Siverek’in 3 tarihî hamamının hikâyesi değişti! Biri yıkıldı, biri Dengbej Evi oldu

Şanlıurfa’nın Siverek ilçesinde geçmişten günümüze ulaşan üç tarihî hamamın hikâyesi birbirinden farklı. Abdalağa, Cıncıklı ve Yeraltı hamamlarını inceleyen akademik araştırma, yapıların yıllar içinde geçirdiği değişimi ve korunma sorunlarını ortaya koydu.

Araştırmaya göre Yeraltı Hamamı belgeleme çalışması yapılmadan yıkıldı, Abdalağa Hamamı büyük ölçüde ortadan kalktı, Cıncıklı Hamamı ise restore edilerek kültürel faaliyetlere ev sahipliği yapan Dengbej Evi’ne dönüştürüldü.

Yeraltı Hamamı belgeleme yapılmadan yıkıldı

Hicran Hanım Halaç, Mazlum Kalak ve Özge Ceylin Yıldırım tarafından hazırlanan Siverek Tarihi Hamam Yapılarının Kullanım Durumları başlıklı çalışma, 9 Ocak 2018 tarihinde Al Farabi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi’nde yayımlandı. Araştırmada üç tarihî yapının mimari özellikleri, kullanım biçimleri ve korunma durumları ele alındı.

Çalışmanın dikkat çeken tespitlerinden biri Yeraltı Hamamı’na ilişkin oldu. Araştırmacılar, yapının herhangi bir belgeleme çalışması gerçekleştirilmeden yıkılarak ortadan kaldırıldığını aktardı. Böylece Siverek’in tarihî hamam miraslarından biri, mimari özellikleri ayrıntılı biçimde kayıt altına alınmadan kayboldu.

Abdalağa Hamamı’nın yalnızca sıcaklık bölümü ayakta kaldı

Abdalağa Hamamı da araştırmada korunma sorunlarıyla öne çıkan yapılar arasında yer aldı. 2018 tarihli çalışmada hamamın yıkılma tehlikesiyle karşı karşıya olduğu ve acil müdahaleye ihtiyaç duyduğu belirtildi.

Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğünün 2021 yılı Türk-İslam dönemi yüzey araştırmasında ise yapının büyük bölümünün yıkıldığı, yalnızca sıcaklık bölümünün ayakta kaldığı kaydedildi. Bu tespit, hamamın 2018’deki durumunun ardından yapının fiziksel kaybının devam ettiğini gösteren önemli bir kayıt niteliği taşıyor.

Cıncıklı Hamamı Dengbej Evi olarak kullanılmaya başlandı

Üç yapı arasında farklı bir dönüşüm yaşayan Cıncıklı Hamamı, Merkez Banyo adıyla da biliniyor. 2018 tarihli akademik araştırmada yapının sergi salonu ve fotoğraf derneğinin kullanımına tahsis edildiği belirtilmişti.

Sonraki yıllarda restore edilen tarihî hamam için kültürel kullanım planı oluşturuldu. 2021 yılı yüzey araştırmasında yapının Müzik Evi olarak değerlendirilmesinin planlandığı aktarıldı. Siverek’teki restorasyon sürecine ilişkin kayıtların ardından yapı, 14 Temmuz 2024 tarihinde Dengbej Evi olarak açıldı.

Böylece geçmişte hamam olarak hizmet veren tarihî mekân, geleneksel müzik kültürünün yaşatıldığı bir alana dönüştürüldü.

Siverek’in tarihî hamamları farklı kaderler yaşadı

Abdalağa, Cıncıklı ve Yeraltı hamamları üzerine yapılan araştırma, tarihî yapıların korunmasının ve kullanım biçimlerinin zaman içinde nasıl değişebildiğini ortaya koyuyor. Yeraltı Hamamı yıkılarak ortadan kalkarken Abdalağa Hamamı’nın büyük bölümü kaybedildi.

Cıncıklı Hamamı ise restorasyonun ardından farklı bir işlevle kültürel yaşama dahil edildi.

Akademik çalışmanın 2018 yılına ait tespitleri ile 2021 yüzey araştırması ve 2024 tarihli Dengbej Evi açılış bilgileri birlikte değerlendirildiğinde, üç yapının geçmişten bugüne aynı koruma ve kullanım sürecini yaşamadığı görülüyor.