Güneş gözlüğünü gördük, Vicdan tutulmasını göremedik!

Yağmurlu bir kasım günü Çağlayan Adliyesi’ne güneş gözlüğüyle geldi. Adliye koridorlarında da uzun süre gözlüğüyle görüntülendi. Fotoğraflar ertesi sabah bütün ekranlardaydı. Kimi kibir dedi, kimi utanç.

Ben o fotoğraflara bakarken başka bir şey düşündüm.

Fatma Betül Sayan Kaya'nın güneş gözlüğünden daha önemli bir mesele vardı ortada: Hepimizin artık çıkarması gereken öfke gözlüğü.

Süreci başından beri takip etmeye çalışıyorum. Özellikle sosyal medyada yapılan yorumlar, hukuki tartışmanın ötesinde bir toplumsal sorunu gözler önüne seriyor. Yıllardır tutuklamanın cezalandırma aracına dönüştürülmesinden yakınanların bugün bir başkasının tutuklanmasına sevinmesi, siyasi öfkenin hukuk ilkelerinin önüne nasıl geçebildiğini gösteriyor.

Önce şunu açıkça söyleyeyim.

Ortada küçük bir mesele yok. Savcılığın iddiasına göre eski bakanın Özata Denizcilik hisselerinde gerçekleştirdiği alım ve satım işlemleri, tasfiye kararından önceki döneme uzanıyor. Özellikle 16 Eylül'deki işlemler, hisse bedellerinin aktarılma biçimi, şirket yöneticileriyle ilişkileri ve kamuya açıklanmamış bilgilere sahip olup olmadığı soruşturmanın konusu.

Bunlar son derece ciddi iddialar. Araştırılmalı, deliller ortaya konulmalı, suç işlenmişse sorumlular hesap vermeli. Yatırımcıların zararlarının giderilmesi için de gerekli adımlar atılmalı.

Ama suçun soruşturulması başka, bir insanın yargılama tamamlanmadan özgürlüğünden mahrum bırakılması başka.

Bugün tartışmamız gereken yalnızca Fatma Betül Sayan Kaya’nın neyle suçlandığı değil, yargılamayı neden cezaevinde beklemek zorunda olduğu ve toplumun bu karara nasıl tepki verdiğidir.

Hukuk fakültesinde öğrendiğimiz en temel ilkelerden biridir: Tutuklama ceza değil, istisnai bir koruma tedbiridir.

Ceza Muhakemesi Kanun’nun 100 ve 101. maddeleri uyarınca kuvvetli suç şüphesi tek başına yeterli değildir. Tutuklama nedenleri somut olgularla ortaya konulmalı, adli kontrolün neden yetersiz kalacağı açıklanmalı.

Şimdi dosyaya bakalım.

Fatma Betül Sayan Kaya ekim ayında ifade vermiş, kasım ayında yeniden çağrıldığında da adliyeye gelmiş. Malvarlığı üzerinde tedbir uygulanmış. Eşiyle birlikte yatırımlarından elde ettikleri kazanç olarak görünen tutarları TMSF'nin bildirdiği hesaba aktardıklarını beyan etmişler.

Elbette bunlar suçlamaları ortadan kaldırmaz. Ancak tutuklamanın gerekliliği bakımından dikkate alınması gereken hususlar.

Dosyanın önemli delilleri MKK kayıtları, SPK incelemeleri, banka hareketleri ve aracı kurum işlemlerinden oluşuyor. Bunların kurumsal sistemlerde bulunması da delil karartma riski değerlendirilirken göz önüne alınmalı.

O hâlde sorulması gereken soru açık:

İmza yükümlülüğü, yurt dışına çıkış yasağı veya konutu terk etmeme gibi tedbirler neden yeterli görülmedi?

Üstelik aynı soruşturmada eşi İlyas Kaya ve eski SPK Başkanı İbrahim Ömer Gönül hakkında yurt dışına çıkış yasağı ve imza yükümlülüğü şeklinde adli kontrol tedbirleri uygulanırken kendisi tutuklandı.

Şüphelilerin durumları ve isnat edilen suçlar farklı olabilir. Dosyada örgüt üyeliği suçlaması da bulunuyor. Ancak bu farklılıkların tutuklama kararına nasıl yansıdığı somut gerekçelerle ortaya konulmalı.

Bu dosyanın belki de en öğretici yanı, siyasetin iki tarafını da aynı aynanın karşısına getirmesi.

İktidar cephesinde önce sessizlik ve savunma refleksleri, ardından istifa, partiyle yolların ayrılması ve “kim olursa olsun hesap vermeli” açıklamaları geldi. Elbette soruşturma ilerledikçe siyasi tutumlar değişebilir. Ancak önce koruma, ardından mesafe koyma refleksinin ne ölçüde hukuki gelişmelerden, ne ölçüde de kamuoyu baskısından kaynaklandığı hususları sorgulanmayı hak ediyor.

Muhalefet cephesinde ise başka bir çelişki var. Yıllardır tutuklamanın istisna olması gerektiğini, masumiyet karinesini ve adil yargılanma hakkını savunanların bir bölümü, bu kez tutuklama kararını memnuniyetle karşıladı.

