Sapanca’nın 2 bin yıllık efsanesi yeniden gündemde

Sapanca Gölü, yalnızca manzarasıyla değil, çevresinde anlatılan gizemli hikâyelerle de dikkat çekiyor. Yüzyıllardır dilden dile aktarılan bir rivayete göre gölün bulunduğu yerde bir zamanlar zengin ve gösterişli bir kasaba vardı.

Ancak kasaba halkının bir yolcuya gösterdiği merhametsizlik, bu yerleşimin sonunu getirdi. Anlatılanlara göre susuz bir derviş, kasabaya gelerek kapı kapı dolaştı ve bir bardak su istedi. Ancak kimse ona yardım etmedi. Dervişe yalnızca kasabanın dışında yaşayan bir adam kapısını açtı, onu ağırladı ve ihtiyaçlarını karşıladı.

Sabah olduğunda dervişle birlikte tepeye kadar yürüyen adam, geri döndüğünde büyük bir şaşkınlık yaşadı. Çünkü kasabanın yerinde artık koca bir göl vardı.

Sapanca isminin de bu hikâyeden geldiği anlatılıyorRivayete göre gölün oluşmasının ardından yalnızca dervişe yardım eden adamın yaşadığı yer kurtuldu. Sapanca Gölü’nün adının da bu kişinin evinin önündeki *saba*dan geldiği öne sürülüyor.

Ancak bu anlatı, tarihsel olarak doğrulanmış bir köken bilgisi değil; bölgeyle ilişkilendirilen halk rivayetlerinden biri.

2 bin yıl önce anlatılan hikâyeyle benzerlik taşıyor

Sapanca efsanesini ilginç kılan ayrıntılardan biri de Antik Çağ'da anlatılan benzer bir hikâyeyle örtüşmesi. Romalı şair Ovidius'un yaklaşık 2 bin yıl önce kaleme aldığı Dönüşümler (Metamorphoses) adlı eserinde, tanrıların insan kılığına girerek bir yerleşimde kapı kapı dolaştığı anlatılıyor.

Hikâyeye göre kimse onlara kapısını açmazken yaşlı Philemon ve eşi Baucis misafirlerini ağırlıyor. Bunun üzerine tanrılar, konukseverlik göstermeyen yerleşimi cezalandırıyor ve bölgeyi sular altında bırakıyor. Sapanca çevresinde anlatılan rivayetle bu mitolojik öykü arasındaki benzerlik ise dikkat çekiyor.

Sular çekilince gölün sakladığı tarihî yapı ortaya çıktı

Efsaneyi yeniden gündeme taşıyan gelişme ise Sapanca Gölü’nde su seviyesinin düşmesiyle ortaya çıkan mozaikli tarihî yapı oldu. 2025 yılında göl sularının çekilmesiyle yeniden görünür hâle gelen kalıntı, uzmanların dikkatini çekti.

Sakarya Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümü Araştırma Görevlisi Dr. Görkem Işık, yapının Geç Antik Çağ’a, yani MS 4’üncü ile 6’ncı yüzyıllar arasına tarihlenebilecek küçük bir şapel ya da kilise olabileceğini değerlendirdi.

Ortaya çıkan mozaikler ve taş temeller, gölün geçmişteki kıyı çizgisine ilişkin de önemli ipuçları taşıyor. Uzman değerlendirmelerine göre yapı, inşa edildiği dönemde su altında değildi; göl seviyesinin zaman içinde değişmesiyle bugün su altında kalan bir noktada kaldı.

Bilim başka, efsane başka söylüyorBilimsel araştırmalar Sapanca Gölü’nün oluşumunu tektonik hareketlerle ilişkilendiriyor. İzmit-Sapanca çukurluğunun yer kabuğundaki hareketler sonucunda şekillendiği ve gölün bu çukur alanda oluştuğu belirtiliyor.

Yani gölün bir kasabanın lanetlenmesiyle oluştuğuna dair bilimsel bir kanıt bulunmuyor. Ancak sular çekildiğinde ortaya çıkan tarihî kalıntılar, Sapanca Gölü’nün geçmişinde henüz aydınlatılmayı bekleyen izler bulunduğunu gösteriyor.

Bir bardak suyu esirgeyen kasabanın göle dönüştüğü hikâye şimdilik bir halk efsanesi… Fakat gölün dibinden yükselen mozaikler, bu gizemli anlatının neden yüzyıllardır ilgi gördüğünü bir kez daha hatırlatıyor.