Havacılıkta maliyet artıyor, bilet ucuzlamıyor

EVRİM KÜÇÜK

Havacılık sektörü, güçlü seyahat talebine rağmen artan maliyetler ve jeopolitik çalkantıların gölgesinde yeni bir büyüme dönemine hazırlanıyor. Ortadoğu’daki savaş, hava sahası kapanmaları ve Hürmüz Boğazı çevresindeki tedarik aksaklıkları, 2026’da sektörün büyümesini frenlerken etkilerin 2027’ye taşınması bekleniyor.

Küresel yolcu trafiğinin gelecek yıl yüzde 5 büyümesi öngörülse de havayollarının bu büyümeyi karlılığa dönüştürmekte zorlanacağı belirtiliyor.

Uçak yakıtının maliyet içinde payı büyüyor

Havayollarının en büyük maliyet kalemlerinden jet yakıtının toplam işletme giderlerindeki payının 2025’teki yüzde 27 seviyesinden 2026’da yüzde 35’e yaklaşabileceği hesaplanıyor. Ortadoğu kaynaklı arz kaybı, rafineri kapasitesindeki darlık ve düşük stoklar, petrol fiyatları gerilese bile jet yakıtını 2027’ye kadar pahalı tutabilir. Buna bakım, personel, kiralama ve finansman giderlerindeki artış da ekleniyor.

Yakıt maliyetlerindeki yükselişin bilet fiyatlarına yansıması ise bölgeler arasında farklılaşıyor. ABD’de yakıt fiyatlarındaki değişim ücretlere daha hızlı yansırken Avrupa’da şirketlerin daha önce yaptığı fiyat riskinden korunma işlemleri ilk aşamada artışları sınırladı.

Ancak bu korumanın 2027 boyunca kademeli olarak sona ermesi, Avrupa’da yeni zamları gündeme getirebilir. ING tarafından yapılan analize göre, güçlü talep, sınırlı uçak arzı ve genel enflasyon, yakıt ucuzlasa dahi ücretlerin yüksek kalmasına yol açabilir. Sektör genelinde doluluk oranları yüzde 84 düzeyinde seyrediyor.

Karlılık baskısı, şirketleri kârsız rotaları kapatmaya ve kapasite artışlarını sınırlamaya yöneltiyor. Küresel havacılıkta ortalama faaliyet kâr marjının yüzde 5’in altına gerilemesi beklenirken, birleşme ve satın almaların hızlanması da olasılıklar arasında.

Yeni uçaklar filoya girmiyor

Öte yandan Airbus ve Boeing’in 2026 ortası itibarıyla yaklaşık 15 bin uçaklık sipariş birikimi bulunması, yeni kapasitenin devreye girmesini zorlaştırıyor. Havayolları daha eski ve yakıt tüketimi yüksek uçakları daha uzun süre kullanmak zorunda kalırken, uçak değerleri ve kiralama ücretleri de yüksek kalıyor.

Jeopolitik harita yeniden çiziliyor

Ortadoğu’daki aksaklıklar, küresel yolcu trafiğini durdurmasa da güzergâhları ve aktarma merkezlerinin rekabetini değiştirdi. Bölgeye yönelik trafik Mart ve Nisan 2026’da yarı yarıya gerilerken, ağustosta yıllık bazda yüzde 15 düşük kaldı.

Savaş öncesinde küresel yolcu kilometre gelirlerinin yüzde 9,5’ini oluşturan bölgedeki daralmanın, küresel büyümeden yaklaşık 2-3 puan götürdüğü tahmin ediliyor.

Hindistan, havacılığın yeni büyüme merkezi

Küresel havacılığın ağırlık merkezi Asya'ya kayarken Hindistan, nüfusu, ekonomik büyümesi ve genişleyen orta sınıfıyla öne çıkıyor. Gelir artışıyla birlikte daha fazla insanın uçakla seyahat etmeye başlaması, bölgedeki talebi önümüzdeki yirmi yıl boyunca destekleyecek.

Asya'nın küresel uçak filosundaki payının yaklaşık yüzde 33'ten yüzde 45'e yükselmesi bekleniyor. Hindistan'da uçak filosunun önümüzdeki yirmi yılda yıllık ortalama yüzde 8 büyüyebileceği öngörülüyor.

Kargo uçakları yüksek teknoloji talebiyle destekleniyor

Hava kargo taşımacılığı, dijitalleşme, yapay zeka yatırımları ve e-ticaretin desteğiyle sektörün görece güçlü alanlarından biri olmayı sürdürüyor. Kargo hacmindeki artış yılbaşından bu yana yaklaşık yüzde 5 düzeyinde kalırken, navlun fiyatları taşıyıcılar açısından cazibesini koruyor.

Yüksek değerli teknoloji ürünlerinin hızlı sevkiyat ihtiyacı da hava kargoya talebi destekliyor. Pandemi döneminde yolcu uçaklarının kargo taşımacılığına dönüştürülmesiyle oluşan kapasite artışı ise büyük ölçüde sona erdi.

Yeni nesil Airbus A350 ve Boeing 777 kargo uçaklarının önümüzdeki yıllarda filolara katılması bekleniyor.