Habermetrik
← Ana Sayfa
18 Kasım 2026 06:26 · Güncelleme 06:28
✍ Editör: Habermetrik · Editör Politikası

Türkiye'de medyanın değişen yüzü: Tarafsızlık maskesi altında sansür

Türkiye'de medyanın değişen yüzü: Tarafsızlık maskesi altında sansür
Görsel kaynağı: babaocagi.com.tr
⏱️ 6 dk okuma 🛡️ %85 Doğruluk · 1 Kaynak
WhatsApp Paylaş
⚡ 30 Saniyede Özet Habermetrik Yapay Zeka Özeti
  • Türkiye'de eleştirel medyaya yönelik baskılar, kayyum atamaları ve erişim engelleri tartışılırken BirGün yazarı Can Ertuna'dan dikkat çeken bir değerlendirme geldi

BirGün yazarı Can Ertuna, gazetecilikte tarafsızlık kavramını ve Türkiye'deki medya düzenini mercek altına aldı. Savaşlardan siyasi baskılara uzanan örneklerle tarafsızlık iddiasının güçlüden yana bir tutuma dönüşebileceğini belirten Ertuna, gazeteciliğin temel görevinin gerçeğe sadakat olduğunu vurguladı.

Can Ertuna, şunları ifade etti:

“Tarafsızlık” maskesi ve sansür...

Türkiye’de çok sesli medya mitinin de sonuna geliniyor. Baskı altındaki eleştirel medyadan hep tarafsızlık talep edildi. Oysa kutuplaşmış medya, bir neden değil, sonuçtu. Olağanüstülükte tarafsızlığa soyunmak, güçlüyü koruyup gazeteciliği susturmaya dönüştükçe yerine konulması gereken de partizanlık değil, gerçeği aydınlatma çabası.

“Tarafsız değil, gerçeğe sadık olun”…

CNN’in ünlü muhabir ve sunucusu Christiane Amanpour, 43 yıldır çalıştığı kanalından ayrılma kararını duyurduğu açıklamasında bu meşhur sözünü tekrarladı.

İlk bakışta gazeteciliğe biçilen “tarafsızlık” rolüne ihanet gibi algılanan bu ifade, aslında tarihsel bir klişeyi yeniden ele alma iddiası taşıyor.

Medyanın, özelde de gazeteciliğin, salt olayları duyurmanın ötesinde, onların akışına yön veren gücünü düşününce, tarafsızlık iddiası ve ona yönelik eleştiriler daha da kritik hale geliyor. Bu tartışma, akademik çevrelerle gazetecilik camiası arasına sıkışan bir mesleki konu olmaktan çıkıp politik zeminde mevcut bir tartışmanın alanına giriyor.

Meslekte tarafsızlık ilkesinin en yoğun tartışıldığı alan savaş gazeteciliği. Cephe hattında başlayan sorgulamalar, gündelik siyaset alanına dair gazetecilik faaliyetine de uzanıyor.

BOSNA’DAN GAZZE’YE HAKİKATİ ARAMAK

Rwanda’daki soykırım, Afganistan, Irak savaşlarını alanda takip eden Amanpour, kariyerini, dünyanın ilk 24 saat haber kanalı olan CNN’de aslında Batı (hatta çoğu zaman ABD) merkezci ana akım haberciliğin amiral gemisinde inşa etti ve bu sayede yıldızlaştı. Kanalın geniş olanakları sayesinde çok az sayıda meslektaşının elde edebileceği bir deneyime sahip oldu.

Zamanla kişisel markasını oluşturdu, CNN’in ötesinde bir isim haline geldi. Bu süreçte içinde yer aldığı medya sisteminin çarpıklıklarını da -doğrudan kurumunu hedefe koymaktan kaçınsa da- sorgulamaya, tartışmaya başladı.

Bu muhasebede Bosna savaşının aktarımına sıklıkla atıfta bulundu; Sırpların ellerindeki üstün ateş gücüyle birçok noktada sivil katliamlarına giriştiği bir savaşta, herkese eşit söz hakkı verilerek tarafların eşitmiş gibi yansıtılmasının hakikati ıskalayan bir haberciliğe yol açtığını savundu.

