Kahire'nin Libya çıkmazı: Türkiye'yle anlaşamıyor, Trablus'tan vazgeçemiyor

Mısır Dışişleri Bakanı Bedir Abdülati, 7 Kasım’da Trablus’a giderek 12 yıldır kapalı duran büyükelçilik binasını yeniden açtı. Kahire binayı 2014’te beş diplomatik çalışanı kaçırılınca kapatmış, diplomatik faaliyetlerine ise 2021’de yeniden başlamıştı.

Yani açılan kapının sembolik ağırlığı büyük ama Mısırlı diplomatlar Trablus’a beş yıl önce zaten dönmüştü. Haberin can alıcı kısmı, tören bittikten sonra yapılan görüşmelerdeydi. Abdülati, Trablus hükümetinin başındaki Abdulhamid Dibeybe’ye 2019’da Türkiye ile imzalanan deniz yetki alanları mutabakatına neden itiraz ettiklerini bir kez daha anlattı.

Zamanlama da manidardı, zira Kahire’nin yıllarca yakın durduğu doğulu siyasetçiler aynı anlaşmayı birkaç hafta önce onaylamıştı. Mısır’ın hesabında neyin değiştiğini görmek için ekim ayına dönmek gerekiyor. Şunu baştan söyleyeyim: Kahire’nin Trablus’la masaya oturması, Ankara’ya karşı yeni bir cephe açtığı anlamına gelmiyor.

Anlaşmazlık yerli yerinde duruyor ama Mısır artık onu konuşacağı masayı genişletiyor. Bingazi’de verilen karar, Kahire’deki hesabı bozdu Libya’nın doğusundaki Temsilciler Meclisi, 20 Ekim’de Türkiye ile 2019’da imzalanan mutabakatı onayladı.

Bununla da kalmadı, 2020’de Ankara’yla ilişkileri kesme ve anlaşmayı reddetme yönünde aldığı kararları geri çekti. Birkaç yıl önce Trablus’a karşı savaşan güçlerin yanında duran bir meclisin bu adımı, Libya’daki eski saf tutmaların her dosyada aynı biçimde işlemediğini gösteriyor.

Kahire açısından asıl güçlük burada. Uzun süre yakın ilişki kurduğu doğudaki meclis bugün Ankara’yla aynı metni onaylıyor. Mısır, Türkiye’nin Trablus’la yaptığı anlaşmaya baştan beri karşı çıktı ve 24 Ekim’deki açıklamasında onu “kağıt üzerindeki mürekkep” diye niteledi.

Ne var ki Trablus ile doğudaki meclis deniz anlaşmasında ortak bir tutuma yaklaşınca Kahire’nin karşısındaki siyasi tablo da değişiyor. Bir ayrıntıyı da gözden kaçırmayalım. Doğu meclisinin kararı Libya’daki siyasi bölünmeyi ortadan kaldırmadı.

Bingazi’de ayrı bir yönetim, Trablus’ta uluslararası tanınan hükümet varlığını sürdürüyor ve petrol gelirleriyle güvenlik kurumları hala çekişmeli. Ama aynı anlaşmaya iki yakadan da destek gelince denizdeki alışılmış doğu-batı ayrımı epey zayıfladı.

Hatırlayalım, 2020’de Hafter’in Trablus’u alma girişimi Türkiye’nin desteklediği uluslararası tanınan hükümetin direnişine çarpıp sonuçsuz kalmıştı. O günlerde Ankara ile Bingazi arasında ciddi bir siyasi mesafe vardı. Sonraki yıllarda doğudaki isimler Türkiye’yle temasını adım adım artırdı ve ekimdeki oylama bu yolun vardığı yer gibi okunabilir.

Ankara’nın kazancı ise mutabakatın Libya içindeki siyasi dayanağının genişlemesi, çünkü metin zaten Birleşmiş Milletler’de kayıtlıydı ve yürürlük tarihi 8 Aralık 2019 olarak geçiyordu. Ekimdeki oylama denizde yeni bir sınır çizmedi ama anlaşmayı Libya’da tek bir hükümetin tercihi diye gören itirazı büyük ölçüde boşa düşürdü.

Haritalardaki çizgiler neden hala tartışılıyor? Peki Mısır tam olarak neye itiraz ediyor? Türkiye ile Libya, karşılıklı kıyılarından hareketle Doğu Akdeniz’deki deniz yetki alanlarını sınırlandırdı. Yunanistan, başta Girit olmak üzere adaların deniz yetkilerinin hesaba katılmadığını savunuyor.

Mısır ise anlaşmanın kendi kıta sahanlığına ve münhasır ekonomik bölgesine dokunduğunu ileri sürüyor. Kahire 2020’de Atina’yla ayrı bir deniz yetki alanları anlaşması imzaladı. Aynı denize farklı haritalarla bakınca çizgilerin üst üste binmesi de kaçınılmazdı.

