2027’de siyaset daha da çetrefilli olacak
- Avrupa zorlu ve uzun bir 2027 yılına hazırlanıyor
- Türkiye’de ise yokuş aşağı gidiş şimdiden baş döndürücü bir hızda
Avrupa zorlu ve uzun bir 2027 yılına hazırlanıyor. Türkiye’de ise yokuş aşağı gidiş şimdiden baş döndürücü bir hızda. Asıl zor soru, bu arada ne yapabileceğimiz ve ne yapmamız gerektiği.
Geçen hafta Oxford’daki St Antony’s College’da, Avrupa Çalışmaları Merkezi’nin (ESC) 50. yıl dönümünü yarım günlük paneller ve yıldızlar geçidini andıran bir konuşmacı kadrosuyla kutladık; ilk panel Avrupa üzerine yazan edebiyatçılardan, ikincisi ise Avrupa üzerine düşünen ve çalışan entelektüellerden oluşuyordu. Ortamdaki havayı ölçülü bir karamsarlık olarak tanımlayabilirim. Neredeyse herkes tam anlamıyla cehennem gibi geçecek bir 2027’ye hazırlanıyordu.
Avrupa’nın kalbinde gerçekleşecek bir dizi seçim nedeniyle bu yıla “uzun 2027” adını vermişlerdi. Tahmin edebileceğiniz üzere, herkes Avrupa genelinde aşırı sağ partilerin birinci çıkmasını bekliyordu. Demokratların ABD ara seçimlerinde Kongre’nin her iki kanadını da silip süpürmesi bile pek iyimserlik aşılamamıştı; zira Trump’ın gelmiş geçmiş en tehlikeli “topal ördek” (görev süresinin sonuna yaklaşmış) başkan olacağı öngörülüyordu.
Avrupa’da ve çeperlerinde tehlikeli otoriter liderler kol geziyor. Ben bu yazıyı kaleme alırken, Türkiye’de hükümete yakın bir sermaye grubu ya da kayyım tarafından yönetilmeyen son haber kanallarından biri basıldı ve kanalın yönetimine el konuldu.
Söz konusu haber kanalı, bir anda kendini yeni hobiler arayan doğasever bir emekliye dönüştürüverdi! Ağaçlar ve hayvanlarla ilgili belgeseller yayınlamaya başladı, internet sitesi ise yemek tarifleri ve “kendin yap” fikirleriyle doldu.
Ne hazin bir çözülme! Oysa sadece bir gün önce aynı ekranda gazeteciler ve muhalif isimler, yatırım fonlarını kapsayan yolsuzluk skandalının akıl almaz boyutlarını açıklamaya çalıştıkları hararetli tartışmalar yürütüyordu. Artık yok.
Çoğu insan işlerin daha da kötüye gitmesini, daha fazla muhalifin hapse atılmasını ve milyonlarca insanın hükümet tarafından üretilmeyen tek haber kaynağı olduğu için izlediği YouTube kanallarının da muhtemelen kapatılmasını bekliyor. Hatırlayacağınız üzere geçen hafta, gazetecilikten muhalefet milletvekilliğine geçen dostum Ahmet Şık hakkında yazmıştım; yasama dokunulmazlığı kendisini koruduğu için eşi hedef alınmıştı.
Şık, AKP’li isimlerin fon skandalındaki rolünü bıkmadan usanmadan sorguluyordu. Eşi Yonca ise, anlaşılan o ki bir Alman siyasi vakfındaki uzun yıllara dayanan çalışmasından kaynaklanan casusluk iddiasıyla saatlerce sorgulandıktan sonra serbest bırakıldı.
Bir muhalefet milletvekilinin eşinin hedef alınması, bana kalırsa rejimin muhaliflerini sindirme çabasında yeni bir eşiğe işaret ediyordu. Bir sınır daha aşılmış ve bu durum hepimizin içine daha mahrem, iliklerimize işleyen bir korku salmıştı.
Dolayısıyla inanın bana, vallahi Türkiye’deki rejim kendini erken seçim çağrısı yapacak ve Erdoğan’ı bir dönem daha seçtirecek kadar güvende hissedene kadar durdurulamayacak. Anayasaya göre Erdoğan ancak Meclis erken seçim kararı alırsa yeniden aday olabilir ve o seçimde kendi “rakibini” de bizzat kendisi seçecektir. Değerli bir dostumun deyimiyle:”Seçim olmayan bir seçim.”
“Seçim olmayan seçimler” Belarus, Türkiye ve Rusya gibi yerlerde yaşanır. Avrupa’nın geri kalanı henüz aynı çıkmazda olmayabilir. Ancak içeride aşırı sağın, kapısında ise Rusya’nın kıskacında olan Avrupa’nın durumu da pek parlak sayılmaz.
ESC’deki ilk panel, Avrupa fikrine kıtanın doğu ucundan yaklaşan üç yazarı bir araya getirdi. En çok Penguen ve Ölüm romanıyla tanınan Ukraynalı yazar Andrey Kurkov, Sovyetler Birliği’nin kendisine sınırların ötesindeki her şeyi basitçe “Batı” olarak görmeyi öğrettiğini hatırlattı.