Bu savaşı BBC adına izleyen isimlerden Martin Bell de “nesnellik” iddiasına benzeri bir eleştiriyle yaklaşan isimlerden oldu. Haberciliğin salt katı olguları aktarmak değil, bir alanda yaşanan trajedi karşısında gerektiğinde mağdurdan yana taraf olmakla yükümlü olduğunu vurguladı, tarafsızlık değil, iyinin yanında taraf olmak gerektiğini savundu.

Bell’in bu yaklaşımı, geleneksel gazetecilik ekolünü savunanlar tarafından sıkça eleştirilse de, o mesleğin özünde “ahlaki bir faaliyet” olduğu gerekçesiyle bu eleştirilere karşı çıktı.

Tarafsızlık iddiasına dair eleştirilerin bir diğer odağı da Ortadoğu’ya ilişkin yapılan yayınlardı.

Son yirmi yılda İsrail’in Gazze’de giriştiği operasyonlar ve Filistinlilerin Batı Şeria ve Kudüs’teki kalkışmaları sırasında yapılan habercilikte “nesnellik” ve tarafsızlık iddiasının İsrail ve Filistinliler arasındaki eşitsizliği nasıl görünmez kıldığıyla ilgili nice akademik çalışma yapıldı. Dünyanın en güçlü ordularından birinin işgal ettiği topraklarda yürüttüğü operasyonları iki tarafın eşit mücadelesi gibi sunmanın sorunlarına dikkat çekildi.

Güçlerin büyük oranda eşitsiz olduğu bir ortamda denge arayışının aslında güçlüye meşruiyet sağladığı vurgulandı.

7 Ekim’deki Hamas saldırısı sonrası İsrail’in Gazze’ye yönelik saldırıları da uzun süre Batı medyası tarafından benzer şekilde iki tarafın bitmek bilmeyen bilek güreşinin son perdesi gibi aktarıldı. Gazze’de alandaki gazeteciler ve içerik üreticileri, canları pahasına, soykırıma dönüşen savaşı anlık olarak aktararak ana akım medyanın çarpık tutumunu ortaya koymasalardı, Batı medyasındaki söylem değişikliği ya daha da gecikecek ya da hiç olmayacaktı.

Kısacası dünya tarihinde iz bırakan savaşlar, buralarda travmatize olan birçok gazeteciyi aslında çok temel bir politik saptama yapmaya sevk ediyor: Güç asimetrisinin bulunduğu bir durumda tarafsızlık görüntüsünün arkasına sığınmak, güçlüden yana tutum almak demek. Tıpkı Güney Afrika’da ırk ayrımına karşı mücadele eden din adamı ve Nobel ödüllü insan hakları savunucusu Desmond Tutu’nun dediği gibi: “Adaletsizlik karşısında tarafsız kalıyorsanız, zalimin tarafını seçmişsiniz demektir”.

Bu adaletsizlik kimi zaman bir savaş, kimi zaman ırk, dil, din ayrımcılığında kimi zaman da politik baskı ortamlarında vücut buluyor. Bu durumlarda gerçeğe sadık olmak, sahte bir denge görüntüsüne hizmet edebilecek tarafsızlıktan daha öncelikli bir ihtiyaç olarak ortaya çıkıyor.

TÜRKİYE’DE TARAFSIZLIK MÜMKÜN MÜ?

Genel kabul gören bir yaklaşıma göre gazetecilik zaten taraf olmaktır; güçsüzden, sesi duyulmayandan yana… Yine de bu yapılırken elbette olgulara sadık olunması beklenir. Gerçeği eğip, bükmemek, bir iddia karşısında muhataplarına söz hakkı vermek…

Ancak “nesnellik” iddiası salt olguları doğru aktarmakla sınırlı değil. Olguları doğru aktarsanız da hangi haberi yapıp, hangisine kör kalacağınız, hangi sesi duyurup, hangisine kulak tıkayacağınız ya da hangisini büyük görüp, hangisini bültenin, sayfanın dibine “saklayacağınız” üzerinden verilen editoryal kararlar silsilesi sizin tutumunuzu belirliyor.

