Habermetrik
← Ana Sayfa
19 Kasım 2026 04:17
✍ Editör: Habermetrik · Editör Politikası

Tarihte bugün: 19 Kasım'da Türkiye ve dünyada neler yaşandı?

Tarihte bugün: 19 Kasım'da Türkiye ve dünyada neler yaşandı?
Görsel kaynağı: kapadokyahaber.com.tr
⏱️ 25 dk okuma 🛡️ %85 Doğruluk · 1 Kaynak
WhatsApp Paylaş
⚡ 30 Saniyede Özet Habermetrik Yapay Zeka Özeti
  • 19 Kasım, tarih boyunca birçok önemli gelişmeye sahne olan özel günlerden biri olarak dikkat çekiyor
  • Siyasi kararlar, bilimsel keşifler, toplumsal dönüşümler ve dünya tarihini etkileyen olaylar bu tarihte yaşandı
Hukuki not: Ölüm haberi: bilgiler adli makamların açıklamalarına dayanır, kesinleşmiş yargı kararı değildir.

19 Kasım, tarih boyunca birçok önemli gelişmeye sahne olan özel günlerden biri olarak dikkat çekiyor. Siyasi kararlar, bilimsel keşifler, toplumsal dönüşümler ve dünya tarihini etkileyen olaylar bu tarihte yaşandı. Bazı gelişmeler kendi dönemini şekillendirirken, bazıları ise yıllar sonra bile etkisini sürdürdü.

Tarihin akışını değiştiren olayların bir araya geldiği 19 Kasım, geçmişten günümüze uzanan önemli izler taşıyor. Dünya ve Türkiye tarihinde derin izler bırakan bu gelişmeler, bugün hâlâ önemini koruyor.

İşte tarihin sayfalarında 19 Kasım'da yaşanan dikkat çekici olaylar…1595 - Koca Sinan Paşa sadrazamlıktan azledildi1595 yılında Osmanlı sadrazamı Koca Sinan Paşa, Eflak Seferi sırasında yaşanan askerî başarısızlıkların ardından görevden alındı. Osmanlı Devleti bu dönemde Habsburglarla süren uzun savaşın yanı sıra Eflak Voyvodası Mihai Viteazul'un ayaklanmasıyla mücadele ediyordu.

Sinan Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu Eflak'a girmiş ancak özellikle Călugăreni Muharebesi ve ardından yaşanan gelişmeler beklenen sonucu vermemişti. Osmanlı kuvvetleri Bükreş ve Târgovişte'den geri çekilmek zorunda kaldı.

Bu gelişmeler İstanbul'da Sinan Paşa'ya yönelik eleştirileri artırdı. 19 Kasım 1595 tarihinde sadrazamlık görevinden azledildi. Yerine Tekeli Lala Mehmed Paşa getirildi. Ancak Lala Mehmed Paşa'nın sadrazamlığı çok kısa sürdü ve 29 Kasım'da hayatını kaybetti.

Bunun üzerine Koca Sinan Paşa 1 Aralık 1595 tarihinde beşinci ve son kez sadrazamlığa getirildi. Sinan Paşa'nın birçok kez görevden alınıp yeniden atanması, 16. yüzyılın sonlarındaki Osmanlı saray ve hükûmet siyasetinin hareketli yapısını göstermektedir.

1808 - İstanbul'da yeniçeri ve sekban çatışmaları devam etti1808 yılında İstanbul'da Alemdar Mustafa Paşa'nın öldürülmesinin ardından yeniçeriler ile Sekban-ı Cedid askerleri arasında şiddetli çatışmalar yaşandı. II. Mahmud'un tahta çıkmasını sağlayan Alemdar Mustafa Paşa, askerî sistemi yeniden düzenlemek amacıyla Sekban-ı Cedid adı verilen yeni bir birlik kurmuştu.

Yeniçeriler bu girişimi kendi konumlarına yönelik tehdit olarak gördü. 15 Kasım'da başlayan büyük ayaklanma kısa sürede İstanbul'un çeşitli bölgelerine yayıldı. Alemdar Mustafa Paşa çatışmalar sırasında hayatını kaybetti.

Kandıralı Mehmed de ayaklanmanın önde gelen yeniçeri isimlerinden biri olarak anıldı. 19 Kasım civarında yeniçeri ve sekban grupları arasındaki çatışmalar ağır can kayıplarıyla devam etti. Bazı eski kronolojiler yaklaşık beş bin yeniçeri ile dört yüz sekbanın öldüğünü belirtse de bu rakamların kesinliği tartışmalıdır.

Ayaklanma sonucunda Sekban-ı Cedid teşkilatı dağıtıldı. II. Mahmud ise yeniçeri sorununu ancak 1826 yılında Vak'a-i Hayriye ile kesin biçimde çözebildi.

1816 - Varşova Üniversitesi kuruldu1816 yılında Polonya'nın en önemli yükseköğretim kurumlarından biri olan Varşova Üniversitesi kuruldu. Polonya toprakları o dönemde Rus Çarlığı'nın etkisi altındaki Polonya Krallığı içerisinde bulunuyordu.

Rus Çarı I. Aleksandr 19 Kasım 1816 tarihinde yayımladığı kararnameyle üniversitenin kurulmasını onayladı. Yeni üniversite daha önce Varşova'da faaliyet gösteren hukuk ve tıp okullarının birleştirilmesiyle oluşturuldu. Başlangıçta hukuk ve yönetim, tıp, felsefe, ilahiyat ile güzel sanatlar ve beşerî bilimler olmak üzere beş fakültesi bulunuyordu.

Üniversite birkaç yıl içinde yüzlerce öğrenci ve onlarca öğretim üyesine ulaştı. Polonya'daki siyasi ayaklanmalar nedeniyle kurum 19. yüzyıl boyunca çeşitli dönemlerde kapatıldı veya yeniden yapılandırıldı. Özellikle 1830-1831 Kasım Ayaklanması sonrasında üniversitenin faaliyetleri durduruldu.