Gelgelelim haritaya kalemle çekilen bir çizgi, denizdeki herkesin onayını kendiliğinden almıyor. İtirazın ne kadarının teknik sınırlandırmadan, ne kadarının siyasi tercihten beslendiğini ayırmak gerekiyor. Atina ile Kahire aynı anlaşmaya karşı çıksa da hesapları birebir örtüşmüyor.

Yunanistan adaların deniz yetkilerini öne çıkarırken Mısır kendi kıyılarının karşısındaki sınırlandırmadan ve Libya’yla komşuluğundan yola çıkıyor. Bu yüzden Kahire’nin Trablus’ta açtığı yeni diplomatik kanalı Atina’nın kolayca kendi yönüne çekebileceğini sanmıyorum.

Avrupa Birliği de Libya meclisinin onayından sonra, 21 Ekim’de eski tutumunu tekrarladı ve mutabakatın üçüncü ülkeler için hukuki sonuç doğuramayacağını savundu. Türkiye ise anlaşmanın uluslararası hukuka ve hakkaniyet ilkelerine uygun olduğunu söylüyor.

Herkesin üzerinde uzlaştığı bir sınır haritası ortada yokken bir parlamentonun onayı, komşuların itirazını kendiliğinden bitirmiyor. Kahire şimdi itirazından vazgeçmeden Trablus’la doğrudan konuşabilir, taleplerini Libyalı muhataplarının önüne koyabilir.

Bence 7 Kasım ziyaretinin ağırlığı da burada, çünkü dosya Ankara ile Kahire arasında uzaktan yürüyen bir tartışmadan çıkıp Libya’nın da söz aldığı bir müzakereye dönüşüyor. Dibeybe de görüşmenin ardından “Mısır’ın Doğu Akdeniz’deki çıkarlarına zarar vermek istemiyoruz” diyerek benzer bir tutum takındı.

Haritaların ve karşılıklı taleplerin iki ülkenin ortak komisyonunda ele alınabileceğini, toplantının Kahire’de de Trablus’ta da yapılabileceğini söyledi. Önceden hazırlanmış bir uzlaşma metni yok elbette. Ama taraflar, anlaşamadıkları noktaları aynı masada teknik düzeyde konuşmaya eskisinden daha hevesli görünüyor.

Ankara ve Kahire aynı masaya oturabilir mi? Bu tartışmayı Türkiye ile Mısır’ın son yıllarda ilişkilerini onarmak için attığı adımlardan ayrı düşünmek mümkün değil. Diplomatik temaslar yeniden hız kazanırken Libya hiçbir zaman kolay başlıklardan biri olmadı.

Yine de iki başkent arasında diyaloğu kesmek yerine görüş ayrılıklarını yönetmeye dönük bir temas düzeni oturdu, Trablus ziyareti de bu düzenin yeni bir sınavı gibi. Hakan Fidan’ın 23 Ekim’deki sözlerini burada hatırlatmakta fayda var.

Bakan, Mısır’ın çekincelerinin birkaç yıldır görüşüldüğünü anlattı ve Türkiye, Mısır ile İtalya’nın bir araya gelip tarafların kaygılarını konuşabileceğini belirtti. Ankara kendi anlaşmasını savunurken Fidan’ın ifadesiyle “olumlu, yapıcı yaklaşımlar” için kapıyı aralık tutuyor.

Böyle bir tavır, farklı görüşlerin masaya gelmesini de kolaylaştırıyor. Mısır’ın kaygılarını dinlemeye açık olmak, Türkiye-Libya anlaşmasını yeniden yazmaya söz vermek demek değil. Trablus’un Kahire’yle görüşmesi de Ankara’yla imzaladığı metinden geri adım attığını göstermiyor.

Diplomaside ilerleme bazen taraflar ilk günkü tutumlarından vazgeçmeden, birbirlerinin ne istediğini açık açık öğrenmeye başladığında gelir. İtalya’nın adı da boşuna geçmiyor. Roma’nın Libya’daki enerji yatırımlarında, Akdeniz’deki göç yollarında ve ülkenin siyasi istikrarında hatırı sayılır çıkarları var.

Fakat üçlü bir toplantı yapılsa bile sonucu, tarafların hangi harita üzerinden konuşacağı ve Libya kurumlarının aynı çizgide kalıp kalmayacağı belirleyecek. Bu pratik soruları büyük laflar arasında unutmamak lazım. Kapının ardında enerji pazarlığı var Abdülati’nin Trablus’ta görüştüğü isimler arasında petrol ve gazdan sorumlu bakan Halife Abdülsadık da vardı ve masaya gelen projeler gayet somuttu.

