FATİH SULTAN II. MEHMET ve BELLİNİ ve de KARAMANOĞULLARI

Gentile Bellini, 1430’da Venedik’in en tanınmış sanatçı ailelerinden Bellini ailesinde doğmuştur. Babası Jacopo Bellini ve kardeşi Giovanni Bellini de o dönemin ünlü ressamlarındandır.

Venedik resim sanatının temel karakterinin oluşmasında Bellini ailesinin büyük katkısı vardır. Venedik resmini 15. yüzyılın ikinci yarısına kadar en üst seviyeye taşımışlardır.

Gentile Bellini Döneminde Osmanlı-Venedik İlişkisi

1453 yılında İstanbul’un fethi ile Bizans İmparatorluğu’nun ortadan kalkması Venedik ve Bizans arasındaki yüklü ve ayrıcalıklı ticari ilişkilerin yok olmasına sebep olmuş, Venedik’i mali açıdan zor durumda bırakmıştır.

Doğu Akdeniz ticaretindeki kayıplarını önlemek için Venedik, Osmanlı ile ilişkilerini geliştirmeye çalışmış ve sonunda “kapitülasyonlar” olarak adlandırılan belirli ticari imtiyazlara sahip olmayı başarmışlardır.

Osmanlı İmparatoru Fatih Sultan II. Mehmet, bu anlaşmalar sırasında Venedik’ten başarılı bir ressamın Osmanlı’ya gönderilmesini de talep etmişti.

Bu talebin üzerine dönemin güçlü ismi Gentile Bellini 1479 yılında Venedik Cumhuriyeti tarafından Osmanlı İmparatorluğu’na hem bir sanatçı hem de bir kültür ve iyi niyet elçisi olarak gönderilmişti.

Gentile Bellini’nin Fatih tablosu en önemli tablolarından biridir.

Eserde Sultan süslü bir kemerin içinde kürklü kaftanı ve sarığı ile bir büst olarak oturtulmuştur. Kemeri taşıyan mermer taban, zengin ve süslü işlemelere sahip bir kumaş ile örtülerek görsel içerik güçlendirilmiş ve padişahın gücü vurgulanmıştır.

Padişahın giysileri, kürkü ve sarığındaki kumaş ayrıntıları Venedik rönesansının incelikli tarzı ile ayrıntılı biçimde vurgulanmıştır.

Eserin köşelerindeki üçlü taç simgeleri yine Gentile Bellini tarafından daha önceden Fatih için tasarlanmış bronz madalyonların tasarımından alınmıştır.

Üçlü tacın sebebi Osmanlı’nın Yunanistan, Karadeniz ve Asya topraklarındaki hâkimiyetini vurgulamaktır.

Tablonun yanında, iki Roma sütununun sağında ve solunda 3 taç yer almaktadır. (Zafer Takı veya Devlet Kapısı)

Bu taçlar, güç, kuvvet ve kudret simgesidir. Fatih’in saltanatlarına son verdiği devletler:

“BİZANS”

“PONTUS”

“KARAMANOĞULLARI” ni betimler.

Burada şunu ifade etmeden geçemeyeceğim. Karamanoğulları o devirde devlet statüsünü kazanmış bir yapıya sahipti. Tıpkı Bizans ve Pontus devletleri gibi. Taç ile tasvir edilmesi ondan dolayıdır.

Fatih Sultan II. Mehmet bu üç devleti kendi himayesine katmış ve tarih sahnesinden silmiştir.

Portrenin özellikle yüzünde uygulanmış keskin görünüm, yaşlanmış yüze rağmen İstanbul’u fethetmiş güçlü padişah canlılığını da vurgular. Fatih Sultan II. Mehmet portre yapıldıktan bir yıl sonra ölmüştür.

Özellikle Fatih Sultan II. Mehmet’in giysi ve yüz çevresinde olmakla beraber zamanla resim üzerinden tekrar boyamalar yapılmıştır.

Gentile Bellini, 23 Şubat 1507 yılında Venedik’te ölmüştür.

Tabloda ilk dikkat çeken unsur şüphesiz Fatih Sultan II. Mehmed’in önünde resmedildiği gösterişli zafer tâk’ı.

Meğer bu tâk San Zaccaria Venedik Kilisesi’nin kapısını simgeliyormuş. Peki, Bellini neden bu kapıyı seçmiş?

San Zaccaria, tarihteki en eski Venedik rahibe manastırıdır ve efsaneye bakılırsa Duçe’ye Duçelik tacı ilk kez burada rahibeler tarafından takılmış.

Bu rahibeler Benediktin Tarikatına mensuptur ve Ortaçağ geleneklerine göre Benediktin Tarikatı manastırı bir tür yeryüzü cennetidir.

İstanbul’da Cennet Bahçesi ile sembolik olarak ilişkilendirilen tek yer ise Topkapı Sarayı idi.

Sarayın iç kısımlarına girebilmek için üç ayrı kapıdan geçmek gerekiyordu.

Benzer bir şekilde bir Osmanlı otağında hanedanın çadırı üç ayrı grup asker tarafından korunurdu.

Aynı şekilde San Zaccaria Kilisesi’ne girmek için de önce bir köprüden, sonrasında da iki ayrı kapıdan geçilirdi.

Bellini’nin tablosunda yer alan tâk, bir zafer tâk’ı değil, aynı zamanda bir kapıdır.

Türkçedeki kapı kelimesi, bizzat ‘devlet’ anlamına gelir. Burası Sultanın adaleti tesis ettiği, Allah (cc) tarafından korunduğu yerdir. İçeride iyi ruhlar ve onların ataları yer alırken dışarısı kötü ruhların mekânıydı. Ayrıca kilisenin kapısının Fatih’in portresinin yapıldığı 1480 yılında inşa edildiğini de belirtelim.

NEDEN 6 TAÇ?

Tabloda Sultanın sağ ve sol taraflarında 6 taç yer alır.

Bu taçlar yaygın kanaatin aksine fethedilen devletleri sembolize etmiyor; Fatih’in atalarını ifade ediyor.

Bunların üçü

Osman Gazi,

Orhan Gazi,

I. Murad,

Diğer üçü ise;

“BİZANS”

“PONTUS”

“KARAMANOĞULLARI” nı betimler.

5.Resim ve minyatürler internet ortamından alınmıştır.