Türkiye gibi medyanın en az%90-95’inin iktidarın denetimi altında olduğu bir ülkede ulusaldan yereline yüzlerce televizyon kanalı, internet sitesi, gazete, radyo kuruluşu aynı gündemi birbirine benzer çerçevelerle paketleyip insanlara sunuyor. Bunun yanında dijital platformlarda beslenen trol ordularıyla istenen mesajlar yaygınlaştırılıyor, hatta yargıya işaret fişekleri atılıyor.

Böyle bir ortamda zaten zar zor sesini duyurma olanağı bulan muhalifler; siyasetçisi, sivil toplumcusu, düşünürüyle internetteki yankı odalarının dışında işleyen birkaç gazete, haber sitesi ve televizyona kadar sıkışmıştı. Bir süredir onlara da müdahale var, Sözcü ve Halk TV’ye kayyum atandı, T24 engellendi.

Çok sayıda gazeteci cezaevinde, daha da fazlası seslerini duyurabilecekleri sosyal medya hesaplarının arka arkaya kapatılmasıyla etkisizleştirilmeye çalışılıyor.

Bir zamanlar aksak, eksik de olsa farklı görüşten siyasetçileri, toplumsal kesimleri buluşturan ana akım kutuplaşmış medya düzeninde uzun süre önce raftan kalkmıştı, artık olanaksızlaştı. Ana akım olmaya soyunmak bile muhalif kalmak demek uzun süredir.

İktidar temsilcileri holding bütçeleriyle ayakta tutturulan eski ana akımda sesini duyurmakta zaten hiçbir eksiklik hissetmiyor. Onlara, sert bir karşı argümanla zorlanmayacakları bir kürsü sunmak; eskinin solcularını ya da dışlanıp tövbe etmiş gözüken eski iktidar kadrosu mensuplarını muhalifmiş gibi denge süsü olarak ekrana çıkarmak, bir ana akım simülasyonu olmaktan öteye geçemiyor. Reytingler gösteriyor ki bu müsamarenin pek alıcısı da kalmadı artık.

Mıntıka temizliğinin gölgesi siyasetten medyaya düşüyor. Partilerin kasası el değiştirince alternatif medyada farklı büyüklüklerde sarsıntılar yaşanıyor. Geleneksel eleştirel medyadan beklediği muhabbeti bir türlü göremeyen butlancılar, yargının kayyum ve erişim engeliyle düzlediği muhalif medya bahçesine kendi tohumlarını ekme peşine düşüyor.

Daha önce eleştirel kanallarda pek yüzünü göstermeyen kamu bankaları, Kılıçdaroğlu’nun tanıtımda baş köşeye konulduğu KRT gibi bir kanala reklam veriyor. Belli ki parçalı muhalefet görüntüsü “tarafsızlık” görüntüsü üzerinden servis edilecek.

Muhalefetle birlikte medyasının da sopa ve havuçla belirlenmesi sürpriz değil. Kakofoninin eski ana akım görünümlü kanallardan yeni muhalif görünümlü kanallara kadar yükseltilmesi ve seçmenin daha da yıldırılması kimin işine yarar, belli.

Bu koşullarda tarafsız olma iddiasının ne kadar nahif kaldığı ortada. Ancak bunun karşısına sadece muhalefette kariyer arayanları ya da kadrolu siyasetçileri ekran ünlüsüne dönüştürecek partizan yayınları koymak da iyi sonuç vermiyor.

Gerçeğin yanında olmak yeterli aslında. Ancak bunun için loş kulislerden çıkıp sokağa inmek, sesi duyulmayanın sesi olmak gerekiyor.

💬 Habere Tepkinizi Belirtin:
Habermetrik WhatsApp Kanalına Katılın

Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.

Kanalı Takip Et →
Kaynaklar: babaocagi.com.tr
Haber metni ve görseller babaocagi.com.tr sitesine aittir; tam içerik kaynak sitede yayınlanır.
Haber Künyesi
Kategori: Siyaset
Yayın: 18 Kasım 2026 06:26 · Kaynak: babaocagi.com.tr
Kaynağı Oku ↗