Daha sonraki yıllarda farklı isimler altında yeniden eğitim vermeye başladı. Varşova Üniversitesi günümüzde Polonya'nın en büyük ve en önemli araştırma üniversitelerinden biridir.

1863 - Abraham Lincoln Gettysburg Konuşması'nı yaptı1863 yılında ABD Başkanı Abraham Lincoln, Amerikan tarihinin en ünlü siyasi konuşmalarından biri olan Gettysburg Konuşması'nı yaptı. Konuşma 19 Kasım tarihinde Pennsylvania'daki Gettysburg Ulusal Mezarlığı'nın açılış töreninde gerçekleştirildi.

Gettysburg Muharebesi birkaç ay önce, 1-3 Temmuz 1863 tarihleri arasında yapılmış ve Amerikan İç Savaşı'nın en kanlı çatışmalarından biri olmuştu. Birlik ordusunun zaferi Konfederasyon güçlerinin kuzeye ilerleyişini durdurmuştu.

Lincoln törene baş konuşmacı olarak değil, kısa bir konuşma yapmak üzere davet edilmişti. Yaklaşık iki dakikalık ve 300 kelimeden daha kısa konuşmasında Amerikan bağımsızlık idealleri, eşitlik ve demokratik yönetim üzerinde durdu.

Ölen askerlerin fedakârlığının ülkenin yeniden doğuşuna hizmet etmesi gerektiğini vurguladı. Konuşma yapıldığı gün bazı gazetelerde farklı değerlendirmeler aldı. Zaman içerisinde ise Amerikan siyasi tarihinin en etkili metinlerinden biri kabul edildi.

Gettysburg Konuşması bugün demokrasi, eşitlik ve ulusal birlik düşüncelerinin simgesel ifadelerinden biri olarak anılmaktadır.

1881 - Großliebenthal bölgesine meteor düştü1881 yılında bugünkü Ukrayna'nın Odessa bölgesi yakınlarındaki Großliebenthal yerleşimi çevresine bir meteor düştü. Olay 19 Kasım tarihinde meydana geldi. Großliebenthal, o dönemde Rus İmparatorluğu sınırları içinde bulunan Alman kolonilerinden biriydi.

Atmosfere giren gök taşı parçalanarak yeryüzüne ulaştı. Daha sonra bulunan parçalar bilimsel incelemeye alındı. Meteorit, düştüğü yerin adı nedeniyle Großliebenthal adıyla kayıt altına alındı. Meteorların doğrudan gözlemlenerek düşmesi astronomi ve jeoloji açısından büyük önem taşır.

Çünkü bulunan maddelerin gerçekten uzay kökenli olduğunun belirlenmesini kolaylaştırır. Meteoritlerin kimyasal yapısı Güneş Sistemi'nin erken dönemleri hakkında önemli bilgiler sağlar. 1881'deki Großliebenthal olayı da 19. yüzyılda bilimsel kayıtlara geçen dikkat çekici meteor düşmelerinden biridir.

1900 - 119 kadın milletvekiline zorla girdiği için tutuklanmadı; olay 1910'da yaşandı119 kadın hakları savunucusunun Avam Kamarasına ulaşmaya çalışırken gözaltına alınması olayı 19 Kasım 1900 tarihinde gerçekleşmedi. Bu bilgi daha sonraki bir kadınların oy hakkı eylemiyle karıştırılmıştır.

Britanya kadın hareketinin tarihinde “Kara Cuma” olarak bilinen büyük olay 18 Kasım 1910 tarihinde Londra'da yaşandı. Kadınlara oy hakkı verilmesini savunan yüzlerce kadın Parlamento'ya yürüdü. Polis göstericileri engelledi ve saatler süren sert müdahaleler yaşandı.

Çok sayıda kadın yaralandığını veya kötü muamele gördüğünü bildirdi. Yaklaşık 119 kadın gözaltına alındı. Eylemin merkezinde Emmeline Pankhurst'ün liderliğindeki Women's Social and Political Union bulunuyordu. Kadınların oy hakkı mücadelesi Britanya'da sonraki yıllarda da devam etti.

1918'de belirli koşulları karşılayan kadınlara, 1928'de ise kadınlara erkeklerle eşit şartlarda oy kullanma hakkı tanındı. Bu nedenle 119 kadının tutuklandığı olay 19 Kasım 1900 kronolojisine alınmamalıdır.

1920 - Mehmet Âkif Ersoy Nasrullah Camii'nde Millî Mücadele'yi destekleyen vaaz verdi1920 yılında Mehmet Âkif Ersoy, Kastamonu'daki Nasrullah Camii'nde Millî Mücadele'nin en önemli vaazlarından birini verdi. Anadolu'nun birçok bölgesi işgal altındayken Ankara Hükûmeti halkın Millî Mücadele'ye desteğini artırmaya çalışıyordu.

Mehmet Âkif de bu amaçla Kastamonu'ya gönderilmişti. 19 Kasım 1920 tarihinde cuma namazının ardından Nasrullah Camii kürsüsüne çıktı. Konuşmasında Sevr Antlaşması'nın Türkiye için oluşturduğu tehlikeleri anlattı. Halkı birlik olmaya, bağımsızlık mücadelesine destek vermeye ve işgallere karşı direnmeye çağırdı.

Vaaz büyük ilgi gördü ve metni daha sonra yayımlanarak Anadolu'nun farklı bölgelerine gönderildi. Askerî birliklerde ve camilerde okunması sağlandı. Mehmet Âkif'in konuşmaları Millî Mücadele'nin manevi ve toplumsal desteğinin güçlendirilmesinde önemli rol oynadı. Âkif kısa süre sonra İstiklâl Marşı'nı kaleme aldı ve şiir 12 Mart 1921 tarihinde TBMM tarafından millî marş olarak kabul edildi.

