İnsan Bir Ömrü Kendine Varmak İçin Yürür

“Hayatının geri kalanını geçirmek istediğin kişi herkesten önce kendin olmalı.”

— Rupi Kaur, Süt ve Bal

Gençken hayatın bizi bir yerlere götüreceğine çok büyük bir umutla bağlanır ve inanırız. Bir okula, bir mesleğe, bir şehre, sevdiğimiz bir insanın yanına gibi. Varacağımız her yerde biraz daha tamamlanacağımızı ve iyileşeceğimizi düşünürüz.

Önümüzde sanki aşılacak bir eşik vardır hep. O eşiği geçince içimizdeki huzursuzluğun dineceğine, tamamlanacağımıza ve hayatın nihayet yerli yerine oturacağına inanırız.

Sonra bir gün, onca yolu yürümüşken kendimize yabancı olduğumuzu fark ederiz. İşlerimizi yetiştirmiş, sorumluluklarımızı yerine getirmiş, pek çok kişinin hayatına yetişmişizdir. Fakat uzun zamandır kendimize nasıl olduğumuzu sormamışızdır.

Aslında insan bir ömrü kendine varmak için yürümesi gerekmez mi?

Yolculuğun başlangıcını çoğu zaman hatırlamayız. Çünkü kendimizden uzaklaşmak uzun bir süreç içerisin de gerçekleşir. Bazen ayıp olmasın diye sustuğumuz bir sofrada başlar. Bazen gönlümüz başka türlü isterken tam tersi verdiğimiz bir kararda… Kabul görmek uğruna vazgeçtiğimiz küçük şeyler zamanla birikir.

Bir sabah uyanırız ve yaşadığımız hayatın bizden, kimliğimizden ve isteklerimizden çok uzakta olduğunu fark ederiz.

Çocukken misal neyi sevdiğimizi, istediğimizi çok daha kolay söylerdik. Canımız sıkıldığında yüzümüzden anlaşılır, sevindiğimizde sesimiz hemen yükselirdi. Büyürken başkalarının düşüncelerini, değerlerini ve isteklerini de gözetmeyi öğrendik.

Ama bazılarımız başkasını gözetmekle kendini unutmak arasındaki sınırı çok fena kaçırdı. Herkesi anlamaya çalışırken kendi kırgınlığını, kendi hislerini küçümsedi. Her talebe yetişmeye çalışırken kendini öteledi ve yorgunluğunu erteledi.

Kendi yanımızda nasıl hissettiğimiz, çoğu zaman üzerinde durmadığımız ve önemsemediğimiz bir mesele. Başkalarına gösterdiğimiz anlayışı kendimizden çoğu zaman esirgeyebiliyoruz. Bir dostumuzun hatasına şefkatle yaklaşırken kendi yanılgılarımızı yıllarca taşıyabiliyoruz. İçimizde konuşan ses, bazen hayatımızda karşılaştığımız en acımasız sese dönüşüyor.

Özellikle hep güçlü olması beklenen insanların işi zordur. Bir süre sonra yardım istemeyi bile kendilerine yakıştıramazlar. Herkes onların bir yolunu bulacağını düşünür. Onlar da bulurlar; uykularından, vakitlerinden, içlerindeki hevesten vererek… Sonunda bir gün, kimsenin fark etmediği bir yorgunlukla baş başa kalırlar.

Kemal Sayar’ın Kendi Işığına Yürü kitabındaki şu cümle, bu yorgunluğun hassasiyetini anlatır: “İnsanın bir yarası varsa rüzgar esse incinir.”

Bazen önemsiz görünen bir sözün bizi neden bu kadar üzdüğünü anlatamayız. Son söylenen söz, çoktan yorulmuş bir yerimize dokunmuştur. Kendimize dönmek, biraz da o yarayı fark etmekle başlar. Neye kırıldığımızı, neyi uzun zamandır içimizde taşıdığımızı anlayabilmekle…

Bu fark ediş çoğu zaman sıradan bir günde gelir. Çay demleniyordur, telefon çalıyordur, yapılacak işler masanın üzerinde duruyordur. Fakat insanın içinde ertelenemeyen bir soru belirir: “Ben böyle yaşamaya devam etmek istiyor muyum?”

Cevap hemen gelmeyebilir. Yıllardır başkalarının ihtiyaçlarına göre kurulmuş bir hayatın içinde kendi isteğini duymak zaman alır. Önce suçluluk hisseder insan. Bir daveti geri çevirdiğinde, bir beklentiyi karşılamadığında, yalnız kalmak istediğinde açıklama yapma gereği duyar. Kendi zamanını kullanabilmek için bile izin arar.

