Sanat deneyiminde görünürlük meselesi

Bir sergi salonunda tabloların önünde telefonuyla fotoğraf çeken ziyaretçilere, konser sırasında sahneyi ekranından izleyenlere ya da sahne sanatları performansının ardından yaşadıklarını sosyal medyada paylaşan izleyicilere giderek daha sık rastlanmaktadır. Sanat etkinliklerine katılım, artık sadece eserlerin izlenmesi veya dinlenmesiyle sınırlı kalmayıp bu etkinliklerin cep telefonuyla kaydedilmesi ve başkalarına gösterilmesi eylemine dönüşmüştür.

Böylece sanatla kurulan ilişkinin niteliği üzerine yeni bir soru akla gelmektedir: “Sanat alıcıları gerçekten sanat etkinliğini deneyimliyor mu, yoksa sadece cep telefonuyla kaydetmekle mi yetiniyor?”Hatıra amaçlı fotoğraf çekilmesi, görüntü kaydedilmesi veya deneyimlerin paylaşılması kendi başına olumsuz bir durum olmasa da deneyimlenen anın kaydedilmesine ayrılan dikkat, o anın kendisine ayrılan dikkatin önüne geçtiğinde sahici bir sanat deneyimi yaşanmadığı görülmektedir. Şahsen sahneye çıktığımda karşımdaki izleyicinin doğrudan benim sunduklarımla ilgilenmesini isterim.

SANAT DENEYİMİNDE GÖRÜNÜRLÜKBir sanat etkinliğinde bulunmakla onu deneyimlemek arasında önemli bir fark vardır. Görsel bir eser incelenirken renklerin, biçimlerin, ayrıntıların ve bunlar arasındaki ilişkilerin algılanmasına zaman ayrılması gerekir.

Benzer biçimde, bir müzik eserinin dinlenmesi sırasında seslerin gelişimi, ritmik ilişkiler ve ifade özellikleri üzerinde yoğunlaşılabilir. Sahne sanatlarında oyunculuk, sahne düzeni ve hareket; edebiyat eserleriyle ilişkide ise sözcüklerin çağrışımları ve anlatının yapısı üzerinden bir deneyim oluşturulabilir.

Bununla birlikte, toplu ve bireysel sanat etkinliklerinde geçirilen zamanın bir bölümü fotoğraf çekmeye, uygun görüntüyü yakalamaya veya hazırlamaya ayrıldığında, etkinlik ve eserlerin kendisiyle kurulan ilişki bölünmektedir. Bu durumda sanat, deneyimlenmekten çıkarılarak kişisel yaşamın başkalarına sunulan bir göstergesine dönüşmektedir.

Burada belirleyici olan görüntünün kaydedilmesi değil, kaydetme eyleminin sanat deneyiminin önüne geçip geçmediğidir. Bir etkinlik veya eser, sadece sosyal medyada paylaşılmak üzere ilgi görüp görüntülendiğinde, sanatsal değer ile kişisel görünürlük ölçütleri birbirine karışmaktadır.

Ayrıca fotoğraf makinesi kadrajı bakışı daraltır; izleyici eseri bir bütün olarak görmek yerine sadece çerçeveye sığacak kısmına odaklanır. SANAT DENEYİMİNE KATILMAK MI, GÖRÜNTÜ KAYDETMEK Mİ?Sanat deneyimi sırasında çekilen fotoğraflar ve videolar, o deneyimin hatırlanmasını ve kişisel arşivlerin oluşturulmasını sağlayabilir.

Ancak bir sanatsal anın kaydedilmesiyle o anın bütün yönleriyle deneyimlenmesi aynı şey değildir. Bir sanat etkinliğinin yüzlerce fotoğrafının çekilmiş olması, eserlerin sanat alıcısında bıraktığı etkinin aynı ölçüde derin olduğu anlamına gelmemektedir.

Sosyal medyada görünürlük kazanmanın önemsendiği bir ortamda, sanat deneyimine katılımın kendisi de bir sunum biçimine dönüşebilmektedir. Hangi serginin gezildiği, hangi sanatçının izlendiği, hangi etkinlikte bulunulduğu veya hangi kitapların okunduğu üzerinden kültürel bir kimlik sergilenmektedir.

Böylece sanatla kurulan kişisel ilişkinin yanında, bu ilişkinin başkaları tarafından nasıl algılanacağı da önem kazanmaktadır. Dijital kayıtlar sanat deneyimini zorunlu olarak zayıflatmasa da asıl mesele, bu olanaklardan yararlanırken etkinliğin veya eserin kendisinin ihmal edilmemesidir.

SONUÇSanatın değeri; sadece ne kadar izlendiği, fotoğraflandığı veya paylaşıldığı üzerinden belirlenemez. Bir eserin karşısında geçirilen zamanın, duyulan müziğin, izlenen performansın veya okunan metnin kişide oluşturduğu düşünsel ve duygusal etkinin de dikkate alınması gerekmektedir.

Sanat deneyiminde cep telefonlarının ekranları kapatılarak eserlerle ilgilenilmesi, sadece bir teknolojiden uzaklaşma davranışı olarak değil, dikkatin yeniden sanatın kendisine yöneltilmesi olarak değerlendirilmelidir. Etkinlik veya eserle gerçek bir karşılaşma, cep telefonu ekranı kapandığında ortaya çıkmaktadır.

Çünkü sanat; başkalarına gösteriş yapmak, görüldüğünü kanıtlamak için değil, kişisel olarak deneyimlenmek için vardır. Asıl soru, sanat alıcılarının sanatla yaşadıkları anları ne kadar iyi kaydettiği değil, o anların içinde ne kadar var olabildiğidir.