1926 - Troçki ve Zinovyev'in Politbürodan çıkarılması 19 Kasım'da gerçekleşmediLev Troçki ve Grigori Zinovyev'in Sovyetler Birliği Komünist Partisi Politbürosundan 19 Kasım 1926 tarihinde çıkarıldığı bilgisi doğru değildir. Josef Stalin'in güç kazanmasına karşı Troçki, Zinovyev ve Lev Kamenev 1926 yılında Birleşik Muhalefet adı verilen siyasi grubu oluşturmuştu.

Parti yönetimi bu muhalefeti giderek daha ağır biçimde baskı altına aldı. Troçki 23 Ekim 1926 tarihinde Politbüro üyeliğinden çıkarıldı. Zinovyev de aynı dönemde üst düzey parti görevlerinden uzaklaştırıldı. Muhalefet liderleri buna rağmen Stalin'in politikalarını eleştirmeye devam etti.

Kasım 1927'de Troçki ve Zinovyev Komünist Partiden tamamen ihraç edildi. Troçki daha sonra Sovyetler Birliği dışına sürgüne gönderildi. Zinovyev ise 1930'larda yeniden tutuklandı ve Moskova Davaları sırasında idam edildi.

Bu nedenle 1926'daki Politbüro tasfiyesini 19 Kasım'a bağlayan kronoloji maddesi tarih bakımından hatalıdır.

1938 - Atatürk'ün naaşı İstanbul'dan Ankara'ya uğurlandıMustafa Kemal Atatürk'ün 10 Kasım 1938 tarihinde Dolmabahçe Sarayı'nda hayatını kaybetmesinin ardından büyük bir devlet cenaze töreni hazırlandı. Naaşı 16 Kasım'dan itibaren Dolmabahçe Sarayı'nın Muayede Salonu'nda katafalka konularak halkın ziyaretine açıldı.

Üç gün boyunca çok büyük kalabalıklar Atatürk'e son kez saygı göstermek için saraya geldi. 19 Kasım sabahı tabut Dolmabahçe Sarayı'ndan alınarak top arabasına yerleştirildi. Cenaze korteji İstanbul sokaklarından geçerek Sarayburnu'na ulaştı.

Buradan Zafer torpidosuyla açıkta bekleyen Yavuz zırhlısına taşındı. Yavuz, Atatürk'ün naaşını İzmit'e götürdü. Tabut İzmit'ten özel cenaze treniyle Ankara'ya doğru yola çıkarıldı. 20 Kasım'da Ankara'ya ulaşan naaş TBMM önündeki katafalka konuldu.

Atatürk 21 Kasım'da geçici kabri olan Ankara Etnografya Müzesine defnedildi ve naaşı 10 Kasım 1953'te Anıtkabir'e nakledildi.

1941 - Crusader Harekâtı 19 Kasım'da değil, 18 Kasım'da başladıII. Dünya Savaşı sırasında Britanya ve Müttefik kuvvetlerinin Kuzey Afrika'daki Alman ve İtalyan birliklerine karşı başlattığı Crusader Harekâtı'nın başlangıç tarihi 18 Kasım 1941'dir.

İngiliz Sekizinci Ordusu Libya-Mısır sınırı boyunca geniş çaplı saldırıya geçti. Harekâtın temel amaçlarından biri Alman ve İtalyan kuvvetlerinin kuşattığı Tobruk üzerindeki baskıyı kaldırmaktı. Mihver kuvvetlerinin önemli bölümünü General Erwin Rommel'in Afrika Korps birlikleri oluşturuyordu.

Çatışmalar son derece hareketli tank muharebelerine sahne oldu. İlk günlerde sonuç belirsiz kaldı ve her iki taraf da ağır kayıplar verdi. Rommel bazı karşı saldırılarla İngiliz birliklerini zor durumda bıraktı. Buna rağmen Müttefikler zaman içerisinde üstünlük sağlayarak Tobruk kuşatmasını kırmayı başardı.

Mihver kuvvetleri El Agheila yönüne çekilmek zorunda kaldı. Bu nedenle olay 19 Kasım listesinde yer alacaksa harekâtın bir gün önce başladığının özellikle belirtilmesi gerekir.

1942 - Harp Ekonomisi Bürosu savaş koşullarında ekonomik koordinasyon için kuruldu1942 yılında Türkiye, II. Dünya Savaşı'na doğrudan katılmamasına rağmen savaş ekonomisinin ağır etkilerini yaşıyordu. İthalatın azalması, ulaşım sorunları ve üretimdeki düşüş temel tüketim maddelerinde ciddi sıkıntılar yarattı.

Gıda, yakacak ve giyecek gibi ürünlerin temini devletin en önemli sorunlarından biri hâline geldi. Bu şartlarda ekonomik tedbirleri daha düzenli yürütmek amacıyla Harp Ekonomisi Bürosu oluşturuldu. Büro, temel ihtiyaç maddelerinin üretimi, dağıtımı ve tüketimiyle ilgili politikaların koordinasyonuna yardımcı olmayı amaçlıyordu.

Ekmek başta olmak üzere bazı ürünlerde karne uygulaması zaten devreye sokulmuştu. Fiyat artışları ve karaborsa da hükûmetin mücadele ettiği başlıca sorunlar arasındaydı. Savaş yıllarında Millî Korunma Kanunu devletin ekonomiye geniş çaplı müdahalesine hukuki zemin sağladı.

Varlık Vergisi gibi son derece tartışmalı mali uygulamalar da aynı yıl yürürlüğe konuldu. Harp Ekonomisi Bürosu bu olağanüstü ekonomik şartların oluşturduğu idari yapılardan biri olarak anılmaktadır.

1942 - Sovyetler Birliği Stalingrad'da Uranüs Harekâtı'nı başlattı1942 yılında Kızıl Ordu, Stalingrad çevresindeki Alman ve Mihver kuvvetlerini kuşatmayı amaçlayan Uranüs Harekâtı'nı başlattı. Taarruz 19 Kasım sabahı yoğun topçu ateşiyle başladı.

