Tarihi Yanıltan Sofra: Tatlı Su Balıkları, İnsan Kemiklerine Sahte Bir Geçmiş Yazıyor

Arkeologların insan kalıntılarının yaşını belirlemek için kullandığı radyokarbon tarihleme yöntemi, beklenmedik bir nedenle ciddi sapmalar gösterebiliyor.

Yeni bir araştırmaya göre çok fazla tatlı su balığı tüketen insanların kemikleri, gerçekte olduğundan yüzlerce hatta yaklaşık 1.000 yıl daha eski görünebiliyor.

npj Heritage Science dergisinde yayımlanan çalışma, özellikle ortaçağdan kalma mezarların tarihlendirilmesinde “tatlı su tuzağı” adı verilen etkinin hesaba katılması gerektiğini ortaya koydu.

Araştırmacılar, Danimarka’daki Orta Çağ manastırlarında bulunan 27 iskeleti inceledi. Bunlardan altısının radyokarbon tarihlerinde, yoğun tatlı su balığı tüketimiyle bağlantılı ciddi sapmalar tespit edildi.

Çalışmanın başyazarı ve Güney Danimarka Üniversitesi’nden arkeometri uzmanı Kaare Lund Rasmussen, sorunun yalnızca Danimarka ile sınırlı olmayabileceğini, Avrupa’nın başka bölgelerinde de benzer sonuçların görülebileceğini belirtti.

Radyokarbon tarihleme, canlıların yaşamları boyunca vücutlarına aldıkları karbon-14 adlı radyoaktif izotopun miktarına dayanıyor.

Bir canlı öldüğünde artık yeni karbon-14 alamıyor ve vücudundaki mevcut karbon-14 zamanla azalmaya başlıyor. Bilim insanları kalan miktarı ölçerek ölümün üzerinden ne kadar zaman geçtiğini hesaplayabiliyor.

Ancak bu yöntem, tüm canlıların başlangıçta benzer miktarda karbon-14 aldığı varsayımına dayanıyor.

Tatlı su ortamlarında ise durum daha karmaşık.

Göller ve nehirlerdeki eski tortular, suya yaşı çok daha büyük olan karbon bileşikleri karıştırabiliyor. Bu nedenle bu sularda yaşayan balıklar, karada yaşayan hayvanlara kıyasla daha az karbon-14 taşıyabiliyor.

Bir insan bu balıkları sık tükettiğinde, söz konusu “eski karbon” onun kemiklerine de geçebiliyor. Sonuç olarak kişi öldükten sonra yapılan radyokarbon ölçümü, kemikleri gerçekte olduğundan çok daha eski gösterebiliyor.

Rasmussen’e göre etkinin büyüklüğü bölgeden bölgeye büyük değişiklik gösterebiliyor.

Örneğin Ren Nehri’nden çıkan bir balık, aynı dönemde yaşamış karasal bir canlıya göre radyokarbon ölçümünde yaklaşık 1.300 yıl daha eski görünebiliyor.

Ancak bu fark sabit değil. Bu nedenle bir insanın yaşından otomatik olarak 1.300 yıl çıkarmak sorunu çözmüyor.

Tatlı su kaynaklarının jeolojik yapısı, suyun kimyası ve kişinin ne kadar balık tükettiği gibi etkenler sonucu değiştirebiliyor.

Araştırmacılar, sapmanın bazı durumlarda sıfıra yakın olabileceğini, bazı durumlarda ise yaklaşık 1.000 yıla ulaşabileceğini belirtiyor.

Araştırmanın çıkış noktalarından biri, Danimarka’daki ortaçağ manastırlarında bulunan bazı iskeletlerin tarihlerindeki belirgin tutarsızlıklardı.

Örneğin bir kişinin radyokarbon ölçümüne göre MS 1100 ile 1155 yılları arasında öldüğü düşünülüyordu.

Ancak gömüldüğü manastırın MS 1236 yılında kurulduğu biliniyordu.

Başka bir iskelet ise yaklaşık MS 976 yılına tarihlenmişti. Bu tarih, mezarın bulunduğu manastırın kurulmasından yaklaşık 200 yıl öncesine denk geliyordu.

Yeni çalışma, sorunun çok daha basit bir kaynaktan doğmuş olabileceğini gösterdi: Balık tüketimi.

Araştırmacılar, bireylerin beslenme biçimini anlamak için kemiklerdeki azot-15 değerlerini de ölçtü.

Bu ölçümler, radyokarbon tarihlerinde büyük sapmalar görülen altı kişinin yüksek miktarda tatlı su balığı tüketmiş olabileceğini ortaya koydu.

Böylece iskeletlerin şaşırtıcı derecede eski görünmesinin nedeni büyük ölçüde açıklanmış oldu.

Araştırmacılar, Orta Çağ insanlarının kalıntıları tarihlendirilirken yalnızca radyokarbon sonuçlarına güvenilmemesi gerektiğini vurguluyor.

Özellikle nehir ve göl balıklarının yoğun tüketildiği bölgelerde, beslenmeye ilişkin kimyasal göstergelerin de hesaba katılması öneriliyor.

Çalışmaya göre sorun yalnızca birkaç yanlış tarihten ibaret değil.

Bu nedenle araştırmacılar, özellikle Orta Çağ Avrupa’sında bulunan insan kalıntılarının tarihlendirilmesinde “tatlı su tuzağı”nın sistematik biçimde dikkate alınması gerektiğini söylüyor.

Yeni bulgular, insanların yüzyıllar önce ne yediğinin bugün yalnızca yaşam biçimlerini değil, kemiklerinin bize “kaç yaşında” göründüğünü de değiştirebildiğini gösteriyor.

: Japon Uzay Aracı, Gizemli Bir Göktaşının Peşinde

Ankara doğumlu, Antalya'da yaşıyor. Hacettepe Üniversitesi'nde İngiliz Dili ve Edebiyatı bölümünden mezun. Hayalleri arasında iyi bir İngilizce öğretmeni olmak veya çevirmenlik yapmak var. İngilizce dışında Almanca da bilmekte. Boş zamanlarında kitap okumayı, yürüyüş yapmayı ve arkadaşlarıyla vakit geçirmeyi sever.