İki ülkenin gaz boru hatlarını birbirine bağlamak, Libya petrolünü Mısır’da rafine edip dış pazarlara satmak, rafinerileri onarmak ve elektrik bağlantılarını tamamlamak konuşuldu. Projelerin başlama takvimi henüz açıklanmadı.

Kahire’nin neden şimdi daha istekli olduğunu anlamak için bu listeye bakmak yeter. Enerji maliyetleri yükselirken Mısır komşusunun petrol ve gazına daha düzenli erişmek, Libya ise üretimini artıracak para, teknoloji ve güvenilir ticaret kanalları bulmak istiyor.

Deniz haritasında anlaşamayan iki başkentin boru hattının güzergahını konuşmasına bir engel yok. İş enerjiyle de bitmiyor. Mısırlı şirketler Libya’daki yeniden inşa işlerinden pay kapmanın peşinde, Mısırlı işçiler ise yıllardır ülkede çalışıyor.

Görüşmelerde oturma izinleri, birikmiş cezalar ve öğrencilerin takıldığı bürokratik engeller de konuşuldu. Diplomatik bildirilerde pek yer bulmasalar da sınırın iki yakasındaki insanların gündelik hayatına doğrudan dokunan meseleler bunlar.

Türkiye’nin Libya’daki ekonomik varlığı da bu hesabın dışında kalmıyor. Şubat ayındaki ruhsatlandırmada Türkiye Petrolleri, uluslararası ortaklarıyla birlikte biri karada, diğeri denizde iki sahada arama hakkı kazandı. Ankara ile Trablus arasındaki bağın 2019’da çizilen sınırdan çok daha geniş olduğunun güzel bir örneği bu, üstelik petrol sahaları Libya’nın geleceği konusunda birbirine rakip görünen aktörlerin de iştahını kabartıyor.

Enerji yatırımlarının bir de zaman boyutu var. Boru hattı, rafineri ya da elektrik bağlantısı için siyasi açıklama yapmak kolay ama finansman bulmak, güvenliği sağlamak ve kurumlar arasında yetkiyi paylaştırmak çok daha uzun sürüyor.

Yatırımcının ilk sorularından biri de Libya’da bir hükümetin verdiği sözün öteki yönetimce nasıl karşılanacağı. Kahire bugün bu belirsizliği azaltacak muhataplar arıyor. Mısır’ın doğuda Hafter’le ilişkisini sürdürürken batıda Dibeybe’yle çalışmaya başlamasında şaşılacak bir şey yok.

Libya’nın siyasi geleceği bu kadar belirsizken Kahire yumurtalarını tek sepete koymak istemiyor. Ne kadar çok kapı açık kalırsa enerji pazarlığında ve yeniden inşada sözü o kadar artacak, doğudaki dostlarıyla ayrı düştüğü deniz anlaşmasında da Trablus’tan doğrudan yanıt alabilecek.

Libya’nın doğusu ve batısı yıllarca kendi dış ortaklarını birbirine karşı koz olarak kullandı. Şimdi Ankara’nın doğuya uzanması ve Kahire’nin batıyla masaya oturması, bu eski yöntemin cazibesini azaltabilir. Yine de bu temasların kendi başına ortak hükümet, birleşik ordu ya da seçim getireceğini söylemek için daha erken.

Libyalı aktörlerin de kendi hesapları var. Trablus Kahire’yle ticareti büyütürken Türkiye’yle anlaşmasını korumak istiyor, doğudaki meclis de Ankara’yla ilişkilerini geliştirmenin siyasi ve ekonomik karşılığını görüyor. Herkesin pastadan pay almak istediği bir yerde dış başkentler arasındaki o bildik cepheleşme artık eskisi kadar iş görmüyor.

7 Kasım’da büyükelçiliğin kapısına asılan tabela, 2014’ün Libya’sına bir dönüşü haber vermiyor. Kahire, geçmişte karşısında durduğu Trablus’la kendi çıkarlarını konuşuyor ve deniz anlaşmazlığını da bu görüşmelere taşıyor; Ankara ise Libya’nın iki yakasıyla kurduğu ilişkiler sayesinde her iki kıyıda da muhatap bulabiliyor.

Bundan sonra merak edilecek olan, haritayı masaya kimin önce koyacağı kadar, o haritanın başında kimlerin oturacağı. *Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir. libya MISIR Türkiye Göktuğ Çalışkan Göktuğ Çalışkan Independent Türkçe için yazdı Göktuğ Çalışkan Cumartesi, Kasım 14, 2026 - 13:00 Main image: Mısır Dışişleri Bakanı Bedir Abdülati, 7 Kasım'da Trablus'taki Mısır Büyükelçiliğinin açılış töreninde.