Ankara'da adı duyanları şaşırtan mahalle! Sincan'daki Ücret ismi nereden geliyor?

Ankara’nın Sincan ilçesinde bulunan Ücret Mahallesi, günlük hayatta para karşılığı anlamında kullanılan bir kelimeyi adresinde taşıyor. Bu adın geçmişi araştırıldığında ise 1530 tarihli Osmanlı kayıtlarında hem “Ücret” adlı bir toplulukla hem de “Ücret-viranı” adlı bir mezrayla karşılaşılıyor.

Devlet Arşivleri’nin yayımladığı defterin dizini, iki kaydı da doğruluyor. Ancak belgelerin cevapladığı soru ile açık bıraktığı nokta farklı: Ücret adının 16. yüzyılda kullanıldığı belgelenebiliyor; bugünkü mahallenin neden bu adı aldığı kesinleştirilemiyor.

İncelenen kaynaklarda, adlandırmayı bir ödeme uygulamasına bağlayan açıklama bulunmuyor. Aynı adı taşıyan topluluğun mahalleye ismini verdiği de bu kayıtlarla tek başına kanıtlanamıyor. ÜCRET ADI 1530 KAYITLARINDA NASIL GEÇİYOR?Devlet Arşivleri’nin yayımladığı 438 Numaralı Muhâsebe-i Vilâyet-i Anadolu Defterinin birinci cildinde, kişi ve cemaat adları dizini “Ücret cemaati” için defterin 345. sayfasına yönlendiriyor.

Yer adları dizininde ise Ankara kazasına bağlı “Ücret-viranı” mezrası bulunuyor; bu kaydın karşılığı 357. sayfa olarak gösteriliyor. Böylece adın yalnızca günümüz yerel anlatılarında değil, tarihî kayıtların resmî yayınında da yer aldığı görülüyor.

Sincan Belediyesinin yayımladığı Sincan Tarih ve Kültür Atlası, 1530’da Ücret cemaatini Ankara Sancağı’ndaki Haymana toplulukları arasında gösteriyor. Atlasın aktardığı kayıtta 11 hane, 13 bekâr erkek ve 266 akçelik yıllık vergi geliri bulunuyor.

Kaynakta verilen yaklaşık 68 kişilik nüfus ise bir hesaplama; doğrudan yapılmış bir toplam nüfus sayımının sonucu olarak değerlendirilmemeli. TOPLULUK VE YER AYNI ADI TAŞIYORAtlasın 1571 tarihli deftere dayandırdığı aktarımda, topluluk ile yer arasındaki ilişki daha açık biçimde görülüyor: “Cemaat-i Ücret, an cemaat-i Sâkılu, der mezraa-i Ücret.” Aynı kayıtta 43 hane ve 250 akçelik vergi hasılı belirtiliyor.

Bu ifade, Ücret adlı topluluğu aynı adı taşıyan mezrayla ilişkilendiriyor. Bununla birlikte adın önce topluluğa mı, yere mi verildiğini açıklamıyor. Dolayısıyla “Mahalle adını kesin olarak Ücret cemaatinden aldı” sonucuna ulaşmak için adlandırmanın nasıl gerçekleştiğini gösteren başka bir belge gerekiyor.

Kelimenin bugünkü anlamından hareketle bir isim hikâyesi kurmak da mevcut bulguların ötesine geçiyor. ESKİ YERLEŞİMİN ADI DA ÜCRET’İ TAŞIYORBelediye atlasına göre Ücret, Sincan ilçe merkezinin 46 kilometre güneyinde bulunuyor.

Yerleşimin ilk iskân alanı ise bugünkü köy yerinden yaklaşık üç kilometre uzakta, Çokören yönündeki Eskiücret mevkisi olarak gösteriliyor. Kaynak, bu yer değişikliğinin tarihini belirtmiyor. Ücret’in geçmişi yalnızca vergi kayıtlarında izlenmiyor.

Atlas, Alman seyyah Hans Dernschwam’ın 25 Mart 1555’te Ücret’e geldiğini de aktarıyor. Seyyahın anlatımına göre yerleşimde hayvancılık yapılıyor; kadınlar tiftikten iplik eğiriyor ve bu iplikler Ankara’da satılarak sof dokumacılığında kullanılıyordu.

Bu aktarım, yerleşimin Ankara’nın tarihî üretim hayatıyla bağlantısını gösteriyor. ADIN SONRAKİ YÜZYILLARDA DA İZİ VARBayram Tuncer ve İhsan Bulut’un 2019’da yayımlanan Tarihi Coğrafya Açısından Haymana Kazasında Nüfus (1831–1914) başlıklı araştırmasında da Ücret adı bulunuyor.

Çalışmanın 1844–1845 temettuat defterlerine dayanan köyler tablosu, Ücret’i Haymana’ya bağlı yerleşimler arasında sıralıyor. Böylece adın 19. yüzyılda da kullanıldığı görülebiliyor. Bugün ise Sincan Belediyesi, mahalle konakları sayfasında Ücret Mahallesi’ndeki tesisin adresini Mohaç Sokak No: 1 olarak yayımlıyor.

Tarihî belgelerde karşılaşılan ad, günümüzün resmî adreslerinde yaşamayı sürdürüyor. Ancak bu adın seçilme nedeni, incelenen kaynakların henüz açıklamadığı bir soru olarak duruyor.