Ankara'daki tarihî kayalar nerede? İşte başkentin az bilinen antik yerleri

Ankara, yalnızca Cumhuriyet dönemine ait yapılarıyla değil, binlerce yıllık geçmişi yansıtan kaya anıtları, antik mezarlar ve kayalara oyulmuş yerleşimleriyle de dikkat çekiyor. Haymana'dan Kızılcahamam'a, Güdül'den Nallıhan'a kadar uzanan bu tarihî alanlar, başkentin farklı medeniyetlere ev sahipliği yaptığını gösteriyor.

ANKARA'NIN TARİHÎ KAYALARI NERELERDE BULUNUYOR?Başkent Ankara'nın farklı ilçelerinde Hitit, Frig, Roma ve Bizans dönemleriyle ilişkilendirilen kaya yapıları bulunuyor. Bazıları eski uygarlıkların inanç sistemlerini yansıtırken bazıları barınma, ibadet ve mezarlık amacıyla kullanılmış yapıları barındırıyor.

Ankara'nın dikkat çeken tarihî ve doğal kaya alanları arasında Haymana'daki Gavurkale, Kızılcahamam'daki Mahkemağcin kaya yerleşimi ve Abacı Peribacaları, Nallıhan'daki Juliopolis Nekropolü ile Güdül'deki İnönü Mağaraları yer alıyor. HAYMANA'DAKİ GAVURKALE'DE HİTİT TANRILARININ İZLERİ BULUNUYORAnkara'nın Haymana ilçesine bağlı Dereköy yakınlarında bulunan Gavurkale, Hitit döneminden kalan önemli kaya anıtlarından biri olarak biliniyor.

Kayalık bir yükselti üzerinde yer alan anıtta, doğrudan taş yüzeyine işlenmiş üç figür dikkat çekiyor. Bunlardan ikisi ayakta duran erkek tanrıları, diğeri ise oturan bir tanrıçayı tasvir ediyor. Bölgede kaya kabartmalarının yanı sıra eski sur ve yapı kalıntıları da bulunuyor.

Gavurkale'de 1930 yılında Atatürk'ün isteğiyle arkeolojik kazı gerçekleştirilmesi, alanın Türkiye'nin arkeoloji tarihi açısından da önemini ortaya koyuyor. Kızılırmak'ın batısındaki önemli Hitit kaya anıtlarından biri olan Gavurkale, Ankara'nın Cumhuriyet öncesine uzanan tarihine ışık tutuyor.

KIZILCAHAMAM'DAKİ GELİN KAYALARI MİLYONLARCA YILLIK GEÇMİŞE SAHİPKızılcahamam ilçesinde yer alan Abacı Peribacaları, doğal görünümü ve çevresinde anlatılan efsanelerle öne çıkıyor. Halk arasında Gelin Kayaları olarak da adlandırılan oluşumlar, Kapadokya'daki peribacalarını andırıyor.

Volkanik kökenli kayaçların yağmur ve yüzey sularının aşındırıcı etkisiyle şekillenmesi sonucunda ortaya çıkan bölge, Ankara'nın önemli jeolojik miras alanlarından biri olarak değerlendiriliyor. Bölgedeki kayaçların yaklaşık 11 ila 16 milyon yıllık jeolojik geçmişe sahip olduğu belirtiliyor.

Abacı Peribacaları, 2020 yılında kesin korunacak hassas alan statüsüne alındı. Gelin Kayaları isminin ortaya çıkışına ilişkin yörede farklı anlatılar bulunuyor. Bunlardan birinde, bir gelin alayının taşa dönüştüğü rivayet ediliyor.

Ancak bu hikâye tarihî bir olay değil, bölgeye ait halk efsanelerinden biri olarak kabul ediliyor. MAHKEMAĞCİN'DE KAYALARIN İÇİNE OYULMUŞ ÇOK KATLI YAPILAR DİKKAT ÇEKİYORAnkara'nın Kızılcahamam ilçesindeki Mahkemağcin, kayalara oyulmuş tarihî mekânlarıyla başkentin az bilinen yerleşim alanları arasında bulunuyor.