Sovyet kuvvetleri doğrudan Stalingrad kent merkezindeki güçlü Alman birliklerine saldırmak yerine onların kuzey ve güney kanatlarındaki daha zayıf Rumen birliklerini hedef aldı. Taarruz kısa sürede Rumen savunmasını yardı.

Sovyet tank ve piyade birlikleri Alman 6. Ordusunun gerisine doğru ilerledi. Güneyden başlayan ikinci saldırıyla iki Sovyet kolu 23 Kasım tarihinde Kalaç yakınlarında birleşti. Böylece General Friedrich Paulus komutasındaki yaklaşık yüz binlerce Mihver askeri Stalingrad bölgesinde kuşatıldı.

Adolf Hitler birliklerin geri çekilmesine izin vermedi. Almanların kuşatmayı kırma girişimleri başarısız oldu. Stalingrad'daki Alman kuvvetleri Şubat 1943'te teslim oldu ve bu yenilgi II. Dünya Savaşı'nın Doğu Cephesi'ndeki en önemli dönüm noktalarından biri hâline geldi.

1943 - III. Türk Tarih Kongresi Ankara'da çalışmalarını sürdürdü1943 yılında Türk Tarih Kurumu tarafından düzenlenen III. Türk Tarih Kongresi Ankara'da gerçekleştirildi. Kongre 15 Kasım tarihinde başladı ve 20 Kasım'a kadar devam etti.

Bu nedenle 19 Kasım kongrenin açılış tarihi değil, toplantıların sürdüğü günlerden biridir. Kongreye Türkiye'nin çeşitli üniversite ve araştırma kurumlarından tarihçiler, arkeologlar ve bilim insanları katıldı. Türk tarihi, Anadolu uygarlıkları, Orta Asya tarihi ve Osmanlı dönemiyle ilgili çeşitli bildiriler sunuldu.

Cumhuriyet'in ilk döneminde tarih araştırmaları devletin kültür politikalarında önemli yer tutuyordu. Türk Tarih Kurumu da bu çalışmaların merkezi kurumlarından biri hâline gelmişti. Kongrelerde yeni arkeolojik kazılardan ve tarih araştırmalarından elde edilen sonuçlar tartışıldı.

II. Dünya Savaşı şartlarına rağmen bilimsel toplantının yapılması dönemin kültür politikaları açısından dikkat çekiciydi. III. Türk Tarih Kongresi Cumhuriyet dönemindeki tarihçilik çalışmalarının gelişmesinde önemli toplantılardan biri oldu.

1946 - Afganistan, İzlanda ve İsveç Birleşmiş Milletlere üye oldu1946 yılında Afganistan, İzlanda ve İsveç Birleşmiş Milletlere resmen üye oldu. Üç ülkenin üyeliği 19 Kasım tarihinde yürürlüğe girdi. Birleşmiş Milletler II.

Dünya Savaşı'nın ardından 1945 yılında uluslararası barışı ve güvenliği korumak amacıyla kurulmuştu. Örgütün başlangıçta 51 kurucu üyesi bulunuyordu. Yeni ülkelerin kabulü için Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin tavsiyesi ve Genel Kurulun kararı gerekiyordu.

Afganistan, İzlanda ve İsveç'in katılımıyla örgütün üye sayısı arttı. İsveç savaş sırasında resmî tarafsızlık politikası izlemişti. İzlanda 1944 yılında Danimarka'dan tamamen ayrılarak cumhuriyet olmuştu. Afganistan ise bağımsız dış politikasını uluslararası örgüt üyeliğiyle güçlendirmeye çalışıyordu.

19 Kasım 1946, Birleşmiş Milletlerin savaş sonrası dönemde giderek daha geniş ve evrensel bir örgüte dönüşme sürecinin önemli tarihlerinden biri oldu.

1949 - İstanbul Radyosu Harbiye'deki yeni Radyoevi'nden yayına başladı1949 yılında İstanbul Radyosu, Harbiye'de inşa edilen yeni İstanbul Radyoevi'nden düzenli yayınlarına başladı. İstanbul'daki radyo yayınlarının geçmişi 1927 yılına kadar uzanıyordu.

İlk yayın dönemi sınırlı teknik imkânlarla yürütülmüş, daha sonra yayın faaliyetlerinde çeşitli kesintiler yaşanmıştı. Devlet 1940'lı yıllarda İstanbul için modern ve güçlü bir radyo merkezi kurulmasına karar verdi. Harbiye'deki Radyoevi bu amaçla inşa edildi.

19 Kasım 1949 tarihinde yeni binadan yayın başladı. Radyoevinde konser salonları, kayıt stüdyoları ve teknik yayın birimleri bulunuyordu. Türk sanat müziği, Türk halk müziği, haber, tiyatro ve kültür programları İstanbul Radyosunun yayınlarında önemli yer tuttu.

Radyo, televizyonun yaygınlaşmasından önce Türkiye'nin en etkili kitle iletişim araçlarından biri oldu. İstanbul Radyoevi de Türk yayıncılık ve müzik tarihinin önemli merkezlerinden biri hâline geldi.

1954 - Sammy Davis Jr. trafik kazasında sol gözünü kaybetti1954 yılında Amerikalı şarkıcı, dansçı ve oyuncu Sammy Davis Jr. Kaliforniya'da geçirdiği ağır bir trafik kazasında sol gözünü kaybetti. Kaza 19 Kasım sabahı San Bernardino yakınlarında meydana geldi.

Davis otomobiliyle Las Vegas'tan Los Angeles'a giderken önündeki bir araca çarptı. Çarpışma sırasında yüzünden ağır şekilde yaralandı. Hastaneye kaldırılan sanatçının sol gözü kurtarılamadı. Bir süre tedavi gördükten sonra protez göz kullanmaya başladı.

Davis kazadan birkaç hafta sonra sahne hayatına geri döndü. Daha sonraki yıllarda Frank Sinatra ve Dean Martin ile birlikte Rat Pack grubunun en tanınmış üyelerinden biri hâline geldi. Şarkıcılığın yanı sıra dans, oyunculuk ve televizyon alanında da büyük başarı kazandı.

