlerin teknik kapasitesinin güçlendirilmesi gerektiğini vurgulayan Kurum, uyum finansmanının yeterli, öngörülebilir ve erişilebilir olmasını istedi. Hibelerin ve uygun koşullu kaynakların ülkelerin ihtiyaçlarını ve yerel yönetimlerin imkânlarını gözetmesi gerektiğini söyledi.

Küçük ve orta ölçekli şehirlerin teknik bilgiye, güvenilir risk verisine ve proje hazırlama desteğine erişiminin güçlendirilmesi çağrısı yaptı. Kurum, finans kuruluşlarının uyum yatırımlarını değerlendirirken önlenen kayıpları ve sağlanan toplumsal faydayı daha güçlü biçimde dikkate almasını istedi.

Bu amaçla eylül ayında New York’ta Sürdürülebilir Kentsel Dirençlilik Finansman Mekanizması’nı (SURFF) başlattıklarını belirtti. İLBANK, BM-Habitat ve Dünya Bankası iş birliğiyle şehirlerin önceliklerini yatırım yapılabilir projelerle buluşturmayı hedeflediklerini, Antalya’da bu birikimi daha geniş ve somut ortaklıklara taşımak istediklerini söyledi.

Zirvenin ortak kararlılık ve iş birliği anlayışıyla sonuçlanması gerektiğini belirten Kurum, risklerin birlikte ve doğru biçimde tespit edilmesini, önceliklerin uygulanabilir projelere dönüştürülmesini ve finansmanın ihtiyaç duyan şehirlere zamanında ulaştırılmasını istedi. Uluslararası finans kuruluşlarını, kalkınma ortaklarını ve özel sektörü çabaya daha güçlü katkı sunmaya çağırdı.

Türkiye’nin yeniden inşa ve şehircilik tecrübesini paylaşmaya, ortak çözümler üretmeye hazır olduğunu belirterek, “Antalya'dan dünyaya şu mesajı veriyoruz. Hiç kimse, güvenli ve dirençli şehirleri bir ayrıcalık zannetmesin. Bunlar, her toplumun hakkı, hepimizin ortak sorumluluğudur” dedi.