Şanlıurfa'da kalenin duvarlarında 4 ayrı yazıt var! Birinde yalnızca üç kelime yazıyor

Viranşehir'in Eskikale Mahallesi'ndeki Çemdin Kalesi, farklı dönemlerden kalan mimari izleri ve dört Arapça kitabesiyle dikkat çekiyor. Kalenin bir burcundaki yazıtta yalnızca “el-mülk li-Allah” ifadesi bulunuyor.

Şanlıurfa'nın Viranşehir ilçesindeki Çemdin Kalesi, tarih boyunca farklı devletlerin kullandığı savunma yapılarından biri. Tektek Dağları çevresinde stratejik konuma sahip olan kalenin duvarlarında dört ayrı Arapça yazıttan söz ediliyor.

Şanlıurfa Kültür Envanteri'nde yer alan bilgilere göre yazıtlardan biri yalnızca “el-mülk li-Allah” ifadesini içeriyor. Bu söz Türkçede “Hâkimiyet Allah'ındır” anlamına geliyor.

Çemdin Kalesi yüksek kayalık alana kuruldu

Çemdin Kalesi, Viranşehir ilçesinin Eskikale Mahallesi'nde bulunuyor. Kale, doğu-batı yönünde 160 metre, kuzey-güney yönünde ise 180 metrelik bir alanı kapsıyor.

Masif kireç taşı ana kayanın üzerine inşa edilen yapının Roma dönemine kadar uzandığı düşünülüyor. Kültür envanterinde ilk inşa tarihi için MS 2. yüzyıl değerlendirmesi bulunuyor.

Kalenin Orta Çağ'daki adının Jumlayn olduğu da tarihî araştırmalarda aktarılıyor.

Kalenin dört farklı kitabesi bulunuyor

Kültür Envanteri'nde Çemdin Kalesi'nde dört ayrı Arapça kitabeden söz ediliyor. Bunlardan biri H Burcu'nun kuzey duvarında yer alıyor.

Diğer iki yazıt, G Burcu'nun girişindeki kemerin üzerinde bulunuyor. Dördüncü kitabe ise batı girişindeki G Burcu'nun kuzey iç duvarında kayıtlı.

Üç satırdan oluşan bu son yazıtta kûfi yazı kullanılmış. Yazıtın çevresi kazınmış bir çizgiyle sınırlandırılmış.

Birçok devlet tarafından kullanıldı

Çemdin Kalesi, farklı dönemlerde çeşitli siyasi güçlerin kontrolüne geçti. Kültür envanterinde kalenin Araplar, Zengiler, Artuklular, Eyyûbîler, Harezmşahlar, Moğollar, Memlükler, Akkoyunlular ve Bizanslılarla ilişkili kullanım geçmişi aktarılıyor.

Bu dönemlerde kalenin onarıldığı ve genişletildiği belirtiliyor. Yapının farklı mimari izler taşıması da uzun kullanım geçmişiyle ilişkilendiriliyor.

Ancak günümüzde görülen her duvar bölümünün hangi döneme ait olduğunu kesin olarak belirlemek için ayrıntılı mimari incelemeler gerekiyor.

İç bölümde sütunlu mekân bulunuyor

Kalenin alt katında bazilikal planı hatırlatan sütunlu bir mekân bulunuyor. Güney kesimindeki nişlerin askerî depolama amacıyla kullanılmış olabileceği değerlendiriliyor.

Kalenin ana kayaya oyulmuş hendeği ve çevresindeki kaya konutları da envanterde yer alıyor. Bu bölümlerin bir kısmı moloz taş ve dolgu toprakla dolmuş durumda.

Yüzey araştırmalarında Orta Çağ'a tarihlenen sırlı ve sırsız seramik parçaları da tespit edildi.

Viranşehir'in çok dönemli savunma yapısı

Çemdin Kalesi, Roma ve Orta Çağ dönemleriyle ilişkilendirilen mimarisi, kitabeleri ve farklı yapı bölümleriyle Viranşehir'in tarihî savunma yapıları arasında bulunuyor.

Kültür envanterinde birinci derece sit potansiyeli taşıyan alanlar arasında gösterilen kale, doğal ve insan kaynaklı tahribatın etkilerini de taşıyor.