Atatürk 89 yıl önce bugün Sivas’a son kez geldi, Sivas Lisesi’nde geometri dersi verdi

Atatürk 13 Kasım 1937'de Sivas'a son kez geldi; Kongre binasındaki Sivas Lisesi'nde 9-A sınıfına geometri dersi verdi, Kongre Salonu'nu son kez gördü.

Dinle A- A+ Temsilî: Sivas Kongresi binası, bugün Atatürk Kongre ve Etnografya Müzesi. Fotoğraf: Dosseman, <a href=" Atat%C3%BCrk_Congress_and_Ethnography_Museum_in_Sivas_8135.jpg">Wikimedia Commons</a>, <a href=" BY-SA 4.0</a> Atatürk, 89 yıl önce bugün, 13 Kasım 1937’de Sivas’a son kez geldi.

Özel trenle sabah 9.40’ta kente ulaşan Atatürk, yaklaşık bir buçuk saat kaldığı Sivas’ta Kongre binasındaki Sivas Lisesi’ni ziyaret etti, 9-A sınıfında geometri dersi verdi ve Kongre Salonu’nu son kez gördü.

Bu, Atatürk’ün Sivas’a sekizinci ve son gelişiydi. Bir yıl sonra, 10 Kasım 1938’de hayatını kaybetti.

Sivas haberlerini Google'da önce görün Sivas Gazetesi'ni Google'da tercih edilen kaynaklarınıza ekleyin. Google'da ekle Başlıklar

Ankara’dan özel trenle İstasyondan Kongre binasına 9-A sınıfında geometri dersi Kongre Salonu’nda son kez Sivas’a sekiz geliş Ankara’dan özel trenle Atatürk, 12 Kasım 1937’de Ankara’dan özel trenle doğu gezisine çıktı. Yanında Başbakan Celal Bayar, İçişleri Bakanı Şükrü Kaya, Bayındırlık Bakanı Ali Çetinkaya ve pilot Sabiha Gökçen vardı.

Dönemin gazetelerine göre aynı gün Ankara’dan ayrı bir tren daha yola çıktı. Bu trende, Sivas–Divrik hattının işletmeye açılış törenine ve Diyarbakır–Cizre hattının temel atma törenine katılacak milletvekilleri, bürokratlar ve gazeteciler bulunuyordu.

Atatürk’ü Sivas istasyonunda Vali Nazmi Toker, komutan, milletvekilleri, öğrenciler, izciler ve kalabalık bir halk karşıladı. Atatürk istasyondan Cumhuriyet Halk Partisi binasına geçti. Ardından lise müdürü, matematik öğretmeni Ömer Beygo ve başyardımcı Faik Dranaz ile birlikte, 1919’da Sivas Kongresi’nin toplandığı binadaki Sivas Lisesi’ne gitti.

Atatürk sınıfları gezip öğrencilere sorular sordu, ardından 9-A sınıfındaki geometri dersine girdi. Tahtaya kaldırdığı bir kız öğrencinin açıların Arapça adlarında zorlandığını görünce “Bu anlaşılmaz Arapça terimlerle, öğrencilere bilgi verilemez. Dersler Türkçe yeni terimlerle anlatılmalıdır” dedi.

Tebeşiri eline alan Atatürk, “zaviye” yerine “açı”, “müselles” yerine “üçgen” gibi yeni Türkçe terimleri kullanarak Pisagor teoremini anlattı. “Paralel” teriminin kökenini anlatırken Orta Asya’daki Türklerin kağnının dingile bağlı iki tekerleğinin duruşuna “para” dediğini örnek verdi.

Derste ders kitaplarının birkaç ay içinde Türkçe terimlerle yeniden yazdırılıp okullara ulaştırılmasını da istedi.

Bu sahne, o gün sınıfta bulunan öğrenci Ömer L. Örnekol’un anılarıyla bugüne ulaştı. Atatürk, bir önceki kış Dolmabahçe Sarayı’nda yeni terimlerle bir geometri kitabı yazmıştı.

Atatürk, 18 yıl önce Sivas Kongresi’ni yönettiği salona da girdi ve “Burada bir milletin kurtuluşunu hazırlayan kararlar verildi” diyerek kongre günlerini anlattı. Ardından inşaatı süren lokomotif ve vagon atölyelerine, altı ay içinde bitmesi planlanan Cer Atölyesi inşaatını gezerek bilgi aldı.

Atatürk saat 11.10’da Sivas’tan ayrıldı. Gezinin sonraki günlerinde Malatya, Diyarbakır ve Elazığ’a gitti.

Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi’nde yayımlanan çalışmaya göre Atatürk Sivas’a sekiz kez geldi:

1919 sonbaharındaki kalış bazı kaynaklarda tek bir geliş olarak anlatılıyor; çalışma, Amasya görüşmeleri için verilen arayı ayrı sayıyor. Atatürk 1928 ziyaretinde Kongre binasının defterine “İlk kongremizin toplandığı salonu görmekten çok mütehassis oldum” yazmıştı. Bina bugün Atatürk Kongre ve Etnografya Müzesi olarak ziyaret ediliyor.

Bu yazı, Sivas Gazetesi’nin “Sivas’ta tarihte bugün” dizisinin bir bölümüdür.

Kaynaklar: Hüseyin Yıldırım, “Atatürk’ün Sivas’ı Ziyaretleri”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, sayı 36, 1996 (dönemin Ulus ve Cumhuriyet gazetelerine dayanarak); MEB Atatürk fotoğraf arşivi.