Borsada panik anlarının fren mekanizması! Devre kesici nedir, nasıl çalışır?

Borsada sert fiyat hareketlerinin yaşandığı dönemlerde yatırımcıların panikle işlem yapmasının önüne geçmek ve fiyat oluşumunun daha sağlıklı şekilde gerçekleşmesini desteklemek amacıyla devre kesici mekanizması uygulanıyor. Acil durum emniyet sistemi olarak işleyen uygulama, belirlenen fiyat hareketi eşiklerine ulaşılması halinde işlemleri geçici olarak durduruyor.

ANİ HAREKETLERDE İŞLEM AKIŞI KESİLİYOR

Devre kesici hem tek bir hisse senedi için hem de endeks genelinde uygulanabiliyor. Hisse bazlı devre kesicide, belirli bir payın fiyatında kısa süre içerisinde belirlenen eşiklerin üzerinde ani yükseliş veya düşüş yaşanması halinde ilgili paydaki sürekli işlem durduruluyor. Bu aşamada işlemler geçici olarak kesilirken emir toplama sürecine geçiliyor. Belirli bir sürenin ardından biriken emirler arz ve talep dengesine göre eşleştirilerek tek fiyat belirleniyor ve işlemler yeniden başlatılıyor.

ENDEKS GENELİNDE DE UYGULANABİLİR

Devre kesici mekanizmasının bir diğer uygulama alanını ise endeks bazlı kesiciler oluşturuyor. Borsa endeksinde gün içerisinde sert düşüşlerin meydana gelmesi durumunda piyasanın genelinde işlemler geçici olarak durdurulabiliyor. Borsa İstanbul'da endeks bazlı devre kesici uygulamasında belirli düşüş eşikleri bulunuyor. İlk eşik yüzde 5, ikinci eşik ise yüzde 7 düşüş olarak uygulanıyor.

KESİNTİ YAŞANINCA VERİLEN EMİRLERE NE OLUYOR?

Devre kesici devreye girdiğinde sürekli işlem yöntemiyle gerçekleştirilen normal alım-satım işlemleri geçici olarak duruyor. Ancak yatırımcıların piyasaya emir iletmesi tamamen ortadan kalkmıyor. Kesinti süresince yeni emirler sisteme gönderilebildiği gibi mevcut emirlerde iptal veya değişiklik yapılabiliyor. Bu emirler kesinti sırasında anında gerçekleşmek yerine emir havuzunda toplanıyor. Süre sonunda oluşan arz ve talep doğrultusunda emirler eşleştiriliyor ve tek fiyat belirlenerek piyasada normal işlem sürecine dönüş sağlanıyor.

DEVRE KESİCİ YATIRIMCI İÇİN NEDEN ÖNEMLİ?

Devre kesici uygulaması piyasadaki aşırı oynaklığı sınırlamaya yönelik bir mekanizma olsa da yatırımcılar açısından bazı riskler barındırıyor. Özellikle likidite sıkışıklığı, yatırımcının acil olarak nakde ihtiyaç duyduğu bir sırada önem kazanıyor. Devre kesicinin devrede olduğu süreçte işlemler durduğu için yatırımcı elindeki hisseyi o anda satamayabiliyor. Bir diğer risk ise işlemlerin yeniden başlamasının ardından ortaya çıkabilecek fiyat boşlukları. Kesinti sonrasında piyasa, yatırımcının beklediğinden daha düşük veya daha yüksek bir seviyeden açılabiliyor. Bu durum, özellikle sert fiyat hareketlerinin yaşandığı dönemlerde yatırımcıların karşılaşabileceği önemli risklerden biri olarak öne çıkıyor. Devre kesici mekanizmasının temel amacı, olağan dışı fiyat hareketleri sırasında piyasaya kısa süreli bir ara vererek yatırımcıların yeniden değerlendirme yapmasına ve emirlerin daha düzenli şekilde eşleşmesine imkan sağlamak olarak özetleniyor.