Sammy Davis Jr. 20. yüzyıl Amerikan eğlence dünyasının en çok yönlü sanatçılarından biri olarak tarihe geçti.

1960 - Genel af düzenlemesinden binlerce tutuklu ve hükümlü yararlandı1960 yılında 27 Mayıs askerî müdahalesinden sonraki dönemde cezaevlerindeki tutuklu ve hükümlülere yönelik geniş kapsamlı bir af düzenlemesi gündeme geldi. Millî Birlik Komitesi yönetimi ceza mevzuatı ve cezaevi nüfusu konusunda çeşitli düzenlemeler yaptı.

Kasım ayında kabul edilen af uygulamasından binlerce kişinin yararlanacağı açıklandı. Dönemin kronolojilerinde yaklaşık 15 bin tutuklu ve hükümlünün tahliye veya ceza indirimi kapsamına girdiği belirtilmektedir. Af bütün suçları kapsayan sınırsız bir düzenleme değildi ve çeşitli suç grupları kapsam dışında bırakıldı.

27 Mayıs sonrasında Demokrat Partili yöneticilerin Yassıada'daki yargılanmaları ise ayrı bir hukuki süreç olarak devam ediyordu. Bu nedenle söz konusu af eski siyasi yöneticilerin Yassıada davalarını ortadan kaldırmadı. Uygulama özellikle adi suçlardan mahkûm kişilerin ceza sürelerinde önemli değişiklikler yarattı.

Türkiye'de genel af ve ceza indirimi düzenlemeleri daha sonraki dönemlerde de siyasi ve toplumsal tartışmaların konusu oldu. 1960 düzenlemesi de darbe sonrasındaki hukuk ve ceza politikalarının önemli adımlarından biri olarak kayıtlara geçti.

1967 - TBMM Hükûmete Kıbrıs için yurt dışına asker gönderme yetkisi verdi1967 yılında Kıbrıs'ta yaşanan çatışmalar Türkiye ile Yunanistan arasındaki gerilimi savaş ihtimaline kadar yükseltti. Geçitkale ve Boğaziçi bölgelerinde Kıbrıslı Türklerle Rum ve Yunan kuvvetleri arasında yaşanan çatışmalar Ankara'da büyük tepkiye yol açtı.

Türkiye Büyük Millet Meclisi gelişmeleri görüşmek üzere art arda kapalı oturumlar gerçekleştirdi. 19 Kasım tarihinde TBMM, Hükûmete Türk Silahlı Kuvvetlerini ülke dışında kullanma yetkisi verdi. Bu karar olası bir Kıbrıs müdahalesinin hukuki zeminini oluşturuyordu.

Türk donanması alarma geçirildi ve çıkarma hazırlıkları hızlandırıldı. Ankara'daki 28. Tümenin birlikleri de İskenderun bölgesine sevk edilmeye başlandı. Türkiye aynı zamanda Yunanistan'dan adadaki askerlerini geri çekmesini ve General Georgios Grivas'ın Kıbrıs'tan ayrılmasını istedi.

ABD'nin yoğun diplomatik girişimleriyle doğrudan askerî çatışmanın önüne geçildi. 1967 krizi, Türkiye'nin Kıbrıs konusunda askerî müdahale seçeneğini ciddi biçimde gündeme aldığı en önemli olaylardan biri oldu.

1975 - İzmir'de üç kadının öldürüldüğü cinayet işlendi1975 yılında İzmir'de Halil Fevzi Uyguntürk tarafından üç kadının öldürüldüğü ağır bir cinayet olayı meydana geldi. Uyguntürk'ün evlenmek istediği genç kadının başka biriyle nişanlanması üzerine saldırıyı gerçekleştirdiği bildirildi.

Genç kadının çalıştığı tarlaya giden saldırgan burada kadını, annesini ve yanında bulunan bir başka kadını öldürdü. Olay kamuoyunda büyük tepki yarattı. Fail kısa süre içinde yakalandı ve hakkında ceza davası açıldı. Yargılama sonucunda idam cezasına mahkûm edildi.

Ancak 1970'li yıllarda verilen birçok idam cezası gibi karar uzun süre infaz edilmedi. 12 Eylül 1980 askerî darbesinin ardından idam cezalarının yeniden uygulanmaya başlanmasıyla dosya tekrar gündeme geldi. Halil Fevzi Uyguntürk hakkındaki ölüm cezası askerî yönetim döneminde TBMM'nin yerine yasama yetkisini kullanan Millî Güvenlik Konseyinin onayından geçti.

Uyguntürk 1982 yılında idam edildi ve olay Türkiye'deki kadın cinayetleri tarihinin ağır örneklerinden biri olarak anıldı.

1977 - Enver Sedat İsrail'i ziyaret eden ilk Arap devlet başkanı oldu1977 yılında Mısır Devlet Başkanı Enver Sedat, İsrail'e gerçekleştirdiği tarihî ziyaretle Arap İsrail ilişkilerinde yeni bir dönemin başlangıcını oluşturdu. Sedat daha önce Mısır parlamentosunda yaptığı konuşmada barış için İsrail'e gitmeye hazır olduğunu açıklamıştı.

Bu açıklama ilk başta birçok kişi tarafından sembolik bir ifade olarak değerlendirilmişti. Ancak Sedat 19 Kasım 1977 tarihinde Kudüs'e giderek İsrail'i ziyaret eden ilk Arap devlet başkanı oldu. İsrail Başbakanı Menahem Begin tarafından karşılandı.

Sedat ertesi gün İsrail parlamentosu Knesset'te konuşma yaptı. Konuşmasında savaşların sona erdirilmesi ve kalıcı barış çağrısında bulundu. Ziyaret Arap dünyasının önemli bir bölümünde sert eleştirilere yol açtı. Buna karşılık ABD yönetimi Mısır ile İsrail arasındaki diplomatik süreci destekledi.

