Ağacı Kesmeden Önce Özür Diliyorlardı! Tahtacı Türkmenlerinin Unutulmaya Yüz Tutan Geleneği

Anadolu'da geçmişten günümüze aktarılan halk inanışları arasında, Tahtacı Türkmenlerinin ağaçlarla kurduğu ilişki farklı bir yere sahip. Bir dönem geçimlerini ağaç keserek ve kereste işleyerek sağlayan Tahtacıların bazı topluluklarında, kesilecek ağaçtan özür dilendiği ve işe dua edilerek başlandığı biliniyor.

Halkbilimi araştırmalarına da konu olan bu gelenek, ağacın yalnızca ekonomik bir kaynak olarak değil, saygı gösterilmesi gereken bir varlık olarak da görüldüğünü ortaya koyuyor.

AĞACI KESMEDEN ÖNCE DUA EDİYORLARDI

Şeref Uluocak'ın 2014 yılında yayımlanan "Kazdağı Tahtacı Türkmen Kozmolojisinde Hakka Yürümek" başlıklı akademik çalışmasında, ağaç kesimi öncesinde gerçekleştirilen uygulamalara yer veriliyor.

Çalışmada aktarılan bilgilere göre, Mersin'in Anamur ilçesindeki Patırlar obasında yaşayan Tahtacılar, geçmişte ağaç kesmeye başlamadan önce Allah'a dua ediyor ve kesilecek ağaçtan özür diliyordu.

Bu geleneğe ilişkin aktarılan duada şu ifadeler yer alıyor:

"Allah'ım bu ağacı kesmek zorunda kalıyorum, ekmeğim ağaçtan, yaşamak için buna mecburum."

Dua Allah'a yöneltilirken, ağaçtan özür dilemek kesim öncesinde gerçekleştirilen ayrı bir davranış olarak anlatılıyor.

YAŞLI AĞAÇLARA ÖZEL SAYGI GÖSTERİLİYORDU

Tahtacı Türkmenlerinin ağaçlara gösterdiği saygı, özellikle yaşlı ve kutsal kabul edilen ağaçlarda daha belirgin hâle geliyordu.

Kazdağı yöresindeki araştırmalarda, "ulu ağaç" olarak adlandırılan ağaçların özel bir yere sahip olduğu belirtiliyor.

Dede makamlarının bulunduğu alanlardaki ağaçların kesilmediği, bu ağaçların dallarından bir parça koparılmasına bile hassasiyet gösterildiği ifade ediliyor.

Geçimlerini orman işçiliğinden sağlayan Tahtacıların, kutsal kabul ettikleri ağaçları korumaya yönelik bu tutumları, kültürel inanışlarının önemli bir parçasını oluşturuyordu.

TÜRK KÜLTÜRÜNDE AĞAÇ KÜLTÜ

Tahtacı Türkmenlerinde görülen bu uygulamalar, halkbilimi araştırmalarında "ağaç kültü" kapsamında değerlendiriliyor.

Ağaç kültü, bazı ağaçlara kutsallık atfedilmesini ve bu ağaçların çevresinde gelişen inanç ve uygulamaları ifade ediyor.

Türk kültüründe ağaç, farklı dönemlerde hayat, devamlılık ve kutsallık gibi kavramlarla ilişkilendirildi. Anadolu'daki bazı topluluklarda yaşatılan ağaç inanışları da bu kültürel mirasın örnekleri arasında yer alıyor.

GEÇİM KAYNAĞI OLAN AĞACA SAYGI

Tahtacı Türkmenlerinin ağaç kesmeden önce dua etmesi ve özür dilemesi, geçimlerini sağladıkları ormanlarla kurdukları ilişkinin yalnızca ekonomik olmadığını gösteriyor.

Yöreden yöreye farklılık gösterebilen bu gelenekte, ağacı kesmek zorunda kalan kişinin yaptığı işi açıklaması ve ağaçtan özür dilemesi dikkat çekiyor.

Bugün akademik araştırmalarda ve kültürel anlatılarda karşımıza çıkan bu gelenek, Anadolu'nun doğaya ilişkin eski inanışlarından biri olarak varlığını sürdürüyor.

Peki, sizin yörenizde ağaçlarla ilgili böyle bir gelenek var mı? Büyüklerinizden ağaç kesmek, yaşlı ağaçları korumak veya ağaçlara saygı göstermekle ilgili hangi sözleri duydunuz?