Osmanlı’dan Avrupa’ya Uzanan Bir HikÂye: çiçek Aşısının Unutulan Tarihi

Müjde Elif Şahin Bugün milyonlarca insanın hayatını kurtaran aşıların tarihindeki önemli bir dönüm noktasında Osmanlı İmparatorluğu da rol almıştı.

Yüzyıllar boyunca insanlığın en korkulan hastalıklarından biri olan çiçek hastalığı, milyonlarca insanın ölümüne, hayatta kalanların ise kalıcı izler taşımasına neden oldu. Henüz modern tıbbın gelişmediği dönemlerde bu hastalık, toplumları derinden sarsan büyük bir tehdit oluşturuyordu.

Ancak insanlar bu hastalığa karşı korumanın yollarını arıyordu. Bu arayışta Osmanlı topraklarında uygulanan geleneksel bir yöntem, Avrupa’daki tıp tarihini de etkileyecekti.

1717 yılında İstanbul’da bulunan İngiliz yazar Lady Mary Wortley Montagu, Osmanlı toplumunda çiçek hastalığına karşı uygulanan koruyucu bir yöntemi gözlemledi.

Bu yöntemde, çiçek hastalığı geçirmiş kişilerin lezyonlarından alınan materyal sağlıklı kişilere uygulanıyordu. Variolasyon adı verilen bu işlem, hastalığın daha hafif geçirilmesini ve bağışıklık kazanılmasını amaçlıyordu. Ancak ciddi hastalık ve ölüm riski de taşıyordu.

Montagu, bu uygulamadan o kadar etkilendi ki 1718 yılında kendi oğluna da yaptırdı. Daha sonra deneyimlerini İngiltere’ye aktararak yöntemin Avrupa’da tanınmasına katkıda bulundu.

BİR ANNENİN GÖZLEMİ, BİR DÖNEMİN DEĞİŞİMİ

Montagu’nun mektupları ve girişimleri, İngiltere’de çiçek hastalığına karşı koruyucu uygulamalara yönelik ilgiyi artırdı. Osmanlı’da gözlemlediği bu geleneksel yöntem, Avrupa’da yürütülen tartışmaların ve uygulamaların bir parçası hâline geldi.

Elbette bu, modern aşının henüz geliştirilmediği bir dönemdi. Variolasyonun riskleri nedeniyle daha güvenli bir yönteme ihtiyaç duyuyordu.

1796 yılında İngiliz hekim Edward Jenner, inek çiçeği enfeksiyonunun insan çiçeğine karşı koruma sağlayabileceği gözleminden hareketle bir deney gerçekleştirdi.

Bu yaklaşım, çiçek hastalığına karşı aşımanın gelişiminde tarihî bir dönüm noktası oldu. Osmanlı’da gözlemlenen variolasyon ile Jenner’ın geliştirdiği aşı aynı yöntem değildi; ancak onun devamı, ilham kaynağı ve her ikisi de insanlığın bu ölümcül hastalıkla mücadelesinin önemli parçalarıydı.

Yüzyıllar süren mücadelenin ardından, yoğun uluslararası aşılama çalışmaları sayesinde çiçek hastalığı dünya genelinde ortadan kaldırıldı. Dünya Sağlık Örgütü, hastalığın eradike edildiğini 1980 yılında resmen ilan etti.

Böylece çiçek hastalığı, insanlık tarihinde dünya çapında ortadan kaldırıldığı resmen ilan edilen ilk insan hastalığı oldu.

TARİHİN BİZE HATIRLATTIĞI GERÇEK

Bilimsel ilerleme, çoğu zaman tek bir kişinin ya da tek bir ülkenin eseri değildir. Farklı toplumların gözlemleri, deneyimleri ve birikimleri zaman içinde birleşerek insanlığın ortak mirasını oluşturur..

(Alıntı)

Sevgili dostlar yüzümüzde gülümseme, bedenimizde sağlık esenlik, yuvalarımızda huzur mutluluk,cüzdanımızda bolluk bereket daim olsun sevgiyle kalın dostlar.