Görüşmeler 1978 Camp David Anlaşmalarına ve 1979 Mısır İsrail Barış Antlaşmasına uzandı. Sedat ve Begin 1978 Nobel Barış Ödülü'nü birlikte aldı.

1977 - TAP Havayollarına ait Boeing 727 Madeira'da düştü1977 yılında Portekiz'in ulusal havayolu şirketi TAP'a ait Boeing 727 tipi yolcu uçağı Madeira Adası'na iniş sırasında kaza yaptı. TAP 425 sefer sayılı uçuş Brüksel'den Lizbon üzerinden Madeira'nın Funchal kentine gidiyordu.

19 Kasım gecesi hava koşullarının kötü olması ve pistin yağış nedeniyle kayganlaşması inişi güçleştirdi. Uçak ilk iki iniş girişiminde başarılı olamadı. Üçüncü denemede piste temas eden uçak yeterli mesafede duramadı. Pistten çıkan Boeing 727 yamaçtan aşağı sürüklendi ve parçalanarak alev aldı.

Uçakta bulunan 164 kişiden 131'i hayatını kaybetti. Bu nedenle bazı eski kronolojilerde verilen 130 rakamı güncel kayıtlarla tam olarak örtüşmemektedir. Kazadan sonra Madeira Havalimanı'nın kısa pisti ve güvenlik şartları yoğun biçimde tartışıldı. Pist daha sonraki yıllarda önemli ölçüde uzatıldı ve havalimanı altyapısı yenilendi.

1979 - Gazeteci ve eski milletvekili İlhan Darendelioğlu öldürüldü1979 yılında gazeteci, yazar ve eski milletvekili İlhan Egemen Darendelioğlu İstanbul'da düzenlenen silahlı saldırıda hayatını kaybetti. Darendelioğlu milliyetçi siyasi çevrelerde tanınan bir isimdi ve daha önce Adalet Partisinden milletvekilliği yapmıştı.

Gazetecilik hayatında çeşitli yayınlarda görev aldı ve milliyetçi görüşleriyle öne çıktı. Son döneminde Ortadoğu gazetesinde yazılar yazıyordu. 19 Kasım 1979 tarihinde İstanbul'da bulunduğu bir binadan çıktıktan sonra silahlı saldırıya uğradı.

Saldırganlar olay yerinden kaçtı. Darendelioğlu aldığı yaralar sonucunda hayatını kaybetti. Cinayet Türkiye'de sağ ve sol gruplar arasındaki siyasi şiddetin yoğunlaştığı bir dönemde meydana geldi. 1979 ve 1980 yıllarında siyasetçiler, akademisyenler, gazeteciler ve güvenlik görevlileri sık sık suikastların hedefi oluyordu.

Darendelioğlu cinayeti de 12 Eylül 1980'e giden süreçteki siyasi şiddetin önemli olaylarından biri olarak kayıtlara geçti.

1984 - Türk diplomat Enver Ergun Viyana'da öldürüldü1984 yılında Birleşmiş Milletler görevlisi ve Türk diplomat Enver Ergun, Avusturya'nın başkenti Viyana'da düzenlenen silahlı saldırıda öldürüldü. Ergun Birleşmiş Milletler bünyesinde görev yapıyordu.

19 Kasım sabahı evinden işine gitmek üzere ayrıldığı sırada silahlı saldırıya uğradı. Ağır yaralanan Ergun olay yerinde hayatını kaybetti. Saldırının sorumluluğunu Ermeni Devrimci Ordusu adıyla bilinen örgüt üstlendi. Bu örgüt 1970'lerin sonu ve 1980'lerde Türk diplomatlara yönelik saldırılar gerçekleştiren silahlı yapılanmalardan biriydi.

Aynı dönemde ASALA tarafından da çeşitli ülkelerde Türk diplomatik temsilciliklerine ve görevlilerine yönelik saldırılar düzenleniyordu. Enver Ergun'un öldürülmesi Türkiye'de ve uluslararası diplomatik çevrelerde tepkiyle karşılandı.

Avusturya makamları olayla ilgili geniş çaplı soruşturma başlattı. Ergun, 1970'ler ve 1980'lerde yurt dışında saldırılarda hayatını kaybeden Türk diplomat ve kamu görevlileri arasında yer aldı.

1985 - Reagan ve Gorbaçov ilk kez Cenevre'de bir araya geldi1985 yılında ABD Başkanı Ronald Reagan ile Sovyetler Birliği lideri Mihail Gorbaçov ilk kez yüz yüze görüşmek üzere İsviçre'nin Cenevre kentinde bir araya geldi. Bazı eski Türkçe kronolojilerde şehir adı yanlışlıkla Cenova olarak geçmektedir.

Zirve 19 ve 20 Kasım tarihlerinde gerçekleştirildi. Görüşmeler Soğuk Savaş'ın en gergin dönemlerinden birinin ardından düzenlendi. Reagan yönetimi Sovyetler Birliği'ne karşı sert politikaları ve Stratejik Savunma Girişimi projesiyle biliniyordu.

Gorbaçov ise kısa süre önce Sovyet liderliğine gelmiş ve daha farklı bir dış politika yaklaşımı benimsemeye başlamıştı. İki lider nükleer silahların azaltılması, stratejik silahlanma, bölgesel çatışmalar ve ikili ilişkileri görüştü.

Zirvede kapsamlı bir silahsızlanma anlaşması imzalanmadı ancak doğrudan iletişim kurulması önemli bir gelişme oldu. Taraflar nükleer bir savaşın kazanılamayacağı ve böyle bir savaşın yapılmaması gerektiği konusunda ortak görüş açıkladı.

Cenevre Zirvesi daha sonra gerçekleşecek Reykjavik, Washington ve Moskova görüşmelerinin önünü açtı.