Avukat Deniz Aksoy’un, tutuklamanın toplumun tepkisini yatıştırmak amacıyla uygulanamayacağını hatırlatması önemliydi. Bir hukukçunun bu ilkeyi savunduğu için kendi çevresinden tepki görmesi, geldiğimiz noktayı anlatmaya yeter.

Özgür Özel’in, Fatma Betül Sayan Kaya’nın da tutuksuz yargılanabileceğini söylemesi ise aynı tartışmanın başka bir yönünü ortaya koyuyor.

En sık duyduğum itiraz şu:

“Belediye başkanları, gazeteciler, öğrenciler aylardır tutuklu. O neden dışarıda kalsın?”

Bu tepkiyi anlamak zor değil. Çünkü yargının tutuklama uygulamalarına yönelik birikmiş güvensizlik, toplumun bir kesiminde adalet arayışını neredeyse karşılıklı cezalandırma talebine dönüştürdü. Tutuklama suçun ispatı, serbest bırakılma ise cezasızlık gibi görülmeye başlandı.

Oysa ikisi de değil.

Hukukta eşitlik, haksızlığın adil dağıtımı değildir.

Bir haksız tutuklamanın ilacı, ikinci bir haksız tutuklama olamaz. Dün kendi siyasi çevremizden birinin tutuklanmasına itiraz ederken bugün karşı taraftan birinin tutuklanmasını alkışlıyorsak, savunduğumuz şey hukuk değil, tarafgirliktir.

Eşitlik aşağıya doğru değil, yukarıya doğru kurulmalı. Herkesin aynı haksızlığa uğradığı değil, aynı hukuki güvencelerden yararlandığı bir düzeni savunmalıyız.

Aksi hâlde bugün alkışladığımız gerekçe, yarın başka bir dosyada karşımıza çıktığında itiraz edecek tutarlı bir sözümüz kalmaz.

Çünkü hukuk, toplumun öfkesini dindirmek için değil, o öfkenin adaleti teslim almasını önlemek için vardır.

Adaletin mahallesi olmaz. Olursa da adı artık adalet olmaz.

Bu süreçte gözlemlediğim ve beni düşündüren başka bir mesele daha var.

Daha düne kadar bir kesimin gözünde “Nene Hatun” olan kadın, bugün henüz suçu ispatlanmamışken adeta meydanda taşlanan birine dönüştürüldü.

Dün kahraman ilan edenlerin bir bölümü bugün ilk taşı atmak için yarışıyor.

Karşı tarafta ise daha vahim bir manzara var.

Siyasi tarafgirliğin yarattığı intikam duygusuyla, aslanların önüne atılmış bir kuzunun parçalanışını seyreden tribünlerin zafer çığlıklarını andıran bir ruh hâli...

Bir insanın yaşadığı hukuki sürecin, siyasi rakipleri için toplu bir intikam gösterisine dönüşmesi ne zamandan beri adalet sayılıyor?

Üstelik söz konusu olan bir kadın olduğunda eleştirinin dili de değişiyor. Siyasi sorumluluk tartışması kolaylıkla kişiliğe, görünüşe ve aşağılamaya yöneliyor. Kadın kimliği üzerinden üretilen küçümseme ve hakaretler, hukuki hesap sorma talebinin önüne geçiyor.

Bir tarafın dün yücelttiği kişiyi bugün acımasızca hedef alması da diğer tarafın bu manzaradan zafer çıkarmaya çalışması da aynı sorunun farklı yüzleri.

Daha önceki yazılarımdan birinde de ifade etmiştim:

Sosyal medya adalet dağıtmaya başladığında, ortaya çıkan şey hukuk değil, suçsuz insanların linç edildiği kaos ortamı olacaktır.

Bugün bir insanı mahkeme kararını beklemeden suçlu ilan eden, aşağılayan ve cezalandırılmasını bir gösteriye dönüştüren kalabalık, yarın aynı şeyi bir başkasına yapacaktır.

Toplum olarak yalnızca akıl tutulması yaşamıyoruz.

Vicdan tutulması da yaşıyoruz.

Hukuk tutulmasını ise saymıyorum bile.

Elbette suç işlenmişse cezası verilmeli, haksız kazanç varsa hesabı sorulmalı, mağdurların zararlarının giderilmesi için gereken yapılmalı. Ama bütün bunları yaparken insanlığımızı ve adalet duygumuzu kaybetmek zorunda değiliz.

Fatma Betül Sayan Kaya’nın güneş gözlüğü birkaç gün daha konuşulur, sonra unutulur.

Ama bizim hukuka ve birbirimize hangi gözlükle baktığımız unutulmamalı.

Çünkü adalet, gözlüğümüzün rengine göre değişiyorsa artık hukuk değil, tarafgirlik vardır.

Ve vicdanını kaybeden bir toplumda, hukukun ayakta kalması da giderek zorlaşır.

Bir insanın tutuklanmasına sevindiğimiz gün değil, sevmediğimiz bir insanın haksız yere tutuklanmasına karşı çıkabildiğimiz gün hukuk devletinden söz edebiliriz…