Irvin D. Yalom’un Nietzsche Ağladığında eserindeki “Tek ödevin kendin olmaktır,” cümlesi, ilk bakışta kolay bir çağrı gibi görünebilir. Oysa kendimiz olmak, bazı beklentileri karşılayamayacağımızı kabul etmeyi de gerektirir.

Herkesin bizi aynı ölçüde sevmeyeceğini, verdiğimiz her kararın onaylanmayacağını bilerek yaşayabilmek kolay değildir.

Üstelik kendine varmak, insanın yalnızca hoşuna giden taraflarını keşfetmesi de değildir. Bu yol üzerinde kendi hatalarımızla karşılaşırız. Haksızlık ettiğimiz insanları, korktuğumuz için atmadığımız adımları, gururumuz yüzünden uzatmadığımız eli hatırlarız. Kendimizi tanımak istiyorsak bunlara da bakmamız gerekir.

Belki olgunlaşmak, geçmişteki kendimize hem şefkatle hem dürüstçe bakabilmektir. “O gün ancak bu kadarını yapabildim,” diyebilmek; ardından bugün başka türlü davranmanın sorumluluğunu almak…

Çünkü yıllar her şeyi kendiliğinden öğretmez. Bazen aynı kırgınlığı farklı insanlarla yeniden yaşarız. Aynı korkunun etrafında dolaşır, verdiğimiz kararların sonucuna şaşırırız. Takvim ilerlerken içimizde bazı yerler olduğu gibi kalabilir. Değişebilmek için kendi payımızı görmeye de razı olmamız gerekir.

Bu razı oluşun sessiz bir cesareti vardır.

Bir zamanlar çok istediğimiz bir şeyi artık istemediğimizi kabul etmek cesaret ister. Emek verdiğimiz bir yoldan dönmek, bilmediğimiz bir işe yeniden başlamak, yanıldığımızı söylemek de öyle. İnsan bazen sırf geçmişteki kararına sadık kalmak için bugünkü hayatını zorlaştırır. Oysa şartlarla birlikte biz de değişebiliriz öyle değil mi?

Sayar’ın “Kalbe umudu geri getiren şey cesarettir,” sözü burada karşılığını bulur. Bazen umutlanmak için önce küçük bir adım atmamız gerekir. Ertelediğimiz bir konuşmayı yapmak, yeniden öğrenmeye başlamak, bir kapıyı çalmak… Sonucu bilmeden attığımız o adım, hayatımız üzerinde hâlâ söz sahibi olduğumuzu hatırlatır.

Yürüdüğümüz yol boyunca her karşılaşma, her ayrılık, her sevinç bize kendimizle ilgili bir şey gösterir. Kimin yanında rahatça konuşabildiğimizi, hangi işin içinde zamanı unuttuğumuzu, neye artık tahammül edemediğimizi fark ederiz. Bu küçük bilgiler, günün birinde vereceğimiz büyük bir kararın dayanağı olur.

Kendimizi tanıdıkça başkalarını dinleyişimiz de değişebilir. Kendi korkularıyla yüzleşmiş biri, karşısındakinin tereddüdünü daha kolay anlayabilir. Bir yanlışından dönmenin zorluğunu bilen insan, başkasına değişmesi için zaman tanıyabilir.

Stefan Zweig’in şu sözünü bu yakınlık üzerinden okuyorum: “Ve bir kez kendi içindeki insanı anlamış olan bütün insanları anlar.”

Bir insanı bütünüyle anlamak belki mümkün değildir. Yine de kendi içimize dürüstçe bakabilmek, başkaları hakkında kolay hükümler vermemizi engelleyebilir. Kendi çelişkilerini tanıyan insanın sesinde biraz daha anlayış, bakışında biraz daha sabır olur.

Kendine varmanın son durağı var mıdır, bilmiyorum. İnsan yaşadıkça kendisi hakkında bildiklerini yeniden düşünmek zorunda kalıyor. Bugün huzur bulduğu yer yarın dar gelebiliyor. Dün söyleyemediği sözü bugün sakinlikle söyleyebiliyor.

Ama yol aldığımızı gösteren bazı işaretler var: Bir karardan sonra içimizde duyduğumuz rahatlık, gereksiz bir açıklamadan vazgeçişimiz, yalnız kaldığımızda kendimizden kaçmak istemeyişimiz…

Belki bir ömrün sonunda bütün sorularımıza cevap bulmuş olmayacağız. Yine eksiklerimiz, pişmanlıklarımız, anlayamadıklarımız kalacak. Yine de yaşadığımız hayata bakıp “Burada benim de sesim var,” diyebiliyorsak yürüdüğümüz onca yolun bir anlamı olacak.

İnsan bir ömrü kendine varmak için yürür.

Bazen bunun için çok uzaklara gider. Bazen de ilk kez, olduğu yerde durup kendi sesini dinler.