1988 - Benazir Butto'nun partisi Pakistan seçimlerinden birinci çıktı1988 yılında Pakistan'da yapılan genel seçimler Benazir Butto liderliğindeki Pakistan Halk Partisinin başarısıyla sonuçlandı. Seçimler 16 Kasım tarihinde yapıldı.

Pakistan birkaç ay önce Devlet Başkanı Muhammed Ziya ül Hak'ın uçak kazasında hayatını kaybetmesiyle yeni bir siyasi döneme girmişti. Pakistan Halk Partisi Ulusal Mecliste en fazla sandalyeyi kazandı ancak tek başına mutlak çoğunluğa ulaşamadı.

Bu nedenle Benazir Butto'nun 19 Kasım günü doğrudan Başbakan seçildiğini söylemek tam olarak doğru değildir. Seçimlerin ardından hükûmet kurma görüşmeleri yürütüldü. Cumhurbaşkanı Gulam İshak Han, Butto'yu hükûmeti kurmakla görevlendirdi.

Benazir Butto 2 Aralık 1988 tarihinde Başbakan olarak yemin etti. Böylece Müslüman çoğunluklu bir ülkede hükûmet başkanı olan ilk kadın olarak tarihe geçti. Butto'nun iktidara gelişi Pakistan'ın uzun askerî yönetim döneminden sivil yönetime geçişinin önemli aşamalarından biri oldu.

1990 - Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı Paris'te başladı1990 yılında Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı devlet ve hükûmet başkanları Paris'te bir araya geldi. Zirve 19 Kasım tarihinde başladı ve 21 Kasım'a kadar devam etti.

Toplantı Berlin Duvarı'nın yıkılması, Doğu Avrupa'daki komünist rejimlerin sona ermesi ve Almanya'nın birleşmesinden hemen sonraki yeni Avrupa düzenini ele aldı. ABD, Kanada, Sovyetler Birliği ve Avrupa ülkelerinin liderleri zirveye katıldı.

Soğuk Savaş'ın sona ermekte olduğu bu ortamda Avrupa'nın güvenlik yapısının yeniden tanımlanması amaçlandı. Zirvenin en önemli sonucu 21 Kasım'da imzalanan Yeni Bir Avrupa İçin Paris Şartı oldu. Belgede demokrasi, insan hakları, hukukun üstünlüğü ve ekonomik özgürlük ortak değerler olarak benimsendi.

Aynı zirvede konvansiyonel silahların azaltılmasına yönelik önemli anlaşmalar da gündeme geldi. AGİK daha sonra kurumsal yapısını güçlendirdi. Örgütün adı 1995 yılında Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı olarak değiştirildi.

1991 - DYP ve SHP koalisyonuyla 49. Türkiye Hükûmeti kuruldu1991 yılında yapılan genel seçimlerden sonra Türkiye'de Doğru Yol Partisi ile Sosyaldemokrat Halkçı Parti arasında koalisyon hükûmeti kuruldu. 20 Ekim seçimlerinde Süleyman Demirel liderliğindeki DYP birinci parti olmuş ancak tek başına hükûmet kurabilecek çoğunluğa ulaşamamıştı.

Bunun üzerine DYP ile Erdal İnönü'nün liderliğindeki SHP arasında koalisyon görüşmeleri başladı. İki parti farklı siyasi geleneklerden gelmesine rağmen hükûmet kurma konusunda anlaşmaya vardı. 19 Kasım 1991 tarihinde 49.

Türkiye Hükûmeti oluşturuldu. Süleyman Demirel Başbakan, Erdal İnönü ise Başbakan Yardımcısı oldu. Hükûmet programında demokratikleşme, insan hakları, ekonomik sorunlar ve Kürt meselesi gibi başlıklar yer aldı. Koalisyon Türkiye'nin 1990'lı yıllardaki çok partili hükûmetler döneminin önemli örneklerinden biri oldu.

Turgut Özal'ın 1993 yılında hayatını kaybetmesinin ardından Süleyman Demirel Cumhurbaşkanı seçildi. Bunun ardından DYP genel başkanlığına Tansu Çiller geldi ve koalisyon yeni başbakanla devam etti.

1992 - İstanbul'da dört polis memuru silahlı saldırıda öldürüldü1992 yılında İstanbul'da polis aracına düzenlenen silahlı saldırıda dört polis memuru hayatını kaybetti. Olay 19 Kasım tarihinde meydana geldi. Silahlı kişiler polis aracına ateş açarak görevlileri hedef aldı.

Saldırının sorumluluğunu Devrimci Sol adlı örgüt üstlendi. Dev Sol 1970'lerin sonlarından itibaren Türkiye'de çeşitli silahlı saldırılar gerçekleştiren yasadışı bir örgüttü. Örgüt daha sonra yaşadığı bölünmenin ardından DHKP C adıyla faaliyet gösteren yapılanmayla devam etti.

Öldürülen polisler için düzenlenen cenaze törenlerinde yoğun tepkiler yaşandı. Dönemin basınında bazı katılımcıların “Kahrolsun insan hakları” şeklinde slogan attığı aktarıldı. Bu slogan özellikle güvenlik güçleri ile insan hakları savunucuları arasında o dönemde yaşanan sert tartışmaların sembolik örneklerinden biri hâline geldi.

Olay 1990'ların başında Türkiye'de güvenlik güçlerini hedef alan siyasi şiddetin yoğunlaştığı dönemin önemli saldırılarından biriydi.

1994 - Türk halterciler Dünya Şampiyonası'na damga vurdu1994 yılında İstanbul'da düzenlenen Dünya Halter Şampiyonası Türk sporunun en başarılı organizasyonlarından birine sahne oldu. Şampiyonada Naim Süleymanoğlu, Halil Mutlu ve Fedai Güler önemli dereceler elde etti.

Naim Süleymanoğlu 64 kilo kategorisinde koparma, silkme ve toplamda altın madalya kazanarak dünya şampiyonu oldu. Yarışmalar sırasında birden fazla dünya rekoruna imza attı. Halil Mutlu da hafif sıkletlerde gösterdiği performansla üç altın madalya elde etti ve dünya rekorları kırdı.