Bölgenin geçmişinin Frig dönemine kadar uzandığı, sonraki dönemlerde Galatlar ve farklı topluluklar tarafından kullanıldığına ilişkin araştırmalar bulunuyor. Kayalık alanda çok katlı oyma mekânlar, birbirine bağlantılı odalar, ibadet alanları ve çeşitli kullanım bölümleri yer alıyor.

Bazı yapıların şapel ve şaraphane işlevi gördüğü değerlendiriliyor. Mahkemağcin'i dikkat çekici kılan özelliklerden biri de kaya yüzeylerinde uygulandığı düşünülen eski yapı teknikleri. Araştırmalarda, kayaçların dayanıklılığını artırmak için ısıl işlemden yararlanılmış olabileceği üzerinde duruluyor.

GÜDÜL'DEKİ İNÖNÜ MAĞARALARI GEÇMİŞİN İZLERİNİ TAŞIYORAnkara'nın Güdül ilçesinde bulunan İnönü Mağaraları, kayaların içine oyulmuş çok katlı mekânlarıyla dikkat çekiyor. Bölgede farklı seviyelerde oluşturulmuş odalar ve geçiş alanları bulunuyor.

Mağaraların bazı bölümlerinin geçmişte barınma ve çeşitli günlük ihtiyaçlar için kullanıldığı düşünülüyor. Yerleşimin Frig dönemine kadar uzanabileceği yönünde değerlendirmeler bulunsa da bütün bölümlerin kesin olarak hangi tarihte yapıldığına ilişkin bilgiler sınırlı.

Güdül'deki bu yapılar, insanların doğal kaya kütlelerini kullanarak yaşam alanları oluşturmasının Ankara'daki dikkat çekici örnekleri arasında yer alıyor. NALLIHAN'DAKİ JULİOPOLİS'TE KAYALARA OYULMUŞ YÜZLERCE MEZAR BULUNDUAnkara'nın Nallıhan ilçesine bağlı Çayırhan yakınlarında bulunan Juliopolis Antik Kenti, Roma ve Bizans dönemlerinden kalan arkeolojik izleriyle öne çıkıyor.

Antik yerleşimin bir bölümü Sarıyar Baraj Gölü'nün suları altında kalırken nekropol olarak bilinen mezarlık alanında önemli arkeolojik araştırmalar gerçekleştirildi. Kalker kayalıkların bulunduğu alanda kaya oyma oda mezarlar, sanduka biçimli mezarlar ve farklı gömü yapıları tespit edildi.2024 yılında yayımlanan akademik araştırmaya göre, 2023 yılına kadar nekropol alanında 790 mezar belirlenmişti.

Juliopolis'teki mezarlar, Ankara'nın Roma ve Erken Bizans dönemlerindeki defin gelenekleri ve toplumsal yaşamı hakkında önemli bilgiler sunuyor. ANKARA'NIN KAYA OLUŞUMLARI NEDEN ÖNEMLİ?Ankara'nın farklı ilçelerine yayılan bu alanlar, başkentin geçmişini yalnızca tarihî binalar üzerinden değil, doğrudan kaya yüzeyleri ve doğal oluşumlar üzerinden de inceleme imkânı sağlıyor.

Gavurkale'deki Hitit kabartmaları eski inançları, Mahkemağcin ve İnönü Mağaraları kaya oyma yerleşim geleneğini, Juliopolis ise antik dönem mezar kültürünü yansıtıyor. Abacı Peribacaları ise diğerlerinden farklı olarak insan eliyle oluşturulmuş bir anıt değil, milyonlarca yıllık jeolojik süreçlerin ortaya çıkardığı doğal bir miras niteliği taşıyor.