Nüfus yaşlanıyor, doğurganlık düşüyor: Kısırlık arttı mı?

Dünya sessiz bir demografik dönüşüm yaşıyor. Ülkeler ve sınırlar değişiyor, yaşam biçimleri dönüşüyor, ancak bütün bu değişimin ortak bir sonucu var: Daha az çocuk doğuyor. Birleşmiş Milletler verilerine göre dünyada kadın başına düşen ortalama çocuk sayısı 1960’lı yıllarda yaklaşık 5 iken 2024 yılında 2,2’ye geriledi.

Ülkelerin yarısından fazlasında doğurganlık, nüfusun kendini yenileme sınırı kabul edilen 2,1’in altında. Türkiye de bu tablonun dışında değil. TÜİK verilerine göre toplam doğurganlık hızımız 2001’de 2,38 iken 2024’te 1,48’e kadar geriledi.

Peki, neden? İlk akla gelen ekonomik koşullar. Artan konut fiyatları, çocuk bakımının maliyeti, eğitim giderleri ve iş hayatının getirdiği sorumluluklar aile kurmayı zorlaştırıyor. Eğitim ne kadar ücretsiz olsa da eğitimde güçlü bir payı özel okullar alıyor.

Okul ücreti artışı, gelir artışına oranla önde giderken aileler ‘okutabileceği’ kadar çocukta sınırlı kalıyor. Özellikle büyük şehirlerde çocuk sahibi olmak yalnızca duygusal bir karar değil, ciddi bir ekonomik planlama gerektiriyor.

Ancak mesele yalnızca ekonomi değil. Kadınların eğitim ve iş hayatındaki yerinin güçlenmesi, evlilik ve annelik yaşının ileriye taşınması, bireysel yaşam tercihlerinin değişmesi de bu dönüşümün önemli parçaları. Burada gözden kaçırmamamız gereken biyolojik bir gerçek var: Kadınlarda doğurganlık yaşla birlikte azalıyor.

Özellikle 35 yaşından sonra yumurtalık rezervi ve yumurta kalitesi belirgin biçimde etkilenmeye başlıyor. Toplum olarak anneliği erteleyebileceğimiz süreyi uzatırken biyolojik saatin aynı hızda ilerlemeye devam ettiğini çoğu zaman unutuyoruz.

Üstelik çocuk sahibi olmak isteyen ancak çeşitli nedenlerle gebelik elde edemeyen çiftlerin sayısı da azımsanmayacak düzeyde. Yaş ilerledikçe gebe kalmak zorlaşırken düşük riski ve riskli gebelikler artıyor. Yardımcı üreme teknikleri önemli fırsatlar sunsa da tüp bebek tedavisi biyolojik zamanı tamamen durdurabilen bir yöntem değil.

Bence asıl sormamız gereken soru şu: İnsanlar artık çocuk istemiyor mu, yoksa çocuk sahibi olabilecekleri koşullara ulaşmakta mı zorlanıyor? Doğum oranlarını artırmak yalnızca insanlara daha fazla çocuk sahibi olmalarını söylemekle mümkün değil.

Kadınların çalışma hayatından kopmadan anne olabilmesi, erişilebilir kreşler, ekonomik güvence, eşit ebeveynlik sorumluluğu ve üreme sağlığı konusunda doğru bilgilendirme gerekiyor. Çünkü doğurganlık yalnızca nüfus politikalarının konusu değildir.

Aynı zamanda kadınların yaşam koşullarının, toplumsal refahın ve geleceğe duyulan güvenin bir göstergesidir. Belki de artık üzerinde düşünmemiz gereken şey daha fazla çocuk doğurulması değil, çocuk sahibi olmak isteyen insanların bunu gerçekleştirebilecekleri bir dünyada yaşamasıdır.