Bazı dönemin kronolojilerinde Mutlu'nun yedi, Süleymanoğlu'nun beş dünya rekoru kırdığı ifade edilmektedir ancak aynı yarışma içindeki rekor denemelerinin sayımı kaynaklara göre farklı verilebilmektedir. Fedai Güler de 70 kilo kategorisinde önemli başarılar elde ederek madalya kazandı.

Türkiye takım olarak şampiyonanın en dikkat çekici ülkelerinden biri oldu. Naim Süleymanoğlu ve Halil Mutlu daha sonraki yıllarda olimpiyat şampiyonluklarını da sürdürdü. 1994 İstanbul Dünya Halter Şampiyonası Türk halterinin altın döneminin en önemli organizasyonlarından biri kabul edilir.

1997 - McCaughey yedizleri sağ olarak dünyaya geldi1997 yılında ABD'nin Iowa eyaletinde Bobbi McCaughey yedi bebek dünyaya getirerek dünya çapında büyük ilgi gördü. Doğum 19 Kasım tarihinde Des Moines kentindeki bir hastanede gerçekleştirildi.

Bobbi ve Kenny McCaughey çifti çocuk sahibi olabilmek için doğurganlık tedavisi görmüştü. Tedavi sonucunda yedi embriyonun gelişmeye devam ettiği tespit edildi. Doktorlar çoklu gebeliğin anne ve bebekler açısından ciddi risk taşıdığını belirtti.

Buna rağmen aile gebeliğin devam etmesini tercih etti. Dört erkek ve üç kız bebek sezaryenle dünyaya geldi. Bebeklerin tamamı doğum sırasında hayattaydı. McCaughey yedizleri, tüm bebeklerin canlı doğduğu ve hayatta kaldığı ilk bilinen yediz vakası olarak geniş çapta tanındı.

Bebeklerden bazıları erken doğuma bağlı sağlık sorunları yaşasa da yedizler büyüyerek yetişkinliğe ulaştı. Olay çoklu gebeliklerin tıbbi ve etik boyutları konusunda da uluslararası tartışmalara yol açtı.

1999 - Uyarlanmış Avrupa Konvansiyonel Kuvvetler Antlaşması İstanbul'da imzalandı1999 yılında İstanbul'da düzenlenen Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı Zirvesi 19 Kasım tarihinde sona erdi. Zirveye Avrupa, Kuzey Amerika, Kafkasya ve Orta Asya ülkelerinin devlet ve hükûmet başkanları katıldı.

Toplantının en önemli sonuçlarından biri Avrupa Konvansiyonel Kuvvetler Antlaşması'nın değişen güvenlik şartlarına uyarlanması oldu. Soğuk Savaş döneminde hazırlanan ilk antlaşma NATO ve Varşova Paktı blokları arasındaki askerî dengeye dayanıyordu.

Sovyetler Birliği ve Varşova Paktı'nın dağılmasının ardından bu sistemin yeniden düzenlenmesi gerekli hâle gelmişti. 19 Kasım 1999 tarihinde Uyarlanmış AKKA Antlaşması İstanbul'da imzalandı. Yeni sistem askerî araç ve silah sınırlamalarını bloklar yerine devletler temelinde düzenlemeyi amaçlıyordu.

Zirvede ayrıca İstanbul Şartı adı verilen siyasi belge kabul edildi. Rusya'nın Gürcistan ve Moldova'daki askerî varlığı da zirvenin önemli tartışma konularındandı. Antlaşmanın uygulanması ve onaylanması sonraki yıllarda Rusya ile NATO ülkeleri arasında ciddi anlaşmazlıklara yol açtı.

2005 - Hadisa'da 24 Iraklı sivil öldürüldü2005 yılında Irak'ın Hadisa kentinde ABD Deniz Piyadelerinin karıştığı ve daha sonra büyük uluslararası tartışmalara yol açan bir olay meydana geldi. 19 Kasım sabahı bir Amerikan askerî konvoyuna yol kenarına yerleştirilen bomba ile saldırı düzenlendi.

Patlamada bir Amerikan deniz piyadesi hayatını kaybetti ve iki asker yaralandı. Patlamanın hemen ardından bölgedeki Amerikan askerleri çevredeki evlere girdi. Operasyon sırasında kadınlar, çocuklar ve yaşlıların da aralarında bulunduğu 24 Iraklı sivil öldürüldü.

İlk askerî açıklamalarda sivillerin bombalı saldırı sonucu hayatlarını kaybettiği bildirildi. Ancak daha sonra ortaya çıkan tanık anlatımları ve incelemeler, sivillerin önemli bölümünün askerlerin ateşiyle öldürüldüğünü gösterdi.

ABD ordusu kapsamlı soruşturma başlattı ve bazı deniz piyadeleri hakkında suçlamalar yöneltildi. Yargı süreçlerinin büyük bölümünde suçlamalar düşürüldü veya hafifletildi. Hadisa olayı Irak Savaşı sırasında sivillere yönelik güç kullanımının en fazla tartışılan vakalarından biri olarak tarihe geçti.

Tarihin izinde bir gün: 19 KasımHer yılın her günü, tarih sayfalarında yeni bir hikâye anlatır. Bugün, 19 Kasım'ın geçmişten günümüze uzanan izlerine birlikte göz attık. Yarın, tarihin başka bir sayfasında yeniden buluşmak üzere.

💬 Habere Tepkinizi Belirtin:
Habermetrik WhatsApp Kanalına Katılın

Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.

Kanalı Takip Et →
Kaynaklar: kapadokyahaber.com.tr
Haber metni ve görseller kapadokyahaber.com.tr sitesine aittir; tam içerik kaynak sitede yayınlanır.
Haber Künyesi
Kategori: Yangın
Yayın: 19 Kasım 2026 04:17 · Kaynak: kapadokyahaber.com.tr
Kaynağı Oku ↗