ÇED gerekli değildir' dönemi bitti! JES’E AYDIN’DA YASAL DUVAR!

Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Yönetmeliği’nde enerji, sanayi ve su projelerini kapsayan devrim niteliğinde değişiklikler yapıldı. 7 Kasım 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren yeni düzenleme, bünyesinde çok sayıda Jeotermal Enerji Santrali (JES) barındıran Aydın’da denetimden kaçma dönemini resmen kapattı.

İncir, zeytin ve pamuk üretimiyle Türkiye’nin en stratejik tarım havzalarının başında gelen Aydın’da, çevre davalarını ve enerji yatırımlarının geleceğini kökten değiştirecek hukuki bir dönüm noktası yaşandı. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından hazırlanan yeni ÇED Yönetmeliği, Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

Enerji ve yakma tesislerini elektrik üretim kapasiteleri yerine "ısıl güç" (MWt) dengesine göre yeniden sınıflandıran düzenleme, JES projelerinin yoğun olduğu Aydın’da çevresel denetim zeminini tamamen değiştirdi.

Kapsamlı ÇED Zorunluluğu Yönetmelik değişikliğiyle, "Termik güç santralleri" başlığı, "Termik ve nükleer güç santralleri ile diğer yakma tesisleri" olarak genişletildi. Yeni kriterlere göre; toplam ısıl gücü 300 MWt ve üzeri olan tesisler, hiçbir seçme-eleme sürecine tabi tutulmadan doğrudan en kapsamlı inceleme türü olan Ek-1 (Zorunlu ÇED) kapsamına alındı.

Bu düzenleme, Aydın’da hem elektrik üreten hem de entegre olarak seracılık veya kent ısıtmasında yüksek ısıl kapasite kullanan dev JES projelerinin, geçmişte sıkça başvurulan "ÇED Gerekli Değildir" kararlarının arkasına sığınmasını yasal olarak imkansız hale getirdi. Isıl gücü 20 MWt ile 300 MWt arasında kalan küçük ve orta ölçekli projeler ise Ek-2 (Seçme-Eleme) listesinde netleştirilerek ön inceleme kıskacına alındı.

Böylece şirketlerin kapasitelerini kâğıt üzerinde bölerek denetimlerden kaçma ihtimali zayıflatıldı.

Büyük Menderes Havzası Korumaya Alındı Yeni yönetmelikle birlikte Çevresel Etki Değerlendirmesi Uygulanacak Projeler Listesi’ne ilk kez “Akarsu havzaları arasında su aktarma projeleri” maddesi. Büyük Menderes Havzası'nın kalbinde yer alan Aydın için bu madde hayati önem taşıyor.

JES’lerin, elektrik üretimi veya endüstriyel faaliyetler kapsamında nehir çevresinden ya da havzalar arası su çekme/aktarma planı içeren tüm büyük projeleri, artık en üst düzey çevresel süzgeçten (Ek-1) geçmek zorunda kalacak. Boru hatlarıyla yapılan insani içme suyu taşımaları ise bu zorunluluğun dışında tutuldu.

Menderes ve Dere Yataklarına "5 Kilometre" Kriteri Aydın’da JES tesislerinin kurulduğu ova ve yamaçlarda, jeotermal boru hatlarının döşenmesi veya saha düzenlemeleri sırasında akarsu yataklarına verilen zararlar da yeni yönetmelikte karşılık buldu. Daha önce genel tanımlarla geçiştirilen "Akarsu yatakları ile ilgili projeler" başlığı, "Sürekli akış gösteren akarsuların yataklarında 5 km ve üzerinde düzenleme yapılan projeler" şeklinde değiştirilerek Ek-2 kapsamına alındı.

Bu net uzunluk kriteri, jeotermal şirketlerinin veya altyapı firmalarının Aydın’ın nehir ve dere yataklarında kontrolsüzce hafriyat yapmasını, kanal açmasını ya da yatak değiştirmesini yasal olarak zorlaştıracak.

Çevre Davalarında Vatandaşın Eli Güçlendi Yönetmeliğin getirdiği net 20 MWt alt limiti ve ısıl güç bazlı bağlayıcılık, Aydın'da çevre dernekleri ve bölge halkı tarafından açılan iptal davalarında en güçlü yasal dayanaklardan biri olacak. Kriterlerin netleşmesiyle birlikte, doğaya ve tarım alanlarına zarar veren projelerin yargı eliyle iptal edilmesinin önü açılmış oldu.