Ankara’nın ilk fotoğrafı hangi yılda çekildi? Şehrin görsel hafızası 1800’lere uzanıyor

Ankara’nın ilk fotoğrafının ne zaman ve kim tarafından çekildiği kesin olarak bilinmiyor. Kentin erken fotoğraf örnekleri 1890’lı yıllara uzanırken, dönemin fotoğrafçıları ve kartpostal yayıncıları Ankara’nın geçmişini günümüze taşıyan isimler arasında yer alıyor.

İLK FOTOĞRAFIN TARİHİ NEDEN KESİN DEĞİL?Ankara’nın fotoğraf tarihine ilişkin bilgiler, ilk çekimin yılını ve fotoğrafçısını kesin biçimde belirlemeye yetmiyor. Fotoğraf tarihi araştırmacısı Erman Tamur’un Kontrast dergisindeki yazısı da bu belirsizliğe dikkat çekiyor.

Antranik G. Cevahirciyan’ın Ankara’daki ilk fotoğraf stüdyosunu 1889 veya 1890 yılında kurduğu bilgisi, şehrin ilk fotoğrafının da aynı tarihte çekildiğini kanıtlamıyor. Bir stüdyonun açılışı ile kentte yapılan ilk fotoğraf çekimini ayrı değerlendirmek gerekiyor.

ANKARA’YI GÖRÜNTÜLEYEN ÖNCÜ İSİMLER1890’lı yıllarda Sultan II. Abdülhamid’in görevlendirdiği asker kökenli fotoğrafçılar, Osmanlı topraklarının farklı bölgelerini kayıt altına aldı. Mühendishane-i Berri Hümayun’da yetişen bu isimlerin çekimleri arasında Ankara’ya ait görüntüler de bulunuyordu.

Aynı dönemde Anadolu Bağdat Demiryolları İdaresi’nde çalışan fotoğrafçı Guillaume Berggren de Ankara’ya gelerek kentin çeşitli noktalarını fotoğrafladı. Bu çalışmalar, şehrin o yıllardaki görünümüne ilişkin önemli görsel belgeler oluşturdu.

ESKİ ANKARA’NIN İZLERİ KARTPOSTALLARDA SAKLIAnkara’yı tanıtan ilk kartpostallar, 19. yüzyılın sonlarında İstanbul’daki yayıncılar tarafından hazırlandı. Ludwighsohn Kardeşler’in dört karttan oluşan panoraması, Ankara’nın günümüze ulaşan en eski fotoğraf görünümleri arasında değerlendiriliyor.

Max Fruchtermann’ın Julian Sütunu’nu gösteren kartpostalı da erken örneklerden biri olarak öne çıkıyor. Fotoğrafların baskı yoluyla çoğaltılmasıyla hazırlanan bu kartlar, Ankara’nın farklı yerlerde tanınmasına katkı sağladı.

CEVAHİRCİYAN VE MUGAMYAN KARDEŞLER’İN KATKISIAnkara’da fotoğrafçılığın öncüleri arasında Antranik Cevahirciyan da bulunuyor. Cevahirciyan, 1890’lı yıllarda kamu yapılarının temel atma ve açılış törenlerini, resmî kutlamaları fotoğrafladı.1900’lü yılların başında ise Mugamyan Kardeşler, Ankara manzaralarını İstanbul’daki yayıncılar aracılığıyla kartpostallara taşıdı.

Stüdyoda portre çekimleri de yapan bu fotoğrafçılar, kentte fotoğrafçılığın gelişmesinde rol oynadı. FOTOĞRAFLAR EVLERİN DUVARLARINA TAŞINDIAnkara’nın fotoğrafla tanışmasında İstanbul’la kurulan ilişkiler de etkili oldu.

1900’lü yılların başlarında bazı Ankaralılar, İstanbul’da çektirdikleri fotoğrafları çerçeveleterek evlerine astı. Başlangıçta kimi çevrelerin yadırgadığı bu alışkanlık, zamanla günlük yaşamda yer edindi. Bugün bu eski fotoğraflar ve kartpostallar; Ankara’nın sokaklarını, yapılarını ve insanlarını geçmişteki halleriyle görme imkânı sunuyor.