Ukraynalılar, Avrupa’nın gerçekte ne olduğunu, memleketlerine dönüp hukukun işlediği ülkeleri anlatan göçmen işçilerden öğrenmişlerdi. Kurkov’un Avrupa’ya dair kendi ilk izlenimi, 1980 yılında teyzesi kılığına giren bir tanıdığının ayarladığı Polonya gezisinde oluşmuştu. O zamanlar Polonya, Kurkov için ulaşılabilecek en uç “yurt dışı”ydı.
Zaman Sığınağı romanıyla 2023 Uluslararası Booker Ödülü’nü kazanan Bulgar yazar Georgi Gospodinov ise radyo frekanslarından ve aile hikâyelerinden ulaşılan bir Avrupa tarif etti. Herkes Avrupa’yı seviyordu, çünkü oraya kimse gidemiyordu.
Hem Gospodinov hem de Kurkov Avrupa’yı bir hareket alanı olarak tanımladı; her türlü hareketin şüpheyle karşılandığı yerlerden gidilmek istenen bir yerdi orası.
Üçüncü konuşmacı, çağımızın en keskin zihinlerinden biri olan ve Londra Ekonomi Okulu’nda (LSE) görev yapan Arnavut siyaset teorisyeni Lea Ypi idi. Çok satanlar listesine giren anı kitabı Özgür, komünizm çökerken Dıraç’ta (Durrës) büyümenin hikâyesini anlatır.
Yakın zamanda yayımlanan anlatısal kurgu dışı eseri Indignity (Haysiyetsizlik) ise bir nesil geriye giderek, 1941 yılına ait bir balayı fotoğrafından ve Arnavutluk komünist gizli polisinin dosyalarından yola çıkarak büyükannesinin hayatını yeniden kurguluyor. Ypi panelde, hiçbir yere varmayan bir hareketten, döngüsel bir “hareketsizlik hareketinden” de bahsetti.
Tüm kasabanın en güzel kıyafetlerini giyip aynı sokaklarda dönüp durduğu akşam yürüyüşlerini (giro) hatırlattı. Avrupa Birliği’ne katılım sürecinin de buna çok benzediğini öne sürdü. Aday ülkeler aynı çemberin içinde dönüp duruyor, Brüksel onların “ev ödevleri” hakkında üstten bakan bir tonda konuşuyor ve kimse üye devletlerin kendi içindeki kurumsal çürümeye dikkat çekmiyordu.
Sohbetin ikinci yarısı özlemden uyarıya doğru evrildi. Gospodinov, bir insanın zamanının geriye akamayacağını ancak bir ülkenin siyasi zamanının geriye gidebileceğini söyledi. Siyasetçilerin, sansürün ve kuyrukların kırpıldığı bir geçmişe dair üretip ardından harekete geçirdikleri kolektif nostalji, otoriter yönetime geri dönmenin en kesin yoludur.
Avrupa uluslarının hangi on yıla dönmek istediklerini seçmek için referandumlar düzenlediği Zaman Sığınağı romanının temel önermesi de budur. Ypi ise gençlerden ve onların geleceğe yönelik hareketinden bahsetti. Gençlerin, Avrupa’nın vadettiği kuralları ve kurumları bulmak için göç etmekten yorulduklarını, bunların kendi ülkelerinde inşa edilmesini istediklerini söyledi.
Kurkov ise Avrupa’nın geri kalanı geçmişinin yükü altında ezilirken Ukrayna’nın şu anda geleceği için savaştığını hatırlattı. Ortak kanı, Avrupalılar arasında azalan güvenin, serbest dolaşımın ortadan kaldırması gereken iç sınır kontrollerini şimdiden geri getirdiği yönündeydi.
Merkezin eski direktörlerinden tarihçi Timothy Garton Ash’in başkanlık ettiği ikinci panel ise öngörülerinde çok daha karamsardı. Ash’in yanında Le Monde gazetesinden Sylvie Kauffmann, Bulgar siyaset bilimci Ivan Krastev, iki AB dış politika şefine danışmanlık yapmış İtalyan siyaset bilimci Nathalie Tocci ve Birkbeck Üniversitesi’nden modern Almanya tarihçisi Frank Trentmann oturuyordu.
Krastev, yaklaşan seçimleri popülist partilerin kazanmasını ve küçük radikal ortakların büyük partileri daha da uçlara çektiği kırılgan, al-verci koalisyonlarla ülkeyi yönetmelerini bekliyor. Hükümetlerin kolektif Avrupa düzenlemelerine güvenmek yerine ulusal düzeyde kendilerini sağlama alacaklarını savundu.
Moskova’nın ise AB’nin dağılma ihtimalini 1991’deki Sovyet çöküşünün hafızası üzerinden okuduğunu ve bu süreci hızlandırmak isteyeceğini ekledi. Tocci, Giorgia Meloni’nin Roma’daki ılımlı tutumunun büyük ölçüde etrafındaki merkezci Avrupa hükümetlerinden kaynaklandığını, bu hükümetler sağa kaydıkça söz konusu fren mekanizmasının zayıfladığını belirtti.
Ayrıca 2028’de Washington’da kim kazanırsa kazansın, Avrupa ile ABD arasındaki eski güvenin geri gelmeyeceğini savundu.
Şu anda modern Almanya tarihçisi Paul Betts tarafından yönetilen Avrupa Çalışmaları Merkezi’nin ellinci yılını kutlamak için pek çok nedeni vardı. Ancak geçen hafta St Antony’s’de kutlanmaya değer tek şey bizzat Merkezin kendisi gibi görünüyordu.
Avrupa’nın mevcut durumuna ya da kendi kendini dağıtan bir Avrupa Birliği’ne dair neşelenecek pek bir şey yoktu. İşte bu yüzden Lea Ypi, bize umudun ahlaki bir görev olduğunu hatırlatmaya karar verdi.
Aramızdan biri, uluslararası hukuk akademisyeni Mehmet Karlı da bir eylem çağrısında bulundu. Karlı, kamusal entelektüellerin karamsar analizlerin konforuna sığınmak yerine Avrupa ve demokrasi için bir hayal sunma konusunda ahlaki bir sorumluluğu olduğunu söyledi.
Bu konudaki isteksizliklerinin kısmen büyük anlatılara yönelik postmodern şüphecilikten kaynaklandığını öne sürdü. Oysa gençlerin tam da böyle bir anlatıya; gerçekleştirmek için çabalayacakları ve önlerindeki engellere direnme gücü verecek bir hayale ihtiyaçları var.
Panel bu çağrıya farklı tonlarda yanıt verdi. Garton Ash, vatandaşlarının halihazırda değer verdiği şeyleri koruyan, onaran ve reforme eden (küçük ‘m’ harfli) muhafazakâr bir Avrupa hayalini dile getirdi. Tocci’nin hayali ise finans, teknoloji,savunma ve enerji alanlarındaki gücünü birleştiren daha geniş bir Avrupa’ydı; çünkü yavaş ve adım adım ilerleyen yöntem daha yumuşak bir dünya için tasarlanmıştı ve bu kademeli yaklaşım artık Avrupa projesinin içini boşaltma riski taşıyordu.
Le Monde yazarı Sylvie Kauffmann henüz çok geç olmadığında, Avrupa’nın şimdiden uyum sağlamaya başladığında ısrar etti ve umut verici bir gelecek beklentisi olarak Ukrayna’nın nihai üyeliğini işaret etti. Ivan Krastev ise Avrupa’nın bir zamanlar kendisi için iddia ettiği evrenselcilik bu denli aşınmışken, bir dünya hayali olmaksızın Avrupa için inandırıcı bir hayal sunulup sunulamayacağını sordu.
Bu noktada tarih bize yardımcı olabilir. Ivan Krastev ve Timothy Garton Ash’in de belirttiği gibi, Berlin Duvarı yıkılmadan ya da kadife devrimler başlamadan sadece birkaç ay önce her şey imkânsız görünüyordu; ta ki mümkün olana dek.
Bu anlar, aklımızdan bile geçmeyen ihtimallerin önünün açıldığı ve sonsuza dek hapiste ya da sürgünde kalmaya mahkûm görünen muhalefet liderlerinin cumhurbaşkanı ve başbakan olduğu tarihsel dönüm noktalarıdır.
İşler kötüye gidecek, muhtemelen daha da kötüleşecek. Ancak her şey imkânsız derecede karanlık ve dipsiz göründüğünde, yeni bir dönem mümkün hale gelir. Bu düşünceye sıkı sıkıya tutunmak, gençlere borçlu olduğumuz ilk ahlaki görev olabilir.
Bu ara dönemde, siyaset daha da çetrefilli bir hal aldığında mizaha sığınabiliriz. Ciddiyim. Mizahın, direniş repertuvarında değeri yeterince bilinmeyen bir araç olduğuna inanıyorum.
Ukraynalı yazar Kurkov, Sovyet yönetimi altında muhalefet etmenin tek güvenli aracının mizah olduğunu hatırlattı ve bunu kanıtlamak için şu fıkrayı anlattı:
Şeytan; Reagan, Mitterrand ve Putin’e VIP konuklar olarak cehennemin idari binasında rehberli bir tur yaptırmaktadır ve açık bir kapıdan masanın üzerindeki eski moda bir telefonu görürler. Reagan Beyaz Saray’ı aramak ister, şeytan beş dakikası beş milyon dolar karşılığında kabul eder.
Mitterrand Paris’i aramak ister ve beş milyon euro öder. Putin Kremlin’i aramak ister ve şeytan ondan sadece beş kapik ücret alır. Reagan ve Mitterrand itiraz eder: “Biz neden Putin’den bu kadar fazla ödedik?” Şeytan hesabı açıklar: “Siz uluslararası arama yaptınız, Putin’inki ise şehir içi.”
Cehennemde telefon görüşmesi için şehir içi tarifeden ücret ödemeye hak kazanacak başka liderler de tanıyorum.
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.
Kategori: Siyaset
Yayın: 20 Kasım 2026 02:24 · Kaynak: 10haber.net