Erdoğan Bakü yolunda: Aliyev ile buzlar eriyecek mi?

Erdoğan'ın Azerbaycan'a yapacağı ziyaret, Aliyev'in Ankara'daki zirveye katılmamasının ardından iki ülke arasındaki gerilimin aşılıp aşılamayacağını gösterecek.

Google'da DW'yi tercih edin Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Azerbaycan'ın Şuşa kentinde Haziran 2021'de Erdoğan için düzenlenen karşılama töreninde Fotoğraf: Azerbaijani Presidential Press Office/dpa/picture alliance Reklam Türkiye ile Azerbaycan arasında başörtüsü kısıtlamaları ve İsrail'le ilişkiler üzerinden yaşanan gerilimin ardından gözler Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın yarınki Bakü ziyaretine çevrildi.

Azerbaycan'ın Zafer Günü dolayısıyla yapılacak olan ziyaret, Ankara'nın son haftalarda attığı ancak Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev yönetimi tarafından yeterli görülmeyen adımları liderler düzeyinde temasla tamamlama arayışına işaret ediyor.

Erdoğan, Güney Kore dönüşünde ilişkilerde kriz yaşandığına ilişkin bir soruyu yanıtlarken olağanüstü bir durum olmazsa Azerbaycan'a gideceğini belirtmiş ve "İnşallah bu ziyaret vesilesiyle gerekli adımları atma imkânımız olur" ifadelerini kullanmıştı.

2020'deki Karabağ savaşında Şuşa'nın alınmasının yıldönümüne denk gelen ziyaret, ortak askerî geçmişin hatırlatılması açısından da güçlü bir sembol taşıyor.

Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, daha önce yaptığı bir açıklamada Azerbaycan'ın bu zaferi kendi gücüyle kazandığını söylemişti. Ülkesinin yabancı müttefiklerden satın aldığı bütün silahların bedelini eksiksiz ödediğini belirten Aliyev, dışarıdan herhangi bir himayeye ihtiyaç duymadığını kaydetmiş ve bu sözler Türkiye'ye tepki olarak yorumlanmıştı.

Erdoğan'ın ziyareti iki ülke ilişkilerindeki gerilimi düşürmek açısından önem taşıyor.

Azerbaycan'da okullardaki başörtüsü kısıtlamaları nedeniyle Türkiye'den yapılan eleştiriler ve Azerbaycan'ın 31 Türkiye vatandaşına giriş yasağı getirmesi son haftalarda ilişkilere yük bindiren başlıklar arasında.

İki ülkenin Ermenistan'la ilişkileri ve Güney Kafkasya'daki ulaşım bağlantıları da ortak gündemin önemli unsurları. Türkiye ile Azerbaycan arasında çıkan son gerilim, Ankara'nın Erivan'la ilişkileri normalleştirmek için görüşmeler yürüttüğü bir döneme de denk geliyor.

Ermenistan'daki seçimler sonrası, Türkiye'nin sınır kapısını açması bekleniyordu ancak bu henüz gerçekleşmedi. Türkiye-Ermenistan ilişkilerinin normalleşmesinde adım atılmamasında Azerbaycan'ın tutumunun da rol oynadığı diplomatik kulislerde konuşulan bir unsur.

Bakü, Ermenistan ile barış anlaşmasını anayasasını değiştirme şartına bağlarken Ermenistan'da son seçimde mevcut iktidar anayasayı değiştirebilecek çoğunluğa ulaşamamıştı.

Bu arada Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, Antalya'da gelecek hafta düzenlenecek olan Birleşmiş Milletler (BM) İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin 31. Taraflar Konferansı'na katılacağını açıkladı.

Erdoğan'ın ziyaret açıklaması, Azerbaycan'ın önde gelen haber ajansları APA, Report ve Trend'de Zafer Günü etkinliklerine katılım çerçevesinde duyuruldu.

APA, Erdoğan'ın ziyaret planını aktardığı haberinde iki ülke arasındaki bağlara ilişkin açıklamalarına yer verdi. Ajans, Erdoğan'ın ilişkilerin klasik diplomatik temasların ötesinde olduğu değerlendirmesini ve Türkiye-Azerbaycan kardeşliğinin bütün engelleri aşabileceği mesajını aktardı.

Report ise "Recep Tayyip Erdoğan Azerbaycan'a ziyaret gerçekleştirecek" başlıklı kısa haberinde, Erdoğan'ın ziyaret vesilesiyle "gerekli adımları atma" imkânı bulunabileceğine ilişkin sözlerine yer verdi.

Trend de ziyareti Zafer Günü başlığıyla duyururken Erdoğan'ın Aliyev ile telefon görüşmeleri yaptığını ve Azerbaycan'a dışişleri bakanı ile istihbarat başkanını gönderdiğini aktardı. Anadolu Ajansı kaynaklı haberde, Erdoğan'ın ortak tarih, kültür ve gelecek vurgusu da yer aldı.

Azerbaycan basını Aliyev'in önceden belirlenmiş programını gerekçe gösterirken, zirvede Bakü'yü Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov temsil etmişti.

Bu karar, Azerbaycan'daki başörtüsü kısıtlamalarını eleştiren Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Oktay Saral'ın görevinden ayrılmasının ardından gelmişti. Saral, Erdoğan'ın talimatıyla ayrıldığını belirterek 26 Ekim'de istifasını duyurmuştu.

Aliyev'in buna rağmen Ankara'ya gelmemesi, bu adımın gerilimi yatıştırmaya yetmediğini göstermişti.

Erdoğan son açıklamasında, kamuoyuna yansıyan temasların ötesinde bir diplomasi yürütüldüğünü de ortaya koyarken, dışişleri bakanının yanı sıra istihbarat başkanını da Azerbaycan'a gönderdiğini, liderler ve eşleri arasında telefon görüşmeleri yapıldığını belirtti.

İki ülke arasındaki bağların diplomatik ilişkilerin ötesinde olduğunu ifade eden Erdoğan, "Azerbaycan'la ilişkilerimiz, klasik diplomatik temasların çok ötesindedir. İki ülkenin kopmaz bağı ortak tarihimizin, kültürümüzün, kaderimizin ve inşallah geleceğimizin ürünüdür" dedi.

Gerilimin önemli başlıklarından biri de Azerbaycan'ın İsrail'le yakınlığı. Ankara'nın Gazze savaşı nedeniyle İsrail'e yönelik sert tutumuna karşılık Bakü, bu ülkeyle stratejik ilişkilerini sürdürüyor. Türkiye'den Azerbaycan'a yönelen eleştirilerde de bu ilişki öne çıkıyor.

İsrail tarafından yapılan açıklamalar, Bakü ile iş birliğinin korunmak istendiğini gösteriyor. İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, 14 Ekim'de CICA zirvesi için gittiği Bakü'de Aliyev ile görüştü. İsrail'in resmî açıklamasına göre görüşmede stratejik ilişkilerin derinleştirilmesi ve bölgesel güvenlik ele alındı.