Bir Koku Neden Yıllar Öncesine Götürüyor?

Sokakta yürürken duyulan bir parfüm kokusu ya da taze pişmiş ekmeğin aroması, yıllar önce yaşanan ve unutulduğu düşünülen anıları bir anda yeniden canlandırabiliyor. Bilim insanları, koku duyusunun diğer duyulardan farklı olarak beynin hafıza ve duygu merkezleriyle doğrudan bağlantı kurmasının bu güçlü etkileşimde rol oynadığını ortaya koyuyor.

Beş duyu organımız arasında belki de en büyüleyici ve gizemli olanı burundur. Günlük yaşam sırasında farkında olmadan alınan tek bir koku, zihnin derinliklerine gömülmüş bir olayı, mekânı veya insanı aniden yeniden hatırlatabiliyor.

Unutulduğu düşünülen pek çok detayın tek bir kokuyla yeniden ortaya çıkmasının arkasında ise beynin çalışma sistemi bulunuyor.

Kokuları neden tanımlamakta zorlanıyoruz? Çevremizde ilk kez karşılaştığımız kokuları kolaylıkla fark edebilsek de bunları tanımlamakta sıklıkla zorlanıyoruz. Kokuları genellikle kendi adları yerine onları yayan kaynak üzerinden tarif ediyoruz.

"Çiçek gibi kokuyor" veya "Sıcak ekmek gibi" ifadelerinin kullanılmasının nedeni de zihnin kokuyu doğrudan nesnelerin ve yaşanmışlıkların imgesiyle eşleştirmesinden kaynaklanıyor.

Koku duyusu diğer duyulardan farklı çalışıyor Görme, duyma ve dokunma gibi diğer duyulardan gelen sinyaller öncelikle beynin "talamus" adı verilen aktarma ve filtreleme merkezine ulaşıyor. Talamus, kendisine ulaşan verileri süzerek ilgili beyin bölgelerine gönderiyor.

Bu filtreleme nedeniyle bazı görsel veya işitsel detaylar bilince ulaşmadan elenebiliyor.

Koku duyusunda ise sistem farklı işliyor. Burundaki reseptörlerden alınan koku sinyalleri talamusa uğramadan doğrudan koku alma soğanına (olfactory bulb) iletiliyor. Bu doğrudan erişim, kokuların bilince ulaşma hızını ve etkisini benzersiz hale getiriyor.

Bir ortamda bulunan kokunun bir süre sonra alınmamasının nedeni ise beynin bu sinyali filtrelemesi değil, burundaki reseptörlerin doygunluğa ulaşması olarak açıklanıyor.

Hafıza ve duygu merkezleriyle yan yana Koku alma soğanının beyinde bulunduğu konum, kokuların anılar üzerindeki etkisinin en önemli noktalarından birini oluşturuyor.

Beyinde kokuların işlendiği bu yapı, anıların depolanmasından sorumlu hipokampus ile duyguların kontrol merkezi olan amigdala ile fiziksel olarak yan yana bulunuyor.

Beynin bu hafıza bölgesinde hasar oluşan kişilerin, yeni bilgileri veya isimleri öğrenseler bile bunlara ilişkin kalıcı izler oluşturamadığı biliniyor.

"Epizodic hafıza" yani anısal bellek adı verilen bu alan, sokakta yürürken bir parfüm kokusuyla yeniden canlanan anıların depolandığı yer olarak belirtiliyor. Koku alma soğanının hafıza merkeziyle yakın komşuluğu, kokular ile geçmiş tecrübeler arasında güçlü bir bağ kurulmasını sağlıyor.

Koku sisteminin kendi hafıza deposu olabilir Son yapılan bilimsel araştırmalar, koku hafızasının gücüne ilişkin başka bir noktayı daha ortaya koydu.

Koku alma soğanının ilişkide olduğu piriform korteks adı verilen karmaşık yapının, kendisine ait bir hafıza deposuna sahip olabileceği belirlendi.

Üst düzey karar alma ve duyusal verileri değerlendirme merkezleriyle doğrudan bağlantılı çalışan bu yapı, bir yemeğin kötü koktuğunda yenmemesi gerektiği ya da bir dokunun hissettirdiği güzellik gibi yargıların şekillenmesinde rol oynuyor.

Bu karmaşık sinir ağlarının hafıza merkezleriyle kurduğu doğrudan temas sayesinde bir kokunun duyulduğu anda, geçmişte o kokuyla bağlantılı yaşanan ana ait duygusal tablo da zihinde bir anda yeniden canlanabiliyor.

Yorumunuz için teşekkürler, en kısa sürede gözden geçirilip yayınlanacaktır

Yorum yazarak Adapazarı Akşam Haberleri Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Adapazarı Akşam Haberleri Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Yorum yazarak Adapazarı Akşam Haberleri Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Adapazarı Akşam Haberleri Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.