İstanbul'da "Pötürgeli Sarı Reis" efsanesi

İstanbul'da hamallık yapan Pötürgeliler oldukça ünlüdür. Hamallık yapmak onlardan sorulurdu. Ancak Pötürgeli Sarı Reis efsanesine göre de Pötürgeliler ilk hamallık işine 175 yıl önce 1. Abdulmecit Padişah döneminde başladılar.

İstanbul'un ünlü kabadayılarından Hüseyin Uğurlu'nun anlatımına göre Sarı Reis Pötürgelileri İstanbul'a taşıyan ve limanları kontrol eden iş adamıydı. İşte Sarı Reis efsanesi. Vahap GÜNER Yazdı Osmanlı İmparatorluğu döneminde İstanbul limanlarında yüzlerce hamal ve 2 bin yük hayvanını yönettiği söylenen Pütürgeli Sarı Reis'in öyküsü, aradan geçen yılların ardından tekrar gündeme taşındı.

Saray kadınlarının ilgisini çeken altın işlemeli takılarla başlayan hadisenin, Pütürgelilerin İstanbul'a gerçekleştirdiği göç ve hamallık döneminin bilinmeyen detaylarını gün yüzüne çıkardığı ifade ediliyor. Malatya'nın Pütürge ilçesinden başlayıp İstanbul'a uzanan ve yaklaşık 175 yıl öncesine dayandığı rivayet edilen Sarı Reis'in hikâyesi, bölgenin sözlü kültürü içinde mühim bir yer tutuyor.

Malatya'nın Drejan eşrafından Talat Şavata'nın aile büyüklerinden dinleyerek paylaştığı anlatının kaynakları arasında, dönemin İstanbul kabadayıları arasında yer aldığı belirtilen Pütürgeli Hüseyin Uğurlu da bulunuyor. SARAYDA HERKESİ ŞAŞIRTAN PÜTÜRGELİ KADIN Anlatılanlara göre olaylar, 1839-1861 yılları arasında Osmanlı tahtında bulunan Sultan Abdülmecid döneminde vuku buldu.

Saray çevresindeki kadınların bir araya geldiği bir hamam buluşmasında, şıklığı ve ayağındaki altın işlemeli takılarıyla dikkatleri üzerine çeken bir kadına, ailesinin geçimini nasıl sağladığı soruldu. Kadının, "Tam 2 bin tane eşeğimiz var.

Limanlarda çalışıyoruz" şeklinde cevap vermesi üzerine, bu durumun saray yönetimine kadar ulaştığı rivayet ediliyor. "BEN PÜTÜRGELİ SARI REİS'İM" Kadının eşinin saraya davet edilerek kimliğinin ve mesleğinin sorulduğu anlatılıyor.

Kendisini Pütürgeli Sarı Reis olarak tanıtan şahsın, "Limanlarda nakliye faaliyetleri yürütüyorum. Yükleme ve boşaltma işlemleri bizim denetimimizdedir. 2 bin eşek ve katırla yük taşıyan yüzlerce hamalımız mevcut" dediği aktarılıyor.

Sarı Reis'in İstanbul limanlarındaki ticari gücünün saray yöneticilerini hayrete düşürdüğü ve kendisinin tebrik edilerek uğurlandığı belirtiliyor. PÜTÜRGE'YE HABER GÖNDERDİ: İSTANBUL'A GELSİNLER Rivayete göre İstanbul limanlarındaki faaliyetlerini genişleten Sarı Reis, memleketine haber yollayarak, "Çalışmak isteyen ne kadar Pütürgeli varsa İstanbul'a gelsin ve beni bulsun" çağrısında bulunmuş.

Bu çağrı üzerine Pütürge, Malatya ve Adıyaman çevresinden çok sayıda genç İstanbul'a gitmek üzere yola koyuldu. O dönemlerde Pütürge'den Malatya'ya, oradan Hekimhan üzerinden Sivas ve Samsun'a ulaşan yolcular, buradan gemilerle İstanbul'a geçiş yapıyordu.

Bir, hatta iki ay sürdüğü anlatılan meşakkatli yolculuğun ardından Sarı Reis'e ulaşan gençler, limanlarda çalışmaya başladı. Gemilere mal yüklemek ve indirmek artık onların işiydi. İSTANBUL'DAKİ PÜTÜRGE NÜFUSUNUN TEMELİNDE O MU VAR?

1850'li yıllardan itibaren İstanbul limanlarındaki yükleme ve boşaltma işlerinde Pütürgelilerin ağırlığını hissettirdiği rivayet ediliyor. İş insanı Ramazan Yıldız da İstanbul'daki Pütürgeli nüfusunun tarihsel gelişiminde Sarı Reis'in kritik bir rol oynadığını belirterek, hemşehrilerine istihdam sağlayan bu ismin göç hareketinin öncülerinden olduğunu ifade etti.

SARİ REİS'İN GERÇEK ADI SALİH REİS MİYDİ? Talat Şavata'nın aktardığı bilgilere göre İstanbul'da Sarı Reis olarak bilinen kişinin gerçek isminin Salih Reis olduğu söyleniyor. Şavata'nın babasından ve dedelerinden dinlediği, Pütürgeli Hüseyin Uğurlu'ya dayandırılan anlatılar nesilden nesile aktarıldı.

Ramazan Yıldız, Talat Şavata, Pütürge Belediye Başkan Adayı Aydın Öztürk, Bahattin Öner ve Ali Cengiz'in katıldığı sohbetlerde yeniden gündeme gelen hikâye, İstanbul'daki Pütürgeli hamalların geçmişini bir kez daha hatırlattı. Uzun yıllar İstanbul limanlarında yük taşıyarak geçimlerini sağlayan Pütürgelilerin dayanışma ruhunda mühim bir yere sahip olduğu anlatılan Sarı Reis, hemşehrilerine açtığı iş kapısıyla hafızalarda yaşamaya devam ediyor. Bu efsane Pütürgeliler arasında daha sık konuşulurken, Sarı Reis